راضیه کشاورز - هر گوشه اصفهان، تاریخی کهن است؛ تاریخی که در دل خود حرف های زیادی برای گفتن دارد. هر گوشه این شهر یک اثر ماندگار است و زیبایی و منحصر به فرد بودنش آن را نگینی درخشان کرده که در هر گوشه از جهان آوازه اش پیچیده،اما یکی از خدمت های ماندگار که در این شهر در حال انجام است، احیای میدانی با سابقه ای هشتصد ساله است؛ میدانی که ساخت آن به دوره سلجوقیان باز می گردد و در طی سال های گذشته، دستخوش تغییرات زیادی شده است.
***
اين روزها اصفهاني ها درآستانه افتتاح احياي قديمي ترين بافت فرسوده شهر تحت عنوان ميدان امام علي (ع) در ايام ماه مبارك رمضان هستند، طرحي كه حدود 30 سال به دلايل مختلف بر زمين مانده بوده و از 3 سال پيش رنگ و بوي عملياتي گرفت و حالا انتظارها در حال پايان رسيدن است تا داستان"يك ميدان و يك شهر" در ماه ميهماني خدا به نقطه اوج خود برسد.
ايده اصلي در طراحي مجموعه طرح پيشنهادي ارائه شده براي مجموعه ميدان كهنه و مسجد جامع ميدان امام علي (ع) اصفهان، با توجه به قدمت محدوده، وضعيت موجود و رسيدگي به مسائل و مشكلاتي كه مجموعه در حال حاضر با آن مواجه ميباشد، در راستاي تجديد حيات و ترميم كالبدي- فضايي آن تنظيم شده است.
در اين طرح سعي برآن بوده راهحلهايي ارائه شود تا ضمن احياي بافت تاريخي مذكور، اين بخش به عنوان يك فضاي شهري مدرن و به روز بتواند نقطه عطفي در فضاهاي شهري اصفهان در حال و آينده به شمار آيد.
اين مجموعه شامل فضاي باز، واحدهاي تجاري و رواقها مي باشد. با توجه به فرم ميدان كه فضاهاي پيرامون آن را چهار ضلع به ابعاد مختلف با ارزش تاريخي متفاوت تشكيل داده است.
به منظور شفافسازي فضاي پيرامون مسجد جامع ميدان امام علي (ع)، به عنوان يكي از عناصر اصلي و مهم مجموعه ميدان، در طرح پيشنهادي، محوطه نسبتاً وسيعي در جلو مسجد به صورت فضاي باز و آزاد پيش بيني شده است كه بدنههاي آن بر عناصر و محورهاي ارتباطي تاريخي انطباق داده شده به صورتي كه ضلع غربي با مسجد و بازار بزرگ، ضلع شرقي با ادامه گذر هارونيه و ضلع جنوبي با كاروانسرا و مدرسه كاسهگران و بازار خيار مرتبط است.
مهمترین میدان بهسازی شده در تاریخ بلدیه
طرح احیای میدان امام علی (ع) را بدون هیچ تاملی میتوان مهمترین طرح بهسازی بافت فرسوده درتاریخ بلدیه نامید. شاید طرح های نوسازی و بهسازی بافت های فرسوده و تاریخی کشور به تعداد انگشت دستان نرسد؛ اما پروژه احیای میدان امام علی (ع) به عنوان احیای قدیمی ترین بافت فرسوده شهر به شمار می آید از بارزترین و مهمترین و تاثیر گذارترین طرح های احیای بافت فرسوده در کشور می باشد که کار مطالعاتی احیای میدان امام علی (ع ) در حدود ۳۰سال پیش آغاز شد ولی به دلایلی مطالعات این طرح به تعویق افتاد تااینکه در سال ۱۳۷۹ با توجه به مذاکرات و تفاهمات مدیران وزارت مسکن و شهرسازی و شهرداری اصفهان، این امر تحقق یافته و با پیشنهاد مشارکت در بازسازی میدان کهنه که نقطه عطف و گره آغازین استخوان بندی شهر اصفهان در قبل از اسلام و توسعه آن در بعد از اسلام به خصوص دوران سلجوقی است در غالب تأسیس یک شرکت مشترک همت گماشتند.
موضوع پس از طرح در جلسه علنی شورای اسلامی شهر اصفهان در اواخر سال ۸۱ به تصویب رسید و از آن پس اقدامات لازم از جمله تدوین اساسنامه شرکت احیاء میدان امام علی (ع) انجام شد و از سال ۸۲ تمام مباحث این طرح از جمله مطالعات و آزادسازی در دستور کار مدیریت شهری قرار گرفت. تیرماه سال ۸۸ رسماً عمليات اجرايي فاز اول میدان امام علی (ع) شروع شدهمچنین فعالیتهای عمرانی ۴ مسیر هاتف، عبدالرزاق، ولی عصر و مجلسی، به مناسبت عید سعید فطر سال ۸۹ با هزینه ای بالغ بر ۶۰۰ میلیارد ریال به اتمام رسید و حال به مناسبت عید سعید فطر طرح احیای میدان امام علی (ع) در محدوده بیش از ۳۲ هکتاری به عنوان فاز دوم این طرح در محدوده منطقه سه به بهره برداری می رسد.
این پروژه در ۳ فاز تعریف شده است که فاز اول شامل زیرگذرها، میدان ترافیکی و فضای چندمنظوره مجلسی است و فاز دوم میدان اصلی، فضای چند منظوره و کف سازی و بدنه سازی، بازارهای پیرامون، میدان جلو خان مسجد جامع و طرح توسعه پارک سوار مجلسی را در بر می گیرد.
هزینه های چند برابری براي بافت تاريخي
ميراث تاريخي، هويت و شناسنامه اصفهان هستند و اگر از بين بروند، هويت اصفهان نيز از بين مي رود از این رو شهرداري اصفهان چند برابر بودجه ميراث فرهنگي براي احياي بافت تاريخي اصفهان هزينه كرده است.
شهردار اصفهان در این باره اظهار می کند: شهرداری همسو با توسعه اصفهان، حفظ و حراست از میراث تاریخی شهر را در اولویت قرار داده است.
سقائيان نژاد از احياي ۵۳ اثر تاريخي هم زمان با احياي ميدان امام علي(ع)، قديمي ترين ميدان اصفهان خبر می دهد و می گوید: اگر ميدان امام علي(ع) احيا نمي شد، مسجد جامع نيز ثبت جهاني نمي شد و در پرتو احياي اين ميدان بود كه مسجد جامع ثبت جهاني شد.
وی تصريح می کند: همكاري و تعامل شهروندان با مديريت شهر در اجراي اين پروژه در كشور بي نظير بود؛ لذا اگر همكاري شهروندان نبود اين پروژه به نتيجه نمي رسيد.
فعالیت شبانه روزی
بر اساس چشم انداز ۱۴۰۴ محدوده میدان امام علی(ع) قطب مهم تاریخی و گردشگری کشور خواهد بود که ارزش های اصیل و پایدار هزاران ساله زندگی، فعالیت و معنویت مرکز کلان شهر اصفهان را برای گردشگران داخلی و خارجی به نمایش می گذارد و تاریخ اصفهان را برای آنان روایت می کند.
شمارش معکوس آغاز شده و زمان زیادی تا افتتاح فاز دوم پروژه امام علی(ع) باقی نمانده است.
معاون عمران شهرداری اصفهان با تاکید بر اینکه صدها نفر به صورت شبانه روزی در حال کار در این پروژه عظیم هستند تا هر چه زودتر فاز دوم میدان به بهره برداری برسد، خاطر نشان می سازد: مراحل زیادی از کار انجام شده و در عید فطر، شاهد بهره برداری از این فاز خواهیم بود.
علیرضا قاری قرآن هزینه پروژه در سه فاز در سال های گذشته، 500 میلیارد تومان برآورد کرده و ادامه می دهد: خوشبختانه بسیاری از کارها قبل از تحریم ها انجام گرفت و تماما توسط شهرداری اصفهان هزینه شد؛ البته یک صد میلیارد تومان از این هزینه در قالب فروش اوراق مشارکت تامین شده است.
به هر حال اگر چه زنده سازی میدان ۸۰۰ ساله نصف جهان راهی بسی دشوار بود اما طرحی که از سال ۶۵ بر زمین مانده و رویای معماران برجسته ایران زمین همچون میرمیران، پیروان راه شیخ بهایی به شمار می رفت؛ تا چند هفته دیگر و در آستانه عید سعید فطر در قالب میدان امام علی (ع) به بهره برداری می رسد؛ تا معماران و شهرسازان عصر حاضر توانایی خود را به نمایش بگذارند و بگویند "ما هم می توانیم ادامه راه شیخ بهایی ها و میرمیران ها باشیم "
