اگرچه در رسانه ملي منبرهاي زيادي پخش ميشود و به عنوان يك اصل مهم در تربيت اسلامي و ترويج معارف الهي و ديني اين موضوع هميشه مورد توجه بوده است ولي تنها منبري كه يقيناً متفاوت با ساير منبرهاست و داراي ويژگيهاي منحصر به فردي در عرصه تبليغ ديني است، همين برنامه درسهايي از قرآن با تشريح و اجراي عالم فرزانه و دوستداشتني مردم، يعني حجتالاسلام قرائتي است.
بيشك برنامه «درسهايي از قرآن» و درسهاي شيرين و جذاب اين روحاني خوشصحبت و مورد قبول خاص و عام مخاطبان سيما از بهترين و ماندگارترين و بادوامترين برنامههاي اينچنيني رسانه ملي است. اثر خوب و ماندگار زياد است اما اينكه برنامهاي هم خوب و مانا باشد و هم تداوم و توالي برنامه آقاي قرائتي را در كنداكتور برنامههاي سيما آن هم در طول سالهاي متمادي داشته باشد، كمتر سراغ داريم. در اين نيز ترديدي نيست كه موفقيت اين برنامه مرهون همت و همكاري شخص حجتالاسلام قرائتي است كه با شيوه خاص تبليغي و تشريحي خود در طول سالهاي متمادي چهرهاي كاملاً متفاوت از دين و مذهب، مدرس، سخنران، مبلغ و روحاني ديني در رسانه ملي به نمايش گذاشته است؛ چهرهاي كه با بهره از تيتر بيانات خود ايشان آن را «سيماي زيباي اصلاح سنتهاي گذشته در تبليغ» ميناميم.
يكي از ويژگيهاي اصلي اين برنامه روان بودن سخنان استاد قرائتي است كه همين عامل موجب شده است طيف و دامنه مخاطبان منحصر به يك قشر خاص از جامعه نباشد و همه مردم با ويژگيهاي فرهنگي، سني، حتي با گرايشات مختلف سياسي و اجتماعي احساس مشترك بودن زبان در برنامه ايشان را داشته باشند و حتي سطح تحصيلات مخاطبان هم موجب دستهبندي مخاطبان اين برنامه نشود، از سوي ديگر ادبيات شاد و تمثيلهاي زيبا و جالب كه همگي از فنون بيان و ابزارهاي ارتباط مؤثر با مخاطب و اصل مهم مخاطبشناسي هستند در كلام استاد گرانقدر برنامه درسهايي از قرآن نهفته است و همه اين عوامل مجموعاً موجب افزايش رضايتمندي مردم و البته افزايش ميزان تأثيرگذاري اين برنامه كه حكم يك كلاس آموزشي ديني و اخلاقي و نيز يك منبر را دارد، ميشود. در واقع علاوه بر محتواي ارائه شده در برنامه كه اشاره شد اين برنامه داراي تأثيرات بالاي اجتماعي و تربيتي در جامعه است، اين برنامه ناخودآگاه در نقش يك كارگاه آموزشي براي مبلغان جوان ما محسوب ميشود و البته بسياري از طلاب و مبلغان روحاني با تأسي از اين شيوه ابداعي منحصر به فرد حجتالاسلام قرائتي فصل نويني در تبليغ ديني را ميتوانند رقم بزنند.
بد نيست در همين باره از زبان خود استاد قرائتي در مورد ابداعات و شيوههاي نوين تبليغي بشنويم:«يك سنتهايي غلط است. اين سنتهاي غلط را بايد برداشت. . . بنده در طلبگي، پنج سنت را از نظام آخوندي حذف كردم. راحت شدم. ديدم روحانيون را بايد دعوت كنند. گفتم: نه من خودم، خودم را دعوت ميكنم. در خانهها را زدم بچهها را دعوت كردم. بدون باني، بدون اينكه كسي دعوت كند. . . ديدم منبريها ميگريانند. گفتيم: گريه يك ارزش براي ايام سوگواري است اما خنده هم يك ارزش براي غير ايام سوگواري است. «وَ أَنَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَ أَبْكى» (نجم/۴۳) ما چرا «أَضْحَكَ» را از دست داديم فقط «أَبْكى» را گرفتيم. در بحثهايم خنده را آوردم. ديدم روي منبر ميروند. گفتم: منبر يك وسيله است. همه وسيلهها كه منبر نيست. تخته سياه هم يك وسيله است. ديدم تبليغ براي محرم و صفر و ماه رمضان است. گفتم: چه كسي گفته است؟ تبليغ دين براي همه طول سال است. ديدم بيشتر سراغ بزرگسالها ميروند، ما گفتيم سراغ بچهها ميرويم. ديدم بيشتر اصرار دارند يك دهه روي يك موضوع صحبت كنند. گفتم: اين حرف، فكر غلطي است... مردم هزار رقم نياز دارند... قرآن ميگويد: آسمان را گفتي شتر هم بگو. «إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَت» (غاشيه/۱۷)، «وَ إِلَى السَّماءِ كَيْفَ رُفِعَت» (غاشيه/۱۸) در يك آيه شتر را گفته، آسمان را هم گفته است. در يك آيه كهكشان را گفته، بقّال را هم گفته است. «وَ السَّماءَ رَفَعَها وَ وَضَعَ الْميزانَ» (الرحمن/۷) آسمان را برافراشت و توازن در كهكشان ايجاد كرد، بعد ميگويد: «أَلاَّ تَطْغَوْا فِي الْميزان» (الرحمن/۸) تو هم در مغازه بقّالي مواظب ميزانت باش. ميزان كهكشان كجا، ميزان بقّال كجا؟ يكسري چيزها را بايد عوض كرد.»
به هر حال مسئله تبليغ ديني مسئله كماهميتي نيست و امروز بيش از هر زماني بايد به اين موضوع نگاه جدي داشته باشيم و نسبت به تربيت مبلغان با توانمنديهاي بالاي تبليغي بايد حساسيت و اهتمام به خرج داده شود و اين برنامه ميتواند در حكم يك مصداق عيني براي تربيت و آموزش مبلغان جوان و آيندهدار ما باشد. البته نبايد نقش رسانه ملي را در فراهم كردن بستر و اختصاص موقعيتي خاص و ويژه كه منجر به توليد برنامهاي پيوسته كه تحقيقاً اولين برنامه بدون وقفه و قديميترين برنامه تلويزيوني با بيش از ۱۸۰۰ قسمت در ۱۸۰۰ هفته در عرض ۳۳ سال عمر انقلاب مردمي ايران است، فراموش كرد، از همين رو با استناد به فرمايشات استاد قرائتي در بزرگداشتي كه راديو ايران سال گذشته براي ايشان ترتيب داده بود، (نقل به مضمون) نيمي از موفقيت برنامه درسهايي از قرآن متعلق به رسانه ملي است چراكه فراهم كردن كنداكتور ثابت هفتگي در عرض ۳۳ سال آن هم با كيفيتي كه مخاطب همواره آن را ميپسندد و به هيچ عنوان در وادي كليشه و تكرار و ايجاد خستگي و وازدگي نيفتاده، كاري است كارستان كه كمترين امكان براي ما به نشان قدرشناسي از رسانه ملي دست مريزاد و خداقوت است.
