در حالی که در سطح استان فارس سههزار هکتار بافت فرسوده وجود دارد، شیراز با اختصاص ۱۷۰۰ هکتاز از این مساحت رتبه اول فرسودگی استان را به خود اختصاص داده است و بیشترین تراکم این بافت ها نیز با حدود ۳۵۰ هکتار مساحت در محدوده تاریخی شهر شیراز قرار گرفته است . به نظر می رسد وجود این بافت فرسوده که همچون وصله ناهمرنگ بر دامن تاریخ و تمدن شهر گل و گلاب در محدوده که هر کوچه اش بوی تاریخ و تمدن کهن ایرانی را می دهد، به مانعی بر سر راه رشد و پیشرفت سومین شهر مذهبی و گردشگر پذیر کشور تبدیل شده است. این روزها بهسازی محوطه اطراف حرم مطهر شاهچراغ(ع) بهعنوان یکی از اصلیترین گامها در جهت کاهش بافت فرسوده در شهر شیراز در دست پیگیری شهرداری و دیگر نهادهای مسئول استان است اما در حالیکه حسین صادق عابدین، استاندار فارس در اواسط اردیبهشت ماه گذشته برای آنکه اهمیت این طرح را نشان دهد، فرصتی سهماهه را برای آغاز عملیات اجرایی تا اتمام طرح کمربندی اطراف حرممطهر شاهچراغ(ع) تعیین کرد، درگیری میراث فرهنگی و نهاد های متولی بر سر لزوم حفظ بافت تاریخی این شهر در کناری نوسازی بافت های فرسوده مانعی بر سر تحقق این ضرب الاجل است.
بافت فرسوده اصلی ترین معضل شیراز
بهنظر میرسد مسئله بافتهای فرسوده شیراز به یکی از اصلیترین مشکلات این شهر تبدیل شده است تا جایی که استاندار فارس نیز از بافتهای فرسوده شیراز بهعنوان یکی از معضلات اصلی شهر یاد میکند و همکاری سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری را برای رفع مشکل بافتهای فرسوده ضروری میداند.
وی آن زمان اعلام کرده بود: «در دوماه آینده باید ساختمانهایی که در مسیر ساخت کمربندی حرممطهر(ع) قرار دارند، خریداری و تخریب شوند و پس از آن در یکماه، ساخت کمربندی به پایان رسیده و مورد استفاده مردم قرار گیرد.»
صادق عابدین مشکل عمده بافت قدیمی اطراف حرممطهر احمدبنموسی(ع) به ضوابط سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری مربوط دانسته و می گوید: باید با مستندسازی شرایط و موقعیت این بافت، مدیران کشوری سازمان میراث فرهنگی را نسبت به آسیبهای فراوان اجتماعی در این محوطه، آگاه کنیم.
بافت تاریخی یا خانه اراذل و اوباش
اماامام جمعه شیراز مشکل اصلی در سامان نیافتن بافت فرسوده را قوانین میداند؛ قوانینی که به عقیده او حریم ایجاد کرده و به مالکان خانههای فرسوده مرکز شیراز هیچ انگیزهای برای ساماندهی، بهسازی و نوسازی خانههایشان نمیدهد.
وی که در خطبه های نماز جمعه ۲۶ خرداد ماه وضعیت بافت فرسوده این شهر را نامناسب توصف کرده بود معتقد است، وجود اراذل و اوباش در این بافت ، پناه گرفتن مهاجران غیر قانونی در این منطقه، خرید و فروش مواد مخدر، مشروبات الکلی باعث ایجاد نا امنی برای شهروندان شده است و میراث فرهنگی باید يکی دو هکتار از اراضی اين منطقه را که شامل خانههای ميراثی، مساجد و حرمهای مذهبی است، حفظ و برای مابقی این منطقه اجازه ساماندهی، بهسازی و تخريب صادر کند.
آيتالله اسدالله ايمانی می گوید: طی۴۰ سال گذشته به علت صادر نشدن اجازه ساختوساز، ساکنان ایرانی و شیرازی این بافت(که توانایی مالی داشتهاند) از این منطقه مهاجرت کرده اند و با مهاجرت ساکنان ایرانی از بافت تاریخی، زمینه حاکمیت و اشراف اتباع بیگانه بر نوامیس مردم فقیر فراهم شده، زیرا مالکان خانههای فرسوده رفتند و اتباع بیگانه خانهها را خریده یا اجاره کردند و با توجه به حضور زنان بیسرپرست و خودسرپرست بیشوهر و خانوادههای فقیر در این منطقه، بهدلیل قیمت ارزان اجاره، زمینه برای اشراف بیگانه بر نوامیس شیعه فراهم شده است.
امامجمعه شیراز با تصریح اینکه بافت تاریخی و فرسوده شیراز به محلی برای خرید و فروش مواد مخدر، استقرار اتباع بیگانه، مرکزی امن برای معتادان تزریقی، پناهگاهی برای اشرار و قمهکش ها و آسیبپذیری ساکنان این نقطه و زائران حرمین شریف شده است، از مسئولان میراث فرهنگی می خواهد در این خصوص چارهاندیشی کنند.
آیتالله ایمانی با بیان این مطلب که« مسئولان میراث فرهنگی اگر می خواهند وضع مردم را درک کنند باید ۲۴ ساعت بدون محافظ در یکی از خانههای این بافت فرسوده ساکن شوند تا بدانین مردم چگونه زندگی میکنند»، می افزاید: راه حفظ خانههای میراثی که باید آنها را حفظ کرد، فدا کردن حرمهای شریف نیست و نباید مردم ساکن در این بافت را فراموش کرد، نباید بهدلیل وجود یک خانه میراثی و تاریخی، اجازه رشد فساد و فحشا و اعتیاد و ناامنی را در مرکز شهر شیراز بدهیم.
تخریب ۸۰ درصد بافت فرسوده
«میراث فرهنگی در نوسازی بافت های فرسوده شیراز همکاری می کند و تخریب های انجام شده با مشاورت میراث بوده است».
این ها سخنان فرماندار شیراز است که در حاشیه بازدید از پروژه کنار گذر حرم مطهر شاهچراغ(ع) با اشاره به همکاری میراث فرهنگی برای تخریب بافت فرسوده شیراز از تخریب حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد تملکات بافت فرسوده شیراز در مسیر این کنار گذر خبر داده است.
جواد زرین کلاه در خصوص رسیدگی به وضعیت بافت فرسوده شیراز ادامه می دهد: هر کجا که احتیاج به مرمت و نوسازی داشته باشد با میراث فرهنگی هماهنگ خواهیم شد و اگر قوانینی در این راستا وجود داشته باشد که مانعی برای فعالیت باشد به طور حتم از نمایندگان مجلس کمک خواهیم گرفت.
این در حالی است که نماینده مردم شیراز در مجلس شورای اسلامی عقیده دارد مشکلی به نام قانون بر سر راه اصلاح و بهسازی بافت قدیمی شهرها نیست. جعفر قادری که در این خصوص پیش از این در گفت و گو با خبرگزاری ها گفته بود« مشکل، وجود برخی افراد با تفکراتی خاص در سازمان میراث فرهنگی است» می گوید: اگر سازمان میراث نیز زیر نگین نظارتی مجلس قرار داشت(مانند وزارتخانهها)آن وقت مشکلات کمتر رخ مینمود، اما متأسفانه اختلاف دیدگاه هایی در نظرات کارشناسان میراث داریم زیرا آنها به مسائل اجتماعیای که بافتهای فرسوده ایجاد کردهاند توجهی نمیکنند و مرغشان یکپا دارد! قادری با تأکید بر اینکه چنین مشکلی از گذشته وجود داشته و با تغییرات مدیریتی تغییری در روند آن ایجاد نشده است، تصریح می کند: گره مشکلات میراثی به دست نیروهای متخصص باز میشود و بس و قطعا اگر این سازمان تبدیل به وزارتخانه شودو پاسخگوی مجلس باشد؛ آن وقت بهتر میشود، کار کرد.
نماینده مردم شیراز در مجلس شورای اسلامی در ادامه با بیان اینکه « هیچکس اعتقاد ندارد نقطه نظرات کارشناسی نادیده گرفته شده و نظرات علمی کنار گذاشته شود»،می افزاید: موضوع این است که بسیاری از نظرات ارائه شده نه کارشناسی است و نه علمی، بیشتر سلیقهای است و این سلایق باعث بروز مشکلاتی شده که بهتدریج جامعهای را دچار معضل کرده است.
مشارکت مردم و نوسازی بافت فرسوده
مدیرعامل شرکت عمران و مسکنسازان فارس نیز از رونق گرفتن بازسازی و بهسازی بافتهای فرسوده با همکاری و همراهی مردم خبر می دهد.
محمودرضا طالبان با اشاره به اینکه پروژه مجموعه فرهنگی، اقامتی و تجاری نیکان با کمترین مانع در بافت فرسوده شیراز در حال احداث است، از پیشرفت ۱۵ درصدی این مجموعه که با سرمایهگذاری بالغ بر ۶۰ میلیارد تومان در بافت فرسوده شیراز در حال احداث است خبر می دهد و می افزاید : «نیکان» میتواند رونق خاصی به مجموعه بافت فرسوده این شهر ببخشد.
مدیرعامل شرکت عمران و مسکنسازان فارس با اشاره به قرار گرفتن منزل و محل شهادت شهید دستغیب در محدوده بافت تاریخی شهر شیراز ادامه می دهد: به سبب قرار داشتن محل زندگی و شهادت آیتالله دستغیب بنا شد موزه شهدای روحانی نیز در این مکان قرار گیرد.
طالبان با اشاره به نقش مهم مردم در توانمندسازی و بازسازی بافتهای فرسوده تصریح می کند: در بافتهای فرسوده تنها نمیتوان کار عمرانی کرد بلکه به علت اهمیت حفظ بافت انسانی این محلات موضوعات فرهنگی و اجتماعی نیز از اهمیت بالایی برخوردارند و به طور مثال در محله چوگیا دفتری راهاندازی شده است تا با برنامهریزی دقیق واحدهای کوچک تجمیع شوند و مجتمعهای مسکونی مناسب از ترکیب آنها برای رفاه حال شهروندان احداث شود و در محله سهلآباد نیز دفتری در راستای توانمندسازی بافت این محله شکل گرفته که در حال خدماترسانی به شهروندان است.
