زندگي مشترك و روابط ميان زوجها گاهي دچار تنگناها و ناخوشاينديهايي ميشود كه به يك معنا طبيعي است. علاوه بر اختلاف زاويه ديدها بين زن و مرد كه از جوانب مختلف به صورت مسئله و چالش پيش آمده نگاه ميكنند، شيوه بيان و نزديك شدن به نقصهاي رفتاري ميان زنان و مردان نيز متفاوت است. به طور مسلم در عالم واقعيت كمتر كسي را ميتوان يافت كه همواره بدون نقص رفتار كند و در تمام موقعيتها منشأ رفتار درست باشد، بنابراين مسئله اينجاست كه چگونه و با چه زبان و ادبياتي اين نقصها را به طرف مقابل منتقل كنيم.
زنان چطور خواسته و نقدشان را مطرح كنندزماني ميتوان گفت يك رابطه صميمانه توأم با احترام، عشق و محبت بين زن و شوهر حاكم است كه دو طرف عميقاً از ارتباطشان با يكديگر احساس رضايت كنند اما اگر زني نسبت به شوهر خود ناراحتي و نارضايتي داشته باشد و اين عدم خشنودي خود را نتواند به شيوهاي صحيح بيان نمايد نه تنها ذهن و روان خود را آزار ميدهد بلكه زندگي را نيز به كام همسر و فرزندانش تلخ ميكند چنين زني براي انجام امور خانه مثل آشپزي و نظافت، رسيدگي به امور بچهها و حتي اگر شاغل باشد در شغلش و ارتباط با همكاران نيز انگيزه لازم و كافي را نخواهد داشت زني كه اگر به چهره او نگاه كني اضطراب، افسردگي و غمي پنهان را در اجزاي صورتش ميتوان ديد و همينطور اگر فردي نسبت به زنش خشم داشته باشد ولي قادر نباشد كه انتقاد خود را به شيوه صحيح ابراز نمايد در محل كار و انجام مسئوليتهايش به خوبي عمل نكرده و حتي در خانه به شكلي سرد و با لحني كاملاً كسلكننده حضور مييابد پس زوجها لازم است كه از نحوه صحيح بيان خواستههايشان و انتقاداتشان نسبت به همسر خود آگاهي داشته باشند. از آنجايي كه زنان و مردان از لحاظ فيزيولوژيكي و حالتهاي رواني و عاطفي با يكديگر متفاوتند بنابراين نحوه بيان انتقادها از يكديگر نيز متفاوت خواهد بود. اگر شماي خواننده يك خانم متأهل هستيد براي انتقاد از همسرتان چند نكته همواره مدنظرتان باشد: اول اينكه براي بيان خواستهها و نظرتان زمان مناسبي را در نظر بگيريد. اغلب ما به اين مهارت ساده توجه نميكنيم. زمانهايي كه همسر شما در تعادل قرار ندارد و وضعيت ذهني و رواني شكنندهاي دارد مثلاً خسته است، از سر كار به خانه برگشته يا اينكه مشغول تعمير يك وسيله در خانه است اوقات مناسبي براي مطرح كردن انتقاد محسوب نميشود. زماني كه همسر شما مشغول تماشاي يكي از برنامههاي تلويزيوني مورد علاقهاش مثلاً فوتبال است در چنين شرايطي اگر زني بدون توجه به وقت مناسب مدام خواستهها و انتقادات خود را پشت سر هم مطرح كند نه تنها به صحبتهاي او گوش داده نميشود بلكه زمينهاي را براي جر و بحث و پرخاشگري بيشتر مرد فراهم ميآورد. زماني را انتخاب كنيد كه محيط خانه آرام است مثلاً زماني كه شما شام را خوردهايد يا بچهها را خواباندهايد و همچنين تلويزيون خاموش است و فيلم مورد علاقهتان پخش نميشود، زماني كه خواب آلود نيستيد بدون هيچگونه عامل مزاحم شما و همسرتان در كنار يكديگر نشستهايد و ميتوانيد به راحتي خواستهها و انتقادات خود را مطرح كنيد.
دوم اينكه بهتر است نحوه بيان شما به عنوان يك زن خالي از هرگونه توقع و وظيفهاي باشد. به طور مثال اگر به همسرتان بگوييد كه «تو بايد مسئوليتپذير باشي» نتيجه مثبتي را دريافت نخواهيد كرد. سعي كنيد احترام، تشكر و قدرداني را چاشني جملات خود كنيد مانند «ممكن است فلان كار را انجام دهي» يا «لطفاً به فلان درخواست من توجه كن» خيلي بهتر از عباراتي است كه با «تو بايد» يا «آيا تو ميتواني» شروع شود. با اين مهارتهاي به ظاهر كوچك اما مؤثر به همسرتان احساس قدرت را هديه كنيد. مردان از اينكه بدانند در نظر همسرشان داراي رتبه، توانايي و قدرت هستند احساس رضايت كرده و در نهايت حمايت و توجه بيشتري به خواستههاي همسرانشان ميكنند. مثلاً اگر به او بگوييد «آيا ميتواني مريم را از مهدكودك بياوري» همسر شما احساس ميكند كه بايد به پيشنهاد شما جواب مثبت دهد چرا كه در اينجا توانايي او زير سؤال است و اين كار را از دل و جان انجام ندهد اما اگر به او بگوييد «عزيزم ممكن است مريم را از مهد بياوري» آنگاه به درخواست شما با تمايل بيشتري جواب مثبت ميدهد چرا كه بيان شما به گونهاي است كه احترام و تشكر را ميتوان به وضوح در آن ديد. اگر از همسر خود عصباني هستيد با فحاشي و جملات نازيبا آن را بيان نكنيد. انسان ها نيازمند احترام هستند چرا كه احترام از تخريب «اعتماد به نفس» جلوگيري ميكند و آدمي از هر آنچه به «خود او» و «خويشتن او» ضربه وارد كند گريزان است. هرگز عزت نفس خود، همسر و فرزندانتان را مورد هدف قرار ندهيد.
سومين نكتهاي را كه بهتر است خانمها بدانند اين است كه جملات و انتقادات خود را مختصر و مفيد و خلاصه بيان كنيد. زنان اين گمان اشتباه را دارند كه هرچقدر خواستهها و انتقادات خود را با دلايل بيشتري بيان كنند بيشتر مورد پذيرش از جانب همسرانشان قرار ميگيرد اما بايد دانست كه هرچقدر جملهها طولانيتر باشد مردان را بيشتر خسته و احتمال جواب منفي آنها به خواستههاي ما را بالاتر ميبرد. براي مثال به اين جمله توجه كنيد خانمي كه به خاطر دير آمدن همسرش به خانه شاكي است انتقاد را اينگونه مطرح ميكند: «من هر روز در خانه براي مدت زيادي تنها هستم انگار كه هيچ كس به فكر من نيست، هيچ كس مرا درك نميكند. من هم نياز به تفريح دارم. تو كه هميشه به فكر كارهاي خودت هستي، به من و بچههايت هيچ توجهي نشان نميدهي. هر وقت ميآيي خانه بچهها از خستگي خوابشان برده». در صورتي كه نياز به استفاده از جملههاي طولاني و بلند نيست. اگر جمله خود را كوتاه و خلاصه بيان كنيد مطمئن باشيد اثربخشي آن بسيار بيشتر است. در واقع ما در نقد رفتارهاي فرد مقابل نياز داريم كه صورت مسئله كاملاً واضح و پيشنهاد مشخص مطرح شود، وگرنه نقد ما صرفاً يك تخليه هيجان خواهد بود. چهارم آنكه جملات خود را كاملاً با صراحت و رك بيان كنيد.
احساسات، انديشهها و تصورات و حالتهاي عاطفي خود را نسبت به همسرتان صادقانه اعلام كنيد. نيازي به حاشيه رفتن نيست. متأسفانه زنان چنين تصور ميكنند اين مردان هستند كه بايد متوجه خواستههاي آنها از خلال صحبتهايشان شوند اما مطمئن باشيد تا زماني كه شما به صورت شفاف و واضح نياز خود را بيان نكنيد همسرتان پي به خواستهها و انتقادات شما نخواهد برد. صادقانه به او بگوييد كدام رفتار او شما را ناراحت ميكند. چه عاملي منجر به پريشاني خاطر شما شده، موضوعي كه آنقدر ذهن و روان شما را شبانهروز درگير خود ميكند. به نحوي كه شبها هم نميتوانيد به خاطر آن خواب راحتي داشته باشيد. مطمئن باشيد اگر خواستههاي خود را رك مطرح كنيد انعطاف بيشتري را در مردان خواهيد ديد. اين را بدانيد كه جملههاي مبهم هيچگاه در زندگي اثربخش نبوده و چالشها را حل نخواهد كرد. در اينجا مثالي از جمله مبهم ميزنيم و برداشت مرد را بررسي ميكنيم:
جمله مبهم: من چند روز است كه از لحاظ روحي احساس خستگي ميكنم خيلي وقت است كه به فضاي بازي نرفتهايم.
جمله مستقيم: ممكن است تا چند روز ديگر با هم به يك مسافرت برويم؟
برداشت مردان از جمله مبهم: براي تو آسايش و آرامش رواني من هيچ ارزشي ندارد. تو متوجه هيچ يك از نيازهاي من نيستي، تو اصلاً مرا مسافرت نبردهاي.
انتقاد مردان به زنان چگونه باشد؟ اگر مردي از همسر خود بخواهد انتقاد كند او نيز ميتواند در كمال آرامش و در محيطي مناسب خواستهها و انتقادات خود را مطرح كند. باز در اينجا اين نكته را مردان بدانند از آنجايي كه خانمها عموماً واكنش عاطفيتري به موضوعي دارند انتظار دارند زحمات و تلاشهايي را كه در خانه يا بيرون خانه ميكشند ديده شود. ما از سلسله تأثير رفتارهاي همديگر غافليم. به طور مثال تصور كنيد اگر همسرتان خانه نباشد وضعيت خانه بسيار آشفته ميشود و حتي به وضعيت روحي شما هم ضربه وارد ميشود. اينها چيزي از واقعيتهاي روزمره است، پس چرا نبايد در روابط زوجها به زبان آورده شود؟ چرا يك مرد نبايد در زندگي خيلي صريح به زنش بگويد كه او برايش جايگاه ويژهاي دارد و اگر انتقادي از او ميشود براي بهتر شدن روابطشان با يكديگر است؟ يادمان باشد كه اگر انتقادي ميكنيم با ميدان دادن به هيجانها و عبارتهاي گنگ يا عصبيتهاي افسارگسيخته نبايد تمام شخصيت و كليت يك مرد را بمباران كنيم. براي مثال ميتوان به اين جمله اشاره كرد «تو كلاً آدم بيمبالاتي هستي» بهتر است تنها همان عملي كه شما را ناراحت كرده و موجب برانگيخته شدن احساسات شما شده مورد هدف قرار گيرد در غير اين صورت عزت نفس فرد را زير سؤال برده و با جبههگيري بيشتري از طرف فرد مورد نظرتان روبهرو ميشويد.
نوشتن نامه تا اينجا شيوه انتقاد كردن به صورت رو در رو و به نوعي حالت گفتوگو را داشت اما گاهي بنا به دلايلي - چه زن و چه مرد- نميتواند خواستههاي خود را به طور واضح بيان كند. در اينگونه شرايط ما به آنها پيشنهاد ميكنيم كه با نوشتن يك نامه انتقاد از همسر خود را بيان كنند اگر چه متأسفانه در فرهنگ عمومي ما كمتر كسي زحمت نگارش و مكتوب كردن ديدگاهها يا ضعفهايش را دارد اما نوشتن نامه در رابطه ميان زوجها روشي است كه از دو جهت ميتواند بسيار سودمند واقع شود:
اول اينكه وقتي شما خواستهها، احساسات و انتظارات خود از همسرتان را روي كاغذي مينويسيد به نوعي به تخليه هيجانات خود كمك كرده و بدين طريق خشم و عصبانيت شما فروكش ميكند. همچنين وقتي احساسات خود را نگارش ميكنيد به شكل واقعبينانهاي با آن برخورد و روي مشكلي كه بين خود و همسرتان پيش آمده تمركز بيشتري ميكنيد.
دوم اينكه وقتي همسرتان نامه را ميخواند متوجه احساسات واقعي شما خواهد شد و دقيقاً ميداند كه كدام يك از رفتارهاي خود را بايد اصلاح كند اما نكاتي كه در نوشتن يك نامه خوب بايد بدانيم اين است كه نامه ما نبايد خيلي طولاني باشد. نهايتاً حدود ۲ دقيقه ميتوان براي نوشتن يك نامه وقت صرف كرد. جملات را كوتاه، مختصر و مفيد و روشن بيان كنيد. در ابتداي نامه احساسات خود را كه مشخصاً خشم، ناراحتي و غم، ترس، تأسف و در نهايت بيان عشق و محبت است، بيان ميكنيد. در ادامه نامه اگر خواستيد ميتوانيد آنچه انتظار داريد همسرتان در جواب نامه براي شما بنويسد چند جملهاي را يادداشت ميكنيد. در نهايت نام خود را پايين نامه نوشته و آن را در زمان مناسبي به همسر خود نشان دهيد.
براي خشم خود از جملاتي مانند «دوست ندارم كه...» «ناراحتم كه...»، «من عصباني هستم چون...» استفاده كنيد.
براي بيان ناراحتي و غم خود از جملاتي مانند «من ناراحتم كه...»، «اين براي من رنجآور است كه...»، «اين براي من غصهآور است كه...»، «دلم ميخواست كه...» استفاده كنيد.
براي بيان ترس خود از «ميترسم كه...»، «نگرانم كه....»، «دلم نميخواهد كه...»، «احتياج دارم كه...» استفاده شود.
براي بيان تأسف خود از «دلم نميخواهد كه...»، «متأسفم كه...»، «شرمندهام كه...» و براي بيان عشق و محبت خود از «دوست دارم كه...»، «درك ميكنم كه...»، «تشكر ميكنم كه...» و «ممنونم كه...» استفاده كنيد.
نمونه نامه:
همسر عزيزم
خشم
من عصباني هستم از اينكه هر وقت من ناراحتم تو متوجه ناراحتي من نميشوي. من ناراحت هستم كه تو وقتي به خانه برميگردي فقط از من سراغ شام را ميگيري. شام خود را ميخوري و از من راجع به اينكه روز خود را چگونه گذراندم سؤالي نميكني. دلخورم از اينكه مانند يك آدم آهني در اين خانه كار ميكنم بدون اينكه از احوال دروني من با خبر باشي.
ناراحتي و غم
ناراحتم از اينكه به احساسات من و به غم و دلتنگي من در اين خانه بيتوجهي، از اينكه گاهي خود من را فراموش ميكني دلخور هستم، از اينكه ساعتهاي زيادي را بيرون از خانه كار ميكني ناراحتم.
ترس
ميترسم از اينكه مرا فراموش كني. از اين ميترسم كه ديگر زندگيمان مانند گذشته شيرين نباشد. دلم نميخواهد كه من براي تو شبيه يك آدم آهني باشم كه شبانهروز در خانه كار ميكند بدون اينكه از او پرسيده شود كه غصهاش چيست، ناراحتياش چيست؟ من به حمايت تو و به عشق تو، به محبت تو احتياج دارم ميخواهم كه هميشه در كنارم باشي.
براي بيان تأسف
وقتي اين همه كار ميكني من شرمنده ميشوم و خجالت ميكشم. متأسفم كه قرارهايمان براي خريد كردن را فراموش ميكني و متأسفم كه گاهي اوقات خودخواهانه رفتار ميكنم.
عشق و محبت
من تو را واقعاً دوست دارم و درك ميكنم كه كارهاي تو بسيار زياد است. اين روزها براي تو روزهاي پرمشغلهاي محسوب ميشود. از اينكه تو همسر من هستي بسيار خوشحالم. دوست دارم هميشه در كنار هم بمانيم و در نهايت به خاطر تمام مهربانيهايت از تو تشكر ميكنم.
در انتهاي نامه پاسخي را كه دوست داريم از همسرمان بشنويم را در چند جمله خلاصه بيان ميكنيم.
