در بعد عمراني، حضور بيش از سه هزار گروه جهادي دانشجويي، طلاب و اقشار مختلف مردم از بسيج محلات، عرصههاي فعاليت اين اردوها را در جاي جاي كشورمان گسترده ساخته چنانچه با نشان دادن قابليتهاي بسيج در عرصه سازندگي، مجلس شوراي اسلامي در بهمن ماه ۱۳۸۶ طرح واگذاري پروژههاي عمراني در مناطق محروم به بسيج سازندگي را قانوني كرد.
حضور پررنگ و مستمر جهادگران در محرومترين مناطق همانند بشاگرد در استان هرمزگان، قلعه گنج در استان كرمان، فيروزآباد در استان كرمانشاه و همچنين مناطق سخت و صعبالعبوري چون روستاهاي محاصره شده در كوههاي صعبالعبور كردستان، همگي گوشههايي از برنامههاي پيوسته بسيج براي توسعه و آباداني مناطق محروم كشورمان را در برميگيرند. در كنار اين گونه برنامههاي مستمر، حضور بسيج سازندگي در حوادث و اتفاقات غيرمترقبهاي چون زلزله اخير استان آذربايجان، قابل تأمل است. واگذاري ساخت ۶ الي ۱۰ درصد كل خانههاي در دست احداث براي زلزلهزدگان به بسيج سازندگي، نمونه بارزي از توانمندي جهادگران در ورود به چنين عرصههايي را به نمايش گذاشته است.
اما در بعد فرهنگي حضور بيش از يك ميليون جهادگر طلبه و دانشجو در مناطق محروم كه اخيراً با پيوستن بسيج محلات به لحاظ كمي رشدي بسيار عظيم يافته است، تجسمي از همان آيههاي قرآني به شمار ميروند كه مقام معظم رهبري حضور جهادگران در مناطق محروم را به آن تشبيه كردهاند: «شما با عمل خودتان مردم را به ايمان، به اسلام، به دين دعوت ميكنيد. شما اگر درس قرآن هم آنجا ندهيد، خود حضور يك جوان مؤمن و متدين و متشرع در يك مجموعه روستايى، در بين جوانان، در بين مردم، مظهر مجسم آيه قرآن است.»
صرف نظر از تأثير معنوي ورود جوانان جهادگر به مناطق محروم، اردوهاي جهادي از گروههاي متعددي چون دانشجويان، طلاب و خواهران تشكيل شده كه عمده فعاليت دو گروه اخير، يعني طلاب و خواهران، معضلات فرهنگي مناطق محروم را نشانه رفته و در جهت رفع آنها فعال است.
خاطراتي كه بچههاي جهادي طلبه با حضور در مناطق محروم و مشاهده وضعيت فرهنگي و عقيدتي مردم اين نواحي منتشر ميسازند، پرده از محروميتهاي فرهنگي متعددي برميدارد كه در سالهاي خفگان رژيم پهلوي و سلسلههاي شاهنشاهي قبل از آن بر مردم كشورمان روا شده است. معضلاتي كه جهادگران طلبه با برگزاري كلاسهاي عقيدتي و سخنرانيهاي مذهبي پاسخي شايسته به آن ميدهند.
حضور خواهران در اردوهاي جهادي نيز از حيث ورود افكار ارزشي و انقلابي به اندروني و داخل خانههاي روستائيان و مردم مناطق محروم حائز اهميت است. اين خواهران با برگزاري كلاسهاي احكام، هنري، آموزش مهارتهاي زندگي و. . . زنان و دختراني را مخاطب خود قرار ميدهند كه به لحاظ محدوديت و محروميتهاي مادي و معنوي بيش از مردان در معرض آسيبهاي فرهنگي و عقيدتي قرار دارند. ازدواجهاي اجباري آن هم در سنين پايين، عدم اجازه به دختران براي رفتن به مدارس، اعمال محدوديتهاي فراوان و. . . تعدادي از مشكلات بانوان در مناطق محروم را شامل ميشوند كه توسط خواهران جهادگر شناسايي شده و در حد امكان براي رفع آنها چارهجويي ميشود.
از منظر چشمانداز آتي و برنامههاي آينده نيز در چند سال اخير شاهد اتفاقهاي خوبي در عرصه اردوهاي جهادي بودهايم كه تأييدي بر روند رو به رشد اين حركتها به شمار ميرود. ترسيم نقشه راه و سند چشمانداز ۲۰ساله حركتهاي جهادي كه در همايش بسيجيان به سال ۸۹ در بشاگرد انجام گرفت، در كنار تشكيل مركز مطالعات استراتژيك و هدايت حركتهاي جهادي در سال ۹۰ كه برآن است مبناي علمي و عملي اردوهاي جهادي را تقويت كند، دو نمونه از اقدامات سلسلهوار بسيج براي گسترش حركتهاي جهادي و افزايش كيفيت عمل اين حركتها در سالهاي آتي به شمار ميرود.
همچنين در بعد كمي اگر تا قبل از سال ۹۱ اولويت با حضور دانشجويان در اردوهاي جهادي بود، از اين سال و طي همايشي كه تيرماه ۱۳۹۱ در اصفهان برگزار شد، انتقال محوريت اردوهاي جهادي از دانشجويان به طلاب رسماً اعلام شد تا از اين پس شاهد گسترش بيش از پيش گروههاي جهادي طلبه به لحاظ كمي و كيفي باشيم.
كما اينكه از دو سال قبل نيز با پيوستن بسيج محلات به عرصههاي جهادي، از پتانسيل عظيم مردمي در مساجد و محلات براي حضور در اردوهاي جهادي بهرهبرداري شد كه اين امر به لحاظ كمي گسترش بسياري به اردوهاي جهادي بخشيده است. چنانچه اغراق نخواهد بود اگر بگوييم هم اكنون آمار يك ميليون نفري جهادگران به دو برابر يا حتي بيشتر افزايش يافته است.
به طور كلي با وجود هدايتهاي مدبرانه و مكرر مقام معظم رهبري در جهت حمايت از فعاليتهاي بسيج سازندگي به خصوص در بعد اردوهاي جهادي كه به فرموده ايشان سفيران كار و تلاش و مظهر مجسم آيههاي قرآني در مناطق محروم هستند و همچنين با گسترش چشمگير فعاليتهاي سازندگي بسيج _آن طور كه اشاره شد_ آينده مديريت، برنامهريزي و اجراي عرصههاي گوناگون عمراني و فرهنگي كشور را بايد متعلق به بسيجياني بدانيم كه گفتمان ورود جهادگونه به دل مشكلات مادي و معنوي كشور را به صورت عملي به اثبات رساندهاند.
