محمدرضاهاديلو - همه ما براي داشتن يك زندگي شهري از هيچ تلاشي فروگذار نيستيم اما هر وقت كه قرار مي شود از لذت در زندگي صحبت كنيم، مستقيم به سراغ روستاها و آن بافت ساده و آرامش بخششان مي رويم.
اگر دستمان هم به روستاها نرسد، به جرات مي توان گفت كه حتي تصور منطقه اي روستايي با باغات و زمين هاي زراعيش در كنار حيوانات اهلي و بوي دود تنور و غذاهاي محلي هم براي خودش لذت بخش است.
اما چرا بافت هاي روستايي با اين سرعت در حال تبديل شدن به شكل و شمايل شهري هستد، در شرايطي كه اوضاع و احوال روستاييان فرق خاصي نمي كند.
***
در اینکه روستاها بايد به مانند شهرها دارای امکانات مختلف رفاهی و تفریحی شوند هيچ شكي نيست اما تبدیل بافت و شکل هندسی روستاها به شهر، بدون در نظر گرفتن زیرساختهای تولیدي را نبايد جزو افتخارات ثبت كنيم و با اين اوصاف، با حركتي كه امروز در جهت تبديل روستاها به شهر در پيش گرفته ايم، بي شك تصور اين كشور بدون بافت روستایی و بدون هیچ تولید دامی و گیاهی، دور از منطق نيست.
کارشناسان کشاورزی مي گويند با بالا رفتن سن نیروهای مولد در روستاهای کشور، ایجاد صنایع تبدیلی و خدمات توسعهای کشاورزی در حاشیه روستاها ضروری است و اين اصل باید با حفظ منابع کشاورزی و زمینهای حاصلخیز زراعی باشد درصورتیکه اکنون به این موضوع اهمیتی داده نمیشود.
* بيكار، از روستا تا شهر
انتقال امکانات شهری همچون برق، آب شرب سالم، گاز، آسفالت، امکانات درمانی و بهداشتی و آموزشی و اینترنت و... به روستاها امري بسيار پسندیده و مطلوب بوده و حتما در راستای جلوگیری از مهاجرت روستاییان به سمت شهرها تاثير مثبتي خواهد داشت. اما نكته قابل تامل اين است كه روستاييان در كنار تمام اين امكانات نيازمند شغلي براي امرار معاش هستند كه اولين عامل مهاجرت آنها محسوب مي شود.
گروهي از صاحبنظران بر اين باورند كه مهاجرت روستاییان در یک نگاه کلی پدیدهای طبیعی است که همراه با توسعه اجتماعی-اقتصادی کشورها صورت میگیرد. در کشورهای دیگر هم این نیروهای تولید از کشاورزی به بخشهای دیگر اقتصاد منتقل میشوند اما مسالهای که در ایران وجود دارد نبود تناسب سرعت این مهاجرت با توسعه بخشهای غیرکشاورزی است.
متاسفانه امروزه جواناني كه از روستاها برای ادامه تحصیل و به دست آوردن مهارت راهی شهرها میشوند، دیگر به وطن خود بازنمیگردند و اين موضوع وقتي حادتر مي شود كه بدانيم در شهرها نيز به تولید توجه زیادی نشده و رشد سریع شهرنشینی با بیکاری در دو سه دهه اخیر همراه بوده است.
* افتخار يا شرمندگي!
طي سال هاي اخير در بسياري از روستاها شاهد هستيم كه با صدور مجوزهای ساخت و ساز مسکونی در حریم دامداریها و مرغداریها، امنیت خاطر فعالان این بخش، و به تبع آن، امنیت تولیدات دام و طیور به شدت به خطر افتاده و در مواردي نيز موجب توقف كار آن شده است.
نبايد فراموش كرد كه وقتي از رساندن كليه امكانات به روستاها حرف مي زنيم و مهاجرت به سمت شهرها را نكوهش مي كنيم، تمام تلاش ها و اقدامات براي حفظ روستاييان در روستاها براي اين است كه چراغ تولید، خاموش نشده و کشاورزی و دامداری در آن مناطق تعطیل نشود.
فرق كار كردن در شهر و روستا در اين است كه فعاليت در روستا، توليد به حساب آمده و كار در شهر، فقط يك مصرف است...
يكي از راههايي كه مي تواند دام و طيور را با توجه به تمام مقررات بهداشتي در روستاها حفظ كند، اين است كه كليه طرحهای هادی روستایی با حضور و نظارت سازمان جهاد کشاورزی به انجام برسد.
تبدیل بافت روستاها به شهر، بدون در نظر گرفتن زیرساختهای تولید، هیچ افتخاری ندارد و برابر آییننامه و بخشنامههای موجود، در مناطق روستایی که به شهر تبدیل میشوند فعالیتهای کشاورزی و دامداری با محدودیت هاي زيادي مواجه و همین مسئله باعث از بین رفتن اشتغال در این مناطق شده است. براساس ضوابط و مقررات شهرسازی، در شهرها امکان کشاورزی و دامداری وجود ندارد و با تبدیل روستا به شهر نيز کار اقتصادی در عرصه كشاورزي و دامداري، عملا از بين مي رود.
در اين شرايط و با توجه به اینکه اکثر ساکنان روستاها از راههای کشاورزی و دامپروری امرار معاش میکنند، عطاي ماندن در روستا را به لقايش بخشيده و بارشان را براي رسيدن به اولين شهر مي بندند و اين مسئله براي شهري كه خودش با هزاران مشكل دست به گريبان است، يعني تولد آسيب هاي اجتماعي جديد.
* فقط كمي تعامل
به دلیل اینکه توسعه اشتغال در بخش غیرکشاورزی روستاها انجام نشده است در سالهای اخیر با وجود افزایش امکانات و درآمدهای روستایی، روند مهاجرت شدت بیشتری به خود گرفته است.
همگان به خوبي واقفيم كه نگه داشتن نیروهای کار در روستاها جز با ایجاد اشتغال میسر نخواهد شد و البته براي جوانان تحصيلكرده نيز کشاورزی به معنای کار در مزرعه امکانپذیر نیست؛ بنابراین باید با ایجاد صنایع تبدیلی و خدمات توسعهای کشاورزی در حاشیه روستاها و حتی ایجاد صنایع غیرکشاورزی در مناطق نزدیک به روستاها برای جوانان بومی اشتغال ایجاد کرد. نكته حائز اهميت اين است كه توسعه صنایع روستایی باید با لحاظ و حفظ منابع کشاورزی و زمینهای حاصلخیز زراعی صورت گیرد که متاسفانه در حال حاضر اهمیتی به آن داده نمیشود.
مي شود با تعامل سازمان ها، نهادها و ادارات فعال در روستاها، در جهت حفظ و نگهداری دام روستایی در محلهای مسکونی با رعایت موارد بهداشتی و زیستمحیطی گامي اساسي برداشت.
به عقيده كارشناسان يكي از راههاي رسيدن به اين مهم اين است كه در انجام طرحهای مصوب هادی روستایی و مقاومسازی خانههای روستایی توسط بنیاد مسکن، ساخت اماکن دامی نیز لحاظ میشود، و اگر قرار است روستايي به شهر تبديل شود جواب موجهي هم براي از بين رفتن شغلهاي بومي آن منطقه و بيكاري ساكنانش ارايه شود كه اين امر مطمئنا گامي اساسي در حفظ روستاييان در همان محل تولد و سكونتشان به همراه شغلي پايدار و مطمئن مي باشد.
