تعطیلات نوروزی به پایان رسید و تب سفرها فروکش کرد اما در بسیاری از شهرها فقط قدری از ازدحام مسافران کاسته شد و کماکان همه چیز در حالت اول خود قرار دارد یعنی مسافران کار خودشان را می کنند و مسئولان شهری نیز موظف به ارایه خدمت هستند. یکی از این شهرها مشهد مقدس است که به گفته مشهدی ها، در طول ۱۲ماه این شهر مملو از زائر است و سرما و گرما و امتحانات و... نمی تواند عاملی برای خلوتی آن باشد. البته ناگفته نماند که این مسئله بخاطر وجود پربرکت آقا امام رضا(ع) و ارادت شیعیان به این امام همام است.
* همیشه در آماده باش
حضور میلیونها زائر در طول سال در شهر مشهد، این شهر را به یک شهر ملی تبدیل کرده است و پایتخت معنوی ایران مجبور است در تمام ۱۲ماه در آماده باش باشد و اگر بسیاری از شهرهای دیگر با فرا رسیدن تعطیلات امکاناتشان را برای ارایه خدمت به مسافران و گردشگران بسیج می کنند، مشهد در هر ۳۶۵روز سال این وضعیت را دارد.
بر اساس آمارهای موجود، در سال ۱۳۶۵ تعداد مسافران داخلي مشهد ۶ ميليون نفر بوده كه بعد از یک سال یعنی در سال۱۳۶۷ اين آمار به ۷ ميليون نفر افزايش يافت و از سال ۸۸ سالیانه حدود ۲۰ میلیون زائر به این شهر وارد شدهاند حال، با توجه به این خیل عظیم زائران، به مشهدالرضا باید به چشم یک شهر ملی نگریست که خواسته زیادی به شمار نمی آید.
* از زیارت تا تجارت
هم اکنون دو دیدگاه در شهر مشهد نسبت به گردشگری زیارت وجود دارد که یکی از این دیدگاهها تنها به بحث زیارت گردشگر تاکید دارد و دیگری زائر شهر مشهد را تنها گردشگر میداند و با توجه به این مهم، تفاوت دیدگاهها در بین مسوولان سبب بروز مشکلاتی در زمینه گردشگری زیارت مشهد شده است.
در این بین سازمان میراث فرهنگی به عنوان متولی اصلی در امر گردشگری، شهرداری به عنوان متولی خدمات و آستان قدس رضوی به عنوان متولی جاذبه اصلی گردشگری نسبت به گردشگر مذهبی دیدگاه های متفاوتی دارند که این منجر به تداخل در انجام وظایف شده است.
اگر کمی به گذشته بازگردیم می بینیم که زائران تنها به قصد زیارت و پابوسی امام رضا(ع) به شهر مشهد سفر میکردند اما امروزه سفرها به این شهر از حالت تک انگیزهای به چند انگیزهای با اولویت زیارت تغییر کرده. امروز وقتی کسی به شهر مشهد پا می گذارد در تلاش است تا در کنار زیارت به خرید نیز بپردازد و بارها مشاهده شده که به تجارت نیز گوشه چشمی دارد. البته در کنار این امر باید دید و بازدید از اقوامی که به این شهر مهاجرت کرده اند را هم به برنامه گروهی از زائران بیفزاییم.
طبق بررسی هایی که در شهر مشهد به عمل آمده مشخص شده که ۹۷ درصد گردشگران و زائرانی که به شهر وارد می شوند حتما اقدام به خرید سوغات می کنند، حتی خرید از مجتمع های تجاری خارج از شهر که از حرم مطهر نیز فاصله دارد در دستور کار بسیاری از زائران قرار دارد و جالب تر اینکه ۶۰ درصد زائران نسبت به مراکز خرید این شهر به خصوص اطراف حرم مطهر رضوی آشنایی کامل دارند.
* اختلاف آمارها
چندی پیش معاون گردشگري سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان خراسان رضوي با اشاره به نقصهاي فراوانی كه در حوزه زيارت و گردشگري در مشهد وجود دارد، گفته بود: در حوزه زائران و گردشگران نقص در مشهد زياد است، نقشه راه كامل نيست و آمار پژوهشي كه عصاي دست ما باشد، وجود ندارد. به طور مثال آمار ما نشان ميدهد ماندگاری زائر ۳.۲ روز اقامت در مراکز اقامتی رسمی و دائمی است در حاليكه پژوهشهای جهاددانشگاهی در سال۸۸ نشان از ماندگاری ۵.۵ روز دارد.
به هر حال به عقیده صاحبنظران و در چارچوب قانون، متولی اصلي تامین نیاز مسافران و گردشگران، سازمان ميراث فرهنگي، صنايعدستي و گردشگري است اما از اين چارچوب كه خارج شويم در حوزه گردشگري ۲۸ سازمان ارتباط مستقيم دارند همچون بهداشت، اماكن، شهرداري، صنعت معدن و تجارت و... و قانونگذار براي اين سازمانها يك سري شرايط خاص گذاشته كه در حال حاضر همه آنها جمع شده و ستاد تسهيلات سفرهاي استان در خراسان رضوی را با متوليگري شخص استاندار و جانشيني معاون عمراني تشكيل دادهاند.
* مشکلات زیر پوستی
بر اساس آمار، به طور میانگین سالیانه ۲۰ میلیون زائر به شهر مشهد وارد میشوند که با در نظر گرفتن ۳ روز ماندگاری روزانه ۱۰ هزار تومان هزینه میکنند و با توجه به این مهم نباید مناطق حاشیهای در شهر مشهد وجود داشته باشد و باید مردم مشهد باید از این درآمدها بهره ببرند.
بر همین اساس و بر مبنای متغیر و شاخص جابهجایی در زیارت گردشگری، سه گونه گردشگر زیارتی وجود دارد که شامل زائران سنتی با عامل جابهجایی تا ۳ کیلومتر، گردشگر با عامل جابهجایی ۸ کیلومتر و گردشگر مذهبی با عامل جابهجایی ۲۴ کیلومتر است و در این بین هر کدام از این گونهها نیازها و خواستههای متفاوتی دارند که باید با شناخت این نیازها به آنها پاسخ داد.
در حال حاضر مشکلات و معضلات زیادی از جمله زوارکشها، منازل شخصی و .... بر سر راه گردشگری شهر مشهد وجود دارد و در کنار این مهم منطقه ثامن که باید در بین مناطق شهر نمونه باشد، بالاترین میزان جرايم را به خود اختصاص داده است.
با توجه به اینکه شهرداری بیشترین مجوزهای ایجاد مراکز خرید را در منطقه ثامن صادر کرده، در این راه مطالعات بازار صورت نگرفته است و این منجر به ایجاد مشکلاتی در آینده خواهد شد.
نباید فراموش کنیم که در افق استراتژیهای آینده مشهد و همچنین توسعه گردشگری، تصمیم گرفته شده در سال ۱۴۰۴ گردشگران این شهر تا مرز ۴۰ میلیون زائر افزایش یابد اما این کار با نادیده گرفتن عوامل مختلف و بخصوص بازار که محور اصلی اقتصاد در شهرهای گردشگرپذیر به شمار می آید، امکانپذیر نیست.
