سخنان ويليام هيگ، وزير امور خارجه بريتانيا، عليه سوريه، تشديد درگيريها در اطراف فرودگاه دمشق و هشدار معارضين مسلح به غيرنظاميان، آمادگي روسيه براي استقرار سيستم موشكي اسكندر در سوريه، حمله پيشدستانه امريكا به سوريه، تشكيل فرماندهي متحد معارضين مسلح در تركيه و سفر اخضر ابراهيمي، نماينده ويژه سازمان ملل در موضوع سوريه، به تركيه از جمله اخبار در اين مدت است.
اين اخبار همگي حاكي از تحركات گستردهاي است كه بيشتر بر محور نظامي و نه سياسي انجام شده است. پيش از اين، تحركات نظامي در تناسبي با تحركات سياسي از قبيل ديدارها و نشستهاي گروههاي معارض سوريه در چنان تناسبي انجام ميگرفت كه هر يك زمينه را براي ديگر آماده ميكرد، اما اين اخبار نشان از تغييري در اين موازنه دارد، به نحوي كه گويا محور غربي ـ عربي بيشتر قصد دارد تحركات نظامي را بر تحولات سياسي ترجيح دهد. از اين رو است كه ميتوان پرسيد آيا غرب خود را براي مداخله نظامي در سوريه آماده ميكند؟
روشن است كه به خاطر پيچيدگيهاي بسيار بحران سوريه نميتوان پاسخي سر راست به اين سؤال داد، اما در عين حال در خلال اين اخبار چند نكته ديده ميشود كه پاسخ مثبت به اين سؤال را موجه كند. اولين نكته به سخنان هيگ مربوط ميشود كه مدعي دست يافتن به مدارك و شواهدي مبني بر آمادگي سوريه براي استفاده از تسليحات شيميايي شده است.
امريكا و ديگر متحدينش قبل از اين مقوله تسليحات شيمايي سوريه را پيش كشيده بودند و حتي اسرائيل نيز اين تسليحات را خط قرمز خود در قبال بحران سوريه دانسته بود، اما مسئله تنها در حد يك هشدار كلي بدون اشاره به مدركي بود. هيگ در اين دور از مدارك و شواهد خبر داده و اين ادعاي او همانند ادعاي جورج بوش براي توجيه حملهاش به عراق است. علاوه بر اين، خبر سيانان در مورد آمادگي پنتاگون براي حمله پيشدستانه به محل استقرار تسليحات شيميايي سوريه هماهنگ با ادعاهاي هيگ است و نشان ميدهد كه امريكا و بريتانيا در يك جهت مشترك قرار دارند و آن هم بهانه قرار دادن تسليحات شيميايي سوريه براي مداخله نظامي در اين كشور است. موافقت ناتو براي استقرار سامانه پاتريوت در مرز تركيه با سوريه تأييدي است بر اين موضوع و هر چند ناتو در بيانيه خود مدعي شده كه استقرار اين سامانه تنها براي دفاع بوده و «به هيچ صورت در راه ايجاد منطقه پرواز ممنوع يا عمليات تهاجمي نميباشد»، اما هيچ تضميني براي پايبندي ناتو به اين ادعا وجود ندارد.
شايد به همين دليل است كه روسيه مداخله نظامي غرب را جدي تلقي كرده و حاضر شده تا به صورت جدي استقرار سامانه اسكندر در سوريه را مدنظر بگيرد و حتي به تقويت ناوگان خود در مديترانه مبادرت ورزيده است. تقويت نيروهاي پاسدار صلح در بلنديهاي جولان زاويه ديگري است كه احتمال مداخله نظامي غرب در سوريه را تقويت ميكند. امريكا و متحدان غربي آن ميدانند كه در صورت مداخله نظامي به حكومت سوريه اين گزينه را دادهاند تا با حملاتي در منطقه جولان، پاي اسرائيل را به وسط بكشاند و به اين وسيله ماهيت مداخله نظامي غرب به خاك خود را تغيير دهد. به همين جهت است كه غرب تلاش ميكند از ابزار سازمان ملل استفاده و با تقويت نيروهاي سازمان ملل در بلنديهاي جولان مانعي بر سر راه سوريه ايجاد كند.
اگر به اين شواهد توجه شود و مداخله نظامي محتملترين گزينه موجود براي غرب دانسته شود، آن گاه اين مسئله پيش ميآيد كه چرا امريكا و متحدان غربي آن در شرايط فعلي به اين گزينه توجه بيشتري دارند و ميكوشند آن را به هر نحوي انجام دهند. به نظر ميرسد كه ضعف گروههاي معارض سوريه در ايجاد يك جبهه سياسي واحد از دلايل اصلي جبهه غرب براي روي آوردن به گزينه مداخله نظامي باشد.
ائتلاف ملي كه نوامبر گذشته در دوحه تشكيل شد از حمايت كشورهاي غربي برخوردار بود، اما همين كشورها همواره به اين ائتلاف با ترديد نگاه كردهاند، زيرا نتوانسته اجماع مورد نظر آنان را در ميان گروههاي معارض ايجاد كند. ۱۳ گروه از ميان معارضين مسلح و تندروي اسلامگرا با اين ائتلاف مخالفت كردند و برخي از گروههاي معارض نيز حاضر نشدند در اين ائتلاف قرار بگيرند، گذشته از اينكه ائتلاف مذكور براي كردهاي سوريه جذابيتي نداشته است. از اين رو است كه غرب به گروههاي مسلح و به خصوص نيروهاي ارتش آزاد توجه كرده و بار ديگر آنان را در تركيه و شهر آنتاليا گرد آورده است تا براي مداخله نظامي احتمالي خود سازماندهي كند.
حضور مأموراني از ارتش فرانسه در شهر حلب سوريه نشانهاي است بر تأييد اين رويكرد غرب. حضور اين مأموران در حلب نشان ميدهد كه اين شهر و وضعيت گروههاي مسلح در آن براي غرب از اهميت خاصي برخوردار است و با وجود آرامش نسبي روزهاي اخير در حلب و حملات گروههاي مسلح در حومه دمشق، اما غرب حلب را نقطه كانوني براي مداخله خود در نظر گرفته است. به هر حال، تحركات اخير خبر از روزهاي پرتنشي در آينده ميدهد كه غرب دست از حمايت صرف برداشته و خود به طور مستقيم عليه سوريه وارد جنگ شود.
