می گویند واقعیت اجتماعی دو سویه دارد، یکی سویه اولین و خاکستری واقعیت است که سیمایی سرد و سنگی دارد و تند باد حوادث نمی تواند به آن تراشی یا خراشی ایجاد کند مگر با گذشت سالیانی دراز، اما دوم سویه، سویه ای است گرم و رنگارنگ، تودرتو و مواج تا آن حد که در چشمان هیچ تماشاگری منزل نمی کند، همچون ماهی از یک تجربه به تجربه دیگری می لغزد . به عبارت دیگر واقعیت دو نقاب دارد که به فراخور موقعیت، یکی را بر چهره می کشد و نقش آن را در صحنه اجتماعی بازی می کند و یکی را بر دل دارد و آنجا که باید نقش آفرین باشد، رخ می نماید، اولی استاتیک است و ممکن است سال ها ثابت بماند، اما دومی دینامیک است و پویا، دائم در حال تغییر است.
امروز ، این دو نقاب به دو گفتمان تبدیل شده است، یکی چشم در چهره ثابت واقعیت، که در پی ترسیم ساخت آن برخواهد خاست و گفتمان دیگر دل مشغول چهره متغیر، سودای واقعیت در حال ساخت را در سر خواهد پروراند و لایه های متعددی را می تواند در خود جای دهد.
در مسائل اجتماعی، هنر روزنامه نگاری در این است که نقاب واقعیت استاتیک را از چهره بردارد و مدیران و سیاستگزاران و برنامه ریزان را برای پاسخگویی به دغدغه های اصلی راهنما باشد.
شفاف سازی و نشریه ترانسرپرنت یعنی نشریه ای که لایه های زیرین را به سطح آورد و مردم از دل سخنی گویند و نه برای دل! همه دغدغه ما و بسیاری از روزنامه نگاران حرفه ای و دلسوزان این حرفه این است که فرصت به دست آمده را دریابید و روزنامه نگاری را آینه دل ها کنید، نه آینه چهره ها، جامعه را دریابید که در معرض دو چهره شدن جدی است ، چهره ای که به مدیران و سیاستگزاران می نمایانند و چهره ای که پنهان دارند و درحضور جمعی شان رخ می نماید. روزنامه نگارها با تکنیک های علمی افکار سنجی باید چهره دوم را که بسیار هم متغیر است و می بایست دائم مورد سنجش جدید قرار گیرد کشف کرده و به مدیران و جامعه خود منتقل نمایند.
اینها را نوشتم تا برسیم به اصل موضوع یعنی راهکارهای علمی جهت ارتقاء اخلاق حرفه ای خبرنگاران!
روزنامه نگاری یکی از حرفه هایی است که به علت اهمیت و نقش آن در عرصه های ملی و بین المللی دارای ضوابط اخلاقی با قدمت تاریخی است. هر چند که در طول تاریخ نشان داده شده که روزنامه نگاران و خبرنگاران جهت انتشار اطلاعات با دشواری های اخلاقی روبرو بودند که بر سرعت تصمیم گیری آنها موثر است. به عنوان مثال : کاربرد ابهام در اعلام و بیان اخبار و اطلاعات تا چه اندازه مجاز است؟ بهرحال در قرن ۲۱ هستیم، باید خودمان را با امکانات این قرن هماهنگ سازیم و مراقب باشیم که مهمترین و بزرگترین گرفتاری این قرن مسأله Marallgap یا « شکاف اخلاقی» است . یعنی اینکه ما از وسایل پیشرفته امروز استفاده می کنیم اما درک و آگاهی و علم از آنچه که استفاده می کنیم را نداشته باشیم و امکانات به اندازه وسع علمی ما نباشد، اینجاست که با شکاف اخلاقی مواجه خواهیم شد.
در جهان کنونی اخلاق و اصول اخلاقی محور اساسی فرایند روزنامه نگاری است زیرا با بکارگیری اخلاقیات در فرایند خبرنگاری است که می توان عملکرد نشریه را بهبود بخشید و به مدیریت جمع گرا دسترسی پیدا کرد. اما برای هر شغل به یک حرفه چهار معیار، تخصص، استقلال، تعهد و مسئولیت باید وجود داشته باشد که معیار آخری یعنی مسئولیت از طریق اصول اخلاقی، و کسب پروانه شکل می گیرد. از این رو برای تبدیل یک شغل به حرفه ای تمام عیار، باید اصول اخلاقی پیشرفته و نافذ، نشریات حرفه ای فعال و ابزار کنترل راههای ورود به حرفه، وجود داشته باشد . صدور مجوز کار نیز روزنامه نگار را به حرفه ای تمام عیار مبدل خواهد ساخت . لذا تا زمانی که خبرنگاران ملزم به کسب مجوز قانونی نباشند، اصول رفتاری فاقد ابزار موثر اجرایی خواهد بود. بهمین دلیل است که می گویند فعالیت رسمی ، نشانه حرفه رسمی است. بنابراین اشتغال رسمی در این حرفه از طریق کسب پروانه کار و با عنوان مشاور رسمی « روزنامه نگار» تنها را متمایز میان .................. از خبرنگاران رسمی این حرفه تلقی می شود.
و اما کلام آخر آنکه خبرنگاران با انعکاس واقعیت ها به جامعه به عنوان یکی از ارکان دموکراسی می توانند در رشد و پویایی جامعه نقش اساسی و موثری ایفا کنند. حال اگر خبرنگاری اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری را فدای مصلحت (( اقتصادی – اجتماعی یا سیاسی)) نماید قطعاً افکار عمومی را خدشه دار می نماید که ترمیمش بسیار مشکل است.
مسائلی همچون بیکاری – اعتیاد – خشک سالی – مسائل شهری – اینترنت و ............. سر خط های خبری استان هستند که بایست خبرنگار با واقعیت آن مواجه و به درستی آنان را انعکاس نماید . نه اینکه دچار بده و بستان های خاص گردد. به دنبال منافع شخصی رفتن در تمام صنفوف معضل بزرگی است ولی این مسئله در جامعه مطبوعاتی و رسانه ای یک فاجعه اجتماعی است که صدماتش دامنگیر همه ی آحاد جامعه می شود، زیرا اطلاعات غلط باعث تصمیم گیری و برنامه ریزی اشتباه می گردد.
امید است خانه مطبوعات استان بمنظور شأن وجایگاه خبرنگاری و بمنظور جلوگیری از عوامل تهدید کننده این جایگاه والا در جذب و جلب نیرو برای روزنامه ها مشاوره کارشناسی بدهد تا کسانی که لیاقت این حرفه را ندارند در این راه قدم نگذارند.
