توسعه فعاليتهاي اين سازمان نوپا باعث ميشود مردم نسبت به قوانين، مقررات و تكاليفشان آشنا شوند. تحقق اهداف اين سازمان كمك بسيار زيادي به بهداشت حقوقي، پيشگيري از جرايم و كاهش وسيع پروندهها ميكند. از اين رو براي آگاهي از چند و چون فعاليتهاي اين سازمان با حجتالاسلام جليل محبي مسئول سازمان بسيج حقوقدانان، كه از شهريور ماه اين مسئوليت را بر عهده گرفته است، به گفتوگو نشستيم. وي در حال حاضر دانشجوي رشته دكتري حقوق جزاست. متن زير ماحصل گفتوگويي كوتاه است كه با محبي شكل گرفت.
تاريخچهاي از سازمان بسيج حقوقدانان بگوييد. بسيج حقوقدانان زيرمجموعه سازمان بسيج مستضعفين است كه سال ۸۸ تأسيس شد و كارش را از همان آن زمان آغاز كرد. اين مجموعه از ميان فارغالتحصيلان رشته حقوق، قضات، وكلا، سردفتران، مشاوران و وكلاي قوه قضائيه عضوگيري كرد و اخيراً هم برخي سازمانها مثل تشخيص مصلحت نظام به ما اضافه شدند كه بايد از اين حوزهها نيز عضوگيري شود. تاكنون حدود ۱۴ هزار نفر عضوگيري داشتهايم. فعاليتهاي سازمان بسيج حقوقدانان در خصوص پشتيباني حقوقي از سپاه و سازمان بسيج مستضعفين است. اما هدف مهمتر اين است كه حقوقدانان كشور و كساني كه در رشتههاي دانشگاهي حقوق، فقه، حقوق و معارف اسلامي تحصيل كردهاند در راستاي اهداف نظام اسلامي، در كنار هم مجموعهاي تشكيل دهند. در همين راستا ما اهداف و برنامههاي آيندهمان را بر كيفيسازي حلقههاي صالحين متمركز كردهايم كه مديريت آن را بر عهده حقوقدانان قرار ميدهيم. اعضايي كه در اين حوزهها فعاليت ميكنند به عنوان عضو حقوقي در جلسات شركت ميكنند.
در جلسات حلقههاي صالحين چه مباحثي مطرح ميشود؟ مباحثي كه در جلسات حلقههاي صالحين و بسيج حقوقدانان مورد بررسي قرار خواهد گرفت، حوزههاي حقوقي مورد چالش جامعه است. هدف اين است كه بتوانيم راهكار درست حقوقي در خصوص مسائل روز را در اختيار جامعه قرار دهيم. همچنين اين بحث در پايگاهها شروع شده و قصد داريم كه آن را توسعه دهيم. مشاوره حقوقي رايگان در مراكز حقوقي مختلف از جمله مساجد از ديگر برنامههايي است كه اين سازمان دنبال ميكند. قرار است چنين مشاورههايي را هفتهاي دو بار داشته باشيم كه اعضاي محلات و حوزههاي مختلف زندگي اجتماعي شهري و روستايي بتوانند به اين حوزهها مراجعه كنند و به صورت رايگان از اعضاي بسيج حقوقدانان مشورت حقوقي دريافت كنند. ما قصد داريم دفاتري را در مساجد و محلهاي ديگر تأسيس كنيم كه در سطح عمومي جامعه از حقوقدانان بسيجي استفاده شود. در اين دفاتر به افرادي كه كار حقوقي داشته باشند مشاوره ارائه ميشود. مثلاً ممكن است فردي دعواي خانوادگي يا مشكلات تجارتي مثل چك داشته باشد، ممكن است فردي بخواهد قراردادي تنظيم كند و به طور كل هر موضوع حقوقي ديگر افراد ميتوانند از اين دفاتر مشاوره دريافت كنند. اين موجب ميشود ما وظيفه خدمترساني به سطح عمومي جامعه را انجام دهيم. ما اين كار را در برخي از مساجد شروع كردهايم و انشاءالله براي سال آينده توسعه ميدهيم و از سال ۹۳ آن را عمومي ميكنيم. برنامه ديگر در اين زمينه بصيرت افزايي و معرفتافزايي سياسي و ديني است كه در داخل حلقههاي صالحين دنبال خواهيم كرد. انشاءالله در سال ۹۲ در شهرهاي مركز استان خصوصاً در شهر تهران هيئت مذهبي بسيج حقوقدانان متشكل از قضات و وكلا را خواهيم داشت تا در خصوص مباحث اخلاق وكالت و قضاوت فعاليت كنيم و به اين وسيله سطح اخلاقي و حقوقي جامعهمان هم بالا برود.
اساساً تشكيل مجموعه بسيج حقوقدانان چه ضرورتي داشت و تفكيك آن از ديگر اقشار بسيج چيست؟ سياستي كه بسيج مستضعفين دنبال ميكند، اين است كه اقشار مختلف علمي و حوزههاي مختلف شغلي را به صورت مستقل پاي كار چالشها و دغدغههاي نظام اسلامي بياورد. يعني هر جا در نظام اسلامي مشكلي پيش آيد، كار به صورت بسيجيوار پيش رود و مشكل حل شود. يكي از حوزههاي مورد چالش در كشور بحث حوزه قضا، وكالت و حوزه حقوقي است. ما هر روز در جامعه چه در سطح قواي سهگانه و چه در سطح داخل قوه قضائيه و داخل كانون وكلا شاهد مشكلات مردم هستيم. مشكلاتي از قبيل تعداد وكلا يا بحث امكانات كمي كه نظام در اختيار قوه قضائيه قرار ميدهد. ما در اين حوزه مشغول يك فعاليت علمي هستيم تا بتوانيم به نحوي اين دستگاههاي صاحب قدرت را مجاب كنيم و امكانات لازم و كافي را در اختيار قوه قضائيه و دستگاههاي مشابه قرار دهيم تا به اين ترتيب قوهقضائيه بتواند وظايفش را به درستي انجام دهد.
تاكنون در اين زمينه چه اقداماتي صورت گرفته است؟ ما يك پژوهشكده داريم كه از طريق آن مباحث علمي در حوزه حقوق و نظام اسلامي را پيگيري ميكنيم تا به اين وسيله سطح اطلاعات عمومي جامعه تقويت شود. سازمان بسيج حقوقدانان هم موتور اجرايي اين پژوهشكده است. ما امسال يك پژوهشكده داشتيم و سال ديگر دو پژوهشكده اضافه ميكنيم، در مجموع سه پژوهشكده كار علمي انجام ميدهند.
اين پژوهشكدهها چه كارهايي انجام ميدهند؟ مثلاً چالشهاي حوزه قضائيه را استخراج ميكنند و راهكارهاي لازم را براي رفع موانع پيش روي قوه قضائيه قرار ميدهند. به اين ترتيب قوه قضائيه ميتواند راهكارهاي علمي لازم براي مرتفع كردن مشكلات و موانع و همچنين دستيابي به عدالت در اختيار داشته باشد. از سوي ديگر گزارشهاي علمي مفصلي در خصوص موضوعات روز حقوقي در مورد قواي سهگانه و مسائل بينالمللي حقوق هستهاي تهيه ميكنيم و در اختيار مسئولان نظام، بسيج و سپاه پاسداران قرار دهيم تا از اين گزارشها به نحو احسن استفاده كنند.
اصلاً براي سازمان بسيج حقوقدانان چه كاركردي تعريف شده است؟ مهمترين كاري كه سازمان بسيج حقوقدانان انجام داده بحث توسعه حلقههاي صالحين بوده است. ما حدود ۴۲۰ حلقه صالحين داريم كه در هر كدام از آنها تعداد زيادي از بسيجيان حقوقدان براي مشورت و همفكري حضور دارند. ايجاد يك شبكه اجتماعي مهمترين كاري است كه تاكنون انجام شده. كار مهمي هم كه در پژوهشكدهها صورت گرفته، نوشتن گزارشهاي مهم حقوقي روز در خصوص مسائل مطرح در جامعه است. كتابها و فصلنامههايي هم در خصوص موضوعات روز جامعه داشتهايم كه در اين زمينه مطالب علمي نگارش شده است. همچنين مقالات علمي و پژوهشي در فصلنامههاي مختلف از جمله فصلنامه پژوهشكده بسيج حقوقدانان به چاپ رسيده است. در اين مجموعه نوپا راهيان نور و همه آن مباحث عمومي سازمان بسيج به روال عادي ادامه داشته ضمن اينكه سالي يك بار هم گردهمايي حقوقدانان بسيجي در مشهد مقدس برگزار شده است. در طرح مديريت سازمان بسيج حقوقدانان به دنبال توسعه مديريت بسيجي هستيم كه از اعضاي بسيجي استفاده شود.
با توجه به فعاليتهايي كه اشاره كرديد، چرا براي اين فعاليتها پوشش رسانهاي خوبي صورت نگرفته است؟ ما براي اينكه كارمان را به درستي انجام دهيم به دنبال رسانهاي كردن كارها نيستيم. هدف ما اين است كه ابتدا كارهايمان تعميق شود و بعد از عمق پيدا كردن آن را رسانهاي كنيم. طي شش ماه گذشته كه مسئوليت سازمان را به عهده گرفتم، اين اولين بار است كه مصاحبه انجام ميدهم و فعاليتهايمان را رسانهاي ميكنم. بنده معتقد هستم تا زماني كه كاري كاملاً بستر اجرايياش فراهم نشده باشد و در مسير اجرا قرار نگرفته باشد، رسانهاي كردن آن موجب شكست ميشود. بنابراين هدف ما اين است كه پايههاي آن را درست برنامهريزي كنيم تا بتوانيم به نحو احسن اجرا شود.
اگر فعاليتهايتان را زير ذرهبين ببريد، به خودتان چه نمرهاي ميدهيد؟ با توجه به اينكه سازمان بسيج حقوقدانان يك سازمان نوپايي است، پيشرفت بسيار خوبي داشته. همچنين با توجه به اينكه حقوقدانان كشور ما روحيات ويژه و خاصي دارند به حضور در هر گروهي تمايلي نشان نميدهند اما ما ميبينيم كه در حوزه بسيج فعاليت بسيار خوبي داشتهاند و حضور بسيار پررنگي شاهد بودهايم. لذا من فعاليت بسيج حقوقدانان را در اين مدت سه ساله بسيار خوب ارزيابي ميكنم. در حال حاضر ما توانستهايم ۱۴ هزار بسيجي جذب كنيم و در اين سه سال حلقههاي متعدد داشته باشيم؛ اين جزو موفقيتهاي ما بوده و از همين طريق ميتوانيم مسير را ادامه دهيم. البته ناگفته نماند كه ما نسبت به ساختار اين مجموعه ايرادات مختصري داريم و به دنبال اين هستيم كه استقلال آن را بيشتر كنيم. هدف ما اين است كه سازمانهاي بسيج استانها بيشتر با مركز مرتبط باشند و مسائلشان را با مركز حل كنند تا از اين طريق بحثهاي استاني را هم دنبال كنيم. با اين وجود به نظر من استقلال بسيج حقوقدانان يكي از مهمترين اتفاقاتي بوده كه ميتوانسته در سازمان بسيج مستضعفين رخ دهد كه اين امر در سه سال گذشته واقع شده است.
در خصوص مسائل حقوقي كلان و بينالمللي چه كارهايي انجام دادهايد؟ تاكنون در حوزه بينالمللي فعاليتي نداشتهايم اما برنامههاي مختلفي براي فعاليت در حوزه مسائل بينالمللي داريم. بحث حقوق بشر موضوعي است كه در كشورهاي غربي رعايت نميشود. همچنين مسئله جانبازان شيميايي، بحثهاي حقوق هستهاي و مسائلي از اين دست را در برنامههايمان داريم. همچنين در نظر داريم در آينده فعاليتهاي علمي و همچنين كمپينگهاي حقوقي و حتي دانشجويي برگزار ميكنيم. ما در اين عرصه به اولين مسئلهاي كه نياز داريم يك پشتوانه علمي است. تا زماني كه اسناد علمي و مقالات و گزارشهاي علمي در اين زمينه تهيه نشود، نميتوانيم به اين عرصه ورود پيدا كنيم و فعاليتهاي خوبي داشته باشيم. پس ابتدا ما بايد پشتوانه علميمان را در اين زمينه تقويت كنيم. اما دومين چيزي كه لازم است و بايد اتفاق افتد اين است كه ما اعضاي توانمند يا به عبارت ديگر، حقوقدانان توانمندي را به اين عرصه وارد كنيم كه از آن اسناد علمي دفاع و پشتيباني لازم را انجام دهند و آنجا كه لازم است به ميدان بيايند و به دفاع بپردازند. مسئله فرعي ديگر هم مسئله حضور تودههاي عمومي اعضاي بسيج حقوقدانان است كه در زمينه كمپين و حضور در مجامع و اعتراض به سياستهاي استكباري كشورهاي غربي است كه انشاءالله دنبال خواهيم كرد. اولين كاري هم كه در اين خصوص رخ داد اول شهريور ماه امسال بود كه در قالب اعتراض به توهين به مقدسات در سازمان ملل انجام شد.
چشمانداز بلندمدت شما براي برنامههايتان در اين سازمان چيست؟ آن چيزي كه بنده در اين سازمان بنا بر آن گذاشتم و حتماً دنبال خواهم كرد اين است كه فضاي حقوقي كشور را از سكولاريزه و آن طور كه در برخي از دانشكدههاي حقوق دنبال ميشود، رهايي ببخشيم و يك فضاي اسلامي و انقلابي ايجاد كنيم. در واقع ما بايد بهجاي سرفصلهاي دروس حقوقي كه معمولاً سرفصلهاي ترجمهاي است و ما از كشورهاي غربي ترجمه كردهايم و آوردهايم دروس اسلامي خود را جايگزين آن كنيم. كتبي كه در حال حاضر در دانشكدههاي حقوق تدريس ميشود عمدتاً كتب ترجمهاي است كه با مباني ديني و انقلابي ما سازگار نيست. اتفاقي كه بايد به طور مبنايي در حوزه حقوق ايجاد كنيم، تغيير رويكرد حقوقي از رويكرد سكولار به رويكرد ديني و مذهبي است. البته نبايد از اين نكته غافل شد كه اين يك كار ميان مدت و بلند مدت است كه اميدوارم بتوانيم در اين عرصه موفق باشيم.
