زماني انتظار ميرفت كه فيسبوك كاربرانش را در آغوش گرم اجتماعي شدن كادو پيچ كند. تعداد دوستهاي مجازي حس پذيرفته شدن را القا كند و حمايت و مهم بودن در اثر فشار زياد اين آغوش، از گوش كاربران بيرون بزند اما پرسه مجازي در ميان عكسهايي با طعم موفقيت از ديگران ميتواند ماشه حسادت، بدبختي و انزوا را قلقلك بدهد. دانشمندان دو دانشگاه معتبر آلماني 600 كاربر را زير ذرهبين خود موشكافي كردند و متوجه نتايج تأملبرانگيزي شدند: يك نفر از هر سه نفر پس از گذراندن زمان متغيري روي فيسبوك، احساس بدتري پيدا ميكند؛ خصوصاً اگر عكسهايي از مسافرت ديگران را ملاحظه كرده باشد. كاربرهاي نه چندان فعال كه خيلي حس و حال به اشتراك گذاشتن مطلب يا عكس خاصي را ندارند، به احتمال بيشتري دچار اين نارضايتي ميشوند. عمدهترين دليل اين سرخوردگي از مقايسه كردن نشأت ميگرفت؛ پريدن روي يك كفه ترازو و ديگري را در روياها به چالش دعوت كردن. فقدان توجه در رتبه دوم قرار داشت، از داشتن صفر نظر (كامنت) زير يك مطلب و حداقل تعداد «لايك». در كنار اينها، به نظر ميرسد در دنياي مدرن امروزي پول در آوردن از هر راهي امكانپذير است. شايد به نظرتان لايك كردن از اين قاعده مستثني باشد اما بايد بگويم وزارت امور خارجه ايالات متحده بين سالهاي 2011 تا 2013 بيش از 630 هزار دلار بودجه براي افزايش طرفدارهاي چهار صفحه فيسبوك اين وزارتخانه (از 100 هزار به بيش از 2 ميليون لايك) اختصاص داد. اين باعث شد تا عدهاي از كاركنان اين آژانس به نقد از چنين رفتاري آن را خريد طرفداراني بدانند كه بيخبر از همه جا، روزي صفحه ديگري را پسنديدهاند و حال لايكشان به نفع اين وزارتخانه واريز شده است. به گفته خود فيسبوك، اين سايت از دكمه لايك تنها به عنوان ابزاري براي دادن بازخورد مثبت يا برقراري ارتباط با چيزهايي ياد ميكند كه در زندگي هر فرد اهميت دارد. اين به روشني معناي تغيير وجهه لايك از صرفاً يك دكمه به ارز را بيان ميدارد.
لايك يا همان ارز فيسبوكيهيچ چيز همانند شهرت و جادو نميتواند به موفقيت يك تجارت اينترنتي كمك كند. اينها ميتواند به راحتي با طرفدارهاي زياد روي فيسبوك و توئيتر به هر سايت اينترنتي آورده شود. ميپرسيد چگونه؟ به سادگي. محصولات مشتري ميخواهند و مشتريان هميشه به دنبال محصولي هستند كه از همه محبوبتر باشد. يك راه آن گرفتن هزار Like (پسنديدن) براي يك محصول از طريق سايتهاي بيشماري است كه اقدام به فروش ترافيكهاي اينترنتي، لايكهاي فيسبوك و دنبال كنندگان توئيتر ميكنند. اين يك اقدام قانوني به حساب ميآيد و تقريباً توسط هر كسي كه تجارت آنلايني راهاندازي كرده است انجام ميشود. كاربر به سادگي با ديدن لايكهاي چند هزار تايي يك صفحه نسبتاً ناشناخته، جادو ميشود و اقدام به فشردن «دكمه» ميكند.
ممكن است بپرسيد چگونه ميتوان لايك خريد و در عين حال قانون را هم زير پا نگذاشت؟ به آن دسته از عزيزان فيسبوكي كه هر از چند گاهي تحت تأثير مطالبي چون «لايك كنيد اگر از سرطان متنفريد» يا «لايك كنيد تا دل اين گربه ملوس نشكند» قرار ميگيرند بايد گفت يك سورپرايز زننده انتظار آنها را ميكشد. لينكهاي اين چنيني به غير از پركردن جيب كلاهبردارهاي سايبري عمل ديگري را انجام نميدهد. زماني كه اين صفحهها تعداد زيادي لايك پسانداز كنند، آن را به تجارتهاي بزرگ ميفروشند تا هر دو طرف راضي بمانند. يكي به پولش ميرسد و ديگري ابزار لازم براي جذب مشتري را به دست ميآورد. هرچه تعداد لايكها بيشتر، امكان ظاهر شدن آن در اشتراك خبري فيسبوك بيشتر. ديلن پيرس، متخصص موتورهاي جستوجو در ملبورن، در وبلاگ شخصي خود عنوان كرده است كه الگوريتم لايك فيسبوك راهي است كه اين سايت به طريق آن متوجه مهم يا بياهميت بودن يك صفحه، مطلب يا شخص ميشود. هر چه تعداد لايك، نظر و به اشتراك گذاشتنها بيشتر باشد، آن مفهوم بيشتر در معرض ديد ديگر كاربرها قرار ميگيرد. هر لايك يك امتياز به حساب ميآيد و اين مجموع امتيازات يك نمايه كاربري است كه نحوه تعامل آن با ديگر صفحات را تعيين ميكند. به طور مثال، مطلبي در عرض سه روز 70 هزار لايك به دست ميآورد و كسي در جايي در حال به دست آوردن سود چشمگيري با فروختن آن است. سپس خريدار اطلاعات صفحه را تغيير ميدهد. نتيجه: يك صفحه پر طرفدار با دنبال كنندگان بيشمار، لايكهاي بالا و امتياز چشمگير، آن هم تنها در چشم بر هم زدني.
ديويد ام، محقق ارشد امنيت در آزمايشگاه Kaspersky ميگويد دليل اصلي اين اعتمادي است كه افراد در حين تعامل با دوستان خود به صورت آنلاين به دست ميآورند. افراد ممكن است به احتمال بيشتري روي لينكهاي به اشتراك گذاشته شده توسط دوستان خود كليك كنند و اين اعتماد ذاتي همان چيزي است كه مجرمان سايبري طعمه قرار دادهاند. شايد اين تداعي كننده دوراني باشد كه كيفيت يك محصول را از طريق تعداد خريداران آن حدس ميزديم. احتمالاً بيانگر رغبتي كه يك فرد حاضر است به كار بگيرد تا محصول خود را بر سر زبانها بيندازد نيز هست. داشتن يك پايگاه هواداران مطمئن نشان موفقيت براي بيشتر كساني است كه در تجارت يا هنر مشغول هستند. جيب اين هواداران، خريدار هر چيزي است كه او به فروش ميرساند و گوششان مطيع هر آن چيزي است كه او به زبان ميآورد. احتمالاً چنين چيزي براي يك صفحه فيسبوك نيز صدق ميكند. هر چه هست، اين جادو به خوبي امتحانش را پس داده است.
لايكها به تهيه دقيقاً صفر واكسن فلج اطفال كمك ميكنديونيسف به تازگي كمپين تبليغاتي را عليه گونه هميشه حاضر فعاليتهاي آنلاين راهاندازي كرده است: دكمه لايك. حدود دو ماه پيش، سازمان يونيسف فعال در كشور سوئد به پخش سه آگهي تلويزيوني اقدام كرد. هدف آنها؟ تقاضا از بينندگان تا حسن نيت و كمكهاي بشر دوستانه خود را از طريق لايك كردن مطالب مرتبط در شبكههاي اجتماعي نشان ندهند و در عوض كمكهاي مالي بپردازند. بر همين اساس، كارگردان تلويزيوني سوئد در سه موقعيت متفاوت با طعنهاي مشهود روي هدف مشتركي متمركز شد و در احساسيترين آن، كودك يتيم 10 سالهاي را به تصوير ميكشد كه در متروكه تاريكي ميگويد «بعضي وقتا ميترسم كه مريض شوم، درست مثل مامانم». در حالي كه برادر كوچكترش در پشت زمينه به بازي مشغول است، ادامه ميدهد «اما من فكر ميكنم همه چيز درست ميشه. امروز يونيسف سوئد 177 هزار لايك روي فيسبوك دارد». در دو تصوير ديگر، باز هم در سوئد، كارگردان رويكرد ملايمتري را نسبت به فعاليتهاي آنلاين به كار گرفته است. در يكي از آنها، مرد چاقي هزينه ساندويچ خود را با لايك پرداخت ميكند و در ديگري، خريداري به كارمند مغشوش پشت باجه ميگويد ميخواهد ژاكت ترمه خود را با «ارز اجتماعي» خريداري كند. هر يك از اين سناريوها با پيام «واكسنها نيز با لايك قابل تهيه نيستند» به پايان ميرسد.
اين پيامها، محصول آژانس تبليغاتي
Forsman & Bodenfors، موضع نسبتاً جسورانهاي را در مقابل رواج كمپينهاي حمايت روي شبكههاي اجتماعي برداشته است. مقامات يونيسف از تلاشهاي اينچنيني كه ميتواند به آگاهسازي عمومي كمك كند قدرداني كردهاند. با اين حال، از اينكه چنين اقدامات خيرخواهانهاي با فشردن يك دكمه پايان يابد اظهار نگراني كردهاند. در همين راستا و در كنار پيامهاي تبليغاتي، اقدام به تهيه پوستري كرد كه روي آن نوشته «هر لايك روي فيسبوك به تهيه دقيقاً صفر واكسن فلج اطفال كمك ميكند». مدير ارتباطات يونيسف سوئد گفته است ما از لايكها استقبال ميكنيم كه ميتواند اولين قدم براي كمكهاي بشر دوستانه باشد ولي اين اقدامات نبايد در همين جا متوقف شود. لايك جان كودكان را نجات نميدهد. ما به پول نياز داريم.
لايك؛ يك همدردي مجازينويسنده مجله تخصصي Psychology Today مينويسد: مايكل، دانشآموز جوان دبيرستاني به تازگي تولد 17 سالگي خود را جشن گرفت. يك يا دو روز پس از تولدش به او تبريك با تأخيري گفتم و برنامههايم را كنار گذاشتم تا براي گرفتن جشن تولدش او را به رستوران ببرم. از او درباره تولد 17 سالگياش پرسيدم و او بلافاصله گوشي آيفونش را از جيب در آورد و با هيجان شروع به نشان دادن پيامهاي تولد بيشمار خود روي صفحه فيسبوك كرد. در حالي كه مشغول خواندن پيامهاي تبريك بودم، با انرژي مضاعفي از من پرسيد كه آيا متوجه 129 لايك روي صفحهاش شده بودم يا خير؟ با شادي فرياد ميزد واي! عجب تولد رويايي! وقتي به او گفتم فيسبوك به آنان روز تولدش را يادآوري ميكند، گفت ميدانم! ولي با اين حال، حس غريب بسيار خوبي دارم!
مايكل پديده جالبي را به من گفت كه قدرت بينظيري را برايم به نمايش گذاشت: قدرت لايك. علت اين همه هيجان از داشتن لايكهاي زياد چيست؟ از واكنشهاي مايكل به روشني مشخص است كه اين تعداد لايك برايش معني فراتر از 129 كليك را دارد. اين باعث شده تا او بيش از حد معمول براي خودش احترام قائل شود و عزت نفسش به طرز شگرفي ارتقا يافته است. بر اساس عكسالعمل مايكل (و تمام افرادي كه راجع به رفتارهاي آنان مطالعه كردم)، لايك نمونهاي از يك همدردي مجازي است. همه ما آگاه هستيم كه يكدلي با يك فرد چه ارزشي را براي آنان دارد: داشتن توانايي درك و تقسيم حالات احساسي يك فرد. با اين حال، اگر سعي كنيم عمل مشابهي را در فضاي مجازي مثلاً از طريق ايميل يا فيسبوك انجام دهيم چطور؟ چقدر اين عمل ارزشمند است كه همدرد حالات احساسي فردي با نوشتههايي روي صفحه نمايشگر رايانه باشيم؟ آيا همدردي مجازي معادل ارزش آن در دنياي حقيقي است؟ در مطالعه اخيري كه درباره تأثير فناوري روي اختلالات رواني افراد صورت گرفت، از جوانان درباره استفاده از دكمه لايك پرسيده شد. نتايج خيره كننده بود. 52 درصد كاربرهاي امروزي روزانه چندين بار از اين دكمه استفاده ميكنند. طبق نتايج يك نظرسنجي ديگر، همدردي در دنياي حقيقي شش برابر بيشتر از فضاي مجازي ارزشمند تلقي شده بود.
كليكهاي آبروبر در برابر ديدگان پيشگويان لايكشما سيب زميني سرخ كرده را به صورت حلقهاي دوست داريد يا معمولي؟ پاسخ اين سؤال ممكن است بيشتر از آنچه فكرش را ميكنيد شخصيت شما را بازگو كند. طبق گزارشي كه به تازگي از سوي دانشگاه كمبريج به چاپ رسيد، محققان اين دانشگاه روي فعاليت افراد در شبكههاي اجتماعي متمركز شدند تا متوجه شخصيت آنان بر اساس لايكهايشان شوند. بر همين اساس مشخص شد افرادي كه تمايل بيشتري به سوي سيبزميني حلقهاي نشان ميدهند، از ضريب هوشي بالاتري برخوردارند! كليك به كليك، كاربرهاي فيسبوك پرونده رنگارنگ هويتي خود را روي اين شبكهها شكل ميدهند، بدون آنكه نياز به پر كردن فضاهاي خالي در بخش «درباره من» تعبيه شده در نمايه فيسبوك باشد. بر همين اساس، محققان توانسته بودند جنس، شخصيت، ديدگاههاي سياسي و جهتگيريهاي جنسي 58 هزار كاربر را به راحتي تشخيص بدهند. در يك نمونه، تمايز ميان افراد عادي با همجنس بازها در 88درصد مواقع تنها از طريق برنامههاي تلويزيوني مورد علاقه آنان قابل حدس بود. به گونهاي مشابه، محققان اين دانشگاه متوجه شدند كه ميتوانند بر اساس ترجيحات عمومي بيان شده، در 65 درصد مواقع بين افراد معتاد و سالم تفاوت قائل شوند. علاوه بر اين، «پيشگويان لايك» تعيين فرزند طلاق بودن يا نبودن افراد را نيز ممكن دانستند. در پايان، آنان در مصاحبه با روزنامههاي انگليسي عنوان كردند كه اميدوارند نتايج اين آزمايش منجر به افزايش آگاهي در ميان كاربرها شود تا متوجه شوند چگونه اطلاعاتي را با مخاطبان گسترده به اشتراك ميگذارند. نگراني آنان از اين جهت بود كه جمعآوري دادههاي شخصيتي از افراد به همين راحتي امكانپذير است. يكي از آنان گفته بود ميتوان موقعيتهايي را پيشبيني كرد، گرچه نادرست، كه اين اطلاعات بتواند براي سلامت، آزادي يا حتي زندگي يك فرد مخاطرهآميز باشد.
لغزش در برابر دكمهخودتان سخاوت به خرج ميدهيد؟ آيا در برابر هر چيزي كه كمي سرگرم كننده به نظر برسد كليك ميكنيد؟ شايد لازم باشد از امروز تجديد نظري در تعداد لايكهايتان داشته باشيد چراكه بر اساس يك گزارش، ارزش هر لايك از يك برند روي فيسبوك معادل تقريباً 174 دلار براي كارخانه سازنده آن است. اين در حالي است كه قيمت خريد لايك روي سايتهاي همچون Likes-market.com و Buyfacebook-likes.com چندان ارزانقيمت نيست.
- نرخ خريد لايك در سايت Likes- market:
يك هزار لايك: 99/22 دلار
5 هزار لايك: 99/68 دلار
25 هزار لايك: 99/259 دلار
50 هزار لايك: 99/399 دلار
- نرخ خريد لايك در سايت Buyfacebook- likes (زمان واريز بين 24 تا 72 ساعت):
يك هزار لايك براي هر صفحه تبليغاتي: 27 دلار
يك هزار لايك براي هر صفحه هواداري: 26 دلار
يك هزار لايك براي هر عكس: 35 دلار
يك هزار لايك روي google+ : 50/75 دلار
5 هزار دنبالكننده روي توئيتر: 32 دلار
برترينهاي فيسبوكعموماً ما علاقه داريم رتبههاي برتر در هر زمينهاي را بدانيم. حال فرقي نميكند نفرات كنكور سراسري، ردهبندي فيفا، بازيهاي رايانهاي برتر، پر فروشهاي سينما يا حتي پر طرفدارترينهاي فيسبوك باشد. در زير نامهاي آشنايي آمدهاند كه در ردهبندي يك تا 50 فيسبوك قرار دارند. اكتسابي بودن يا نبودن تعداد لايكها را خدا ميداند و خودشان.
نظر چند كاربر اندر آداب لايككردن در فيسبوكلايك كنيم يا لاك؟!
مهرو ماهر، 30 ساله، فعال در حوزه فرهنگي: بخواهيم يا نخواهيم، امروز ديگر فضاي مجازي «فيسبوك» در تمام دنيا شهرت جهاني پيدا كرده و هر كس در هر كجا و به هر بهانه مشغول سرك كشيدن به اين سرزمين خوشرنگ و لعاب و عمل فيسبوكپسندانه «لايك» كردن است. كشور ما نيز از اين قاعده مستثني نيست. فعلاً كاري به خوب و بد و مجاز و غيرمجاز اين سايت و چگونگي دسترسي به آن نداريم. هركس خواهنده باشد، يابنده نيز هست اما چندي است صفحاتي در اين دنياي بيسر و ته شكل ميگيرند كه ريشه و اساس آنها توطئههاي از پيش تعيينشده آلوده است و هدفي جز خرابكاري ندارد. نحوه عملكرد صفحات مورد نظر اينگونه است كه با انتشار يك خبر جنجالي (كه اغلب خودشان منبع توليد آن هستند) يا تبليغ يك كالا يا حركت فرهنگي، سياسي و اجتماعي (البته به زعم خود)، كاربران اينترنتي را دعوت به لايك فوري ميكنند و به آنها وعدههاي مالي يا اعتباري ميدهند. حال آنكه لايكهاي فيسبوكبازان از همهجا بيخبر در واقع به نوعي حمايت ناخواسته اعضاي فيسبوك از خواست و نيت آنهاست. اگر لايككردن در شرايط عادي، به منظور توافق و پسند يك عكس، ايده و انديشه مثبت و سازنده صورت ميگيرد، در اين صفحات معنايي جز همراهي با افكاري پليد و ضدامنيت بشري ندارد. بنابراين، بايد زينپس بيشتر احتياط كنيم و در مواجهه با صفحههايي از اين دست، نه تنها «لايك» نكنيم، كه با گزارش به هرزنامه فيسبوك و «لاك»كردن، آنها را از فعاليت باز داريم. اين هم از تأثيرات فيسبوك بر فرهنگ جهاني است كه ميتواند معناي يك واژه را به سادگي تغيير دهد. فراموش نكنيم لايككردن، هميشه هم معني تأييد و موافقت با كسي يا چيزي نيست. اگر با اين نظر موافقيد، لايك كنيد!
دلقكهاي ديروز به جاي پول «لايك» ميگيرند!
پويا بارنابي، 23 ساله، فعال در حوزه جوانان: خيليوقت است كه اهالي شبكههاي اجتماعي بهويژه فيسبوكبازها در صفحات خود و پاي مطالبشان دنبال «لايك» ميگردند! تعداد لايك صفحههاي مختلف فيسبوك نشاندهنده محبوبيت آن صفحه بين افراد است و تا چند وقت پيش هيچ فايدهاي جز احساس ديده شدن به صاحبشان را منتقل نميكرد. صاحبان اين صفحهها يا اصطلاحاً «ادمين» كه اكثراً هم مطالب فان و سرگرمكننده مينويسند تا مخاطبانشان را شاد كنند و در ازاي اين شادي «لايك» بگيرند، ناخواسته از پشت كامپيوترهايشان به دنياي تجارت دعوت شدند و با سايتهاي فروش اينترنتي قرارداد ميبندند و روزانه در ازاي مبلغي كه به حسابشان ريخته ميشود، محصولات اين سايتها را تبليغ ميكنند. حال كاربراني كه هر روز تنها جوكهاي اين صفحهها را روي مانيتور خود ميديدند، لابهلاي اين جوكها، مجبورند تبليغاتي را كه اوايل فقط در ايميلهايشان دريافت ميكردند، در شبكه اجتماعي هم ببينند. تنها برنده اين بازي سايتهايي هستند كه با كمترين پول محصولات خود را به زور به صدها هزار نفر نشان ميدهند و روي مخ تمام كاربراني راه ميروند كه ناخواسته بايد اين تبليغات را كه روز به روز هم بيشتر ميشود تحمل كنند. ادمين پيجهاي مختلف هم كه بدون حقوق صبح تا شب پشت سيستمهايشان مينشينند و با پشتكاري عجيب در صفحههايشان جوك مينويسند و به جاي پول «لايك» ميگيرند، فقط يك پل ارتباطي ناخواسته هستند كه به شكلي ناجوانمردانه كاربران بيچاره را به سايتهاي فروش اينترنتي متصل ميكنند!
محتواي مطلب مهمتر است تا تعداد لايك
روزبه تهراني، 24 ساله، فعال در حوزه اجتماعي: قطعاً ديده شدن در هر چيزي مورد علاقه همه است. حال ميخواهد ديده شدن ظاهر شخصي باشد يا ديده شدن جملهاي كه در يكي از شبكههاي اجتماعي نوشته ميشود. من هم از اين قاعده مستثني نيستم و دوست دارم وقتي مطلبي را با دوستان مجازيام به اشتراك ميگذارم، بيشترين تعداد لايك را بخورد. اين لايكها در فضاي مجازي با خود اعتماد به نفس زيادي به همراه ميآورد. اين يعني كارت ديده، خوانده و پسنديده شده است اما از آن دست افراد نيستم كه اگر مطالبم لايك زيادي نخورد زانوي غم بغل بگيرم و دنيا برايم تيره و تار شود. در كل خيلي برايم مهم نيست كه چه تعداد لايك بخورد و براي خوردن لايك زياد دست به گريبان ديگران نميشوم. مهمتر اين است كه درونيات ذهنيام را در صفحه مربوط به خودم بنويسم و هر كس دوست داشت و خوشش آمد آن را لايك كند، اگر هم نيامد كه لايك نميكند.
منابع:
Time. com / Theverge. com
News. yahoo. com / Washingtonpost. com
مجله تخصصي روانشناسي Psychology Today
