از چند نفر كارمندي كه پست هنري در ارشاد دارند آيا به تعداد انگشتان دست متخصص تئاتر هستند؟ حال، اين غيرمتخصص به طور مطمئن دغدغه تئاتري ندارد و لزومي بر حمايت از آن نميبيند، گسترش بودجه تئاتر يك معضل است. كمبود سالن اجرا و كمبود محل تمرين معضلهاي بعدي است. بازيگران نابلد در عرصه تئاتر الاماشاءالله است. مدعيان غرزن تئاتر زياد است كه كار نميكنند، فقط غر ميزنند. ما با يك بدنه بيمار تئاتر مواجه هستيم كه قصد دارد روح شادابي را به جامعه عرضه كند و اين غيرممكن است جز اينكه اول خودش شفا پيدا كند سيدعظيم موسوي با نويسندگي نمايشنامههاي و اينك يحيا، اكبر آقا آكتور تئاتر، خواستگاري، نوشتار آنتوان چخوف و دراماتورژي آقاي عظيم موسوي، ملاصدرا و... پا به عرصه هنري تئاتر گذاشت. وي در بخش كارگرداني نمايشهاي تئاتري، خروج يا قيام مختار، دير مكافات، زير طاق بلند آسمان، صد راه صدرا، خواستگاري، همسرايي، وداع ياران، رسم عاشقي و اجراي بيش از ۴۰۰ مجلس تعزيه درايران و خارج از كشور را به عهده داشته و مسئول ثبت جهاني تعزيه در سازمان يونسكو است. گفتوگوي ما با آقاي موسوي در مورد اثر در حال اجراي وي «سياست خواجه» در سالن اصلي تئاتر شهر است.
طراحي پوستر نمايش بخشي از كارگرداني اثر محسوب ميشود. علت طراحي پوستر با طراحي حركات فرميك بدن اسب، دست انسان، نيزه شكسته و لگدكوب كردن دست چيست؟ آنچه ما به طراح گفتيم اين بود كه نشانهاي از مغولان داشته باشد كه به سرزمين ايران تجاوز كرده و اين دستها سرزمين ايران است، اين دستها و كتابها سرزميني است كه جان ميگيرد و اين اسب كه نشانه متجاوزان به سرزمين ايران است را بيرون ميكند و نيزه شكسته نماد شكسته شدن لشكريان مغول است.
سياست خواجه به چه معناست، خواجه چه سياستي داشت و اين سياست در كجاي مفهوم نمايش به اجرا رسيده است؟ خواجه به جاي اينكه با خشونت پاسخ دهد، خودش را با سردمداران حكومت تطبيق داد و وقتي در بين اين سردمداران نفوذ كرد، سياست و تدبيري كه پيشه كرد، اين بود كه با خرد، انديشه و علم دشمن را قانع بسازد تا بتواند جلوي خونريزي بيشتر را بگيرد و حركت علمي را رشد دهد، امكانات عالي از مغولان بگيرد و حكومت ناشايست عباسيان را كه به نام پيشواي مسلمين خودشان را معرفي كرده بودند براندازد و همه اينها از سياست ايشان بود كه در پيش گرفته بود.
پرداختن متن به موضوع هولاكوخان، مقدار زيادي از محتواي معنايي و خاص نمايش خواجه نصير طوسي كاسته بود، نظرتان در اين مورد چيست؟ من به اين اعتقاد ندارم، به اين دليل كه در تعزيه اگر ميخواهيم حقانيت امام حسين (ع) را نشان دهيم، شخصيت شمر را قويتر نشان ميدهيم، بنابر اين در نمايش بايد مغول را قويتر نشان دهم تا توجه به حضور و اقتدار زيادي كه دارد جلب شود.
كار شما در تئاتر بر چه اساس و موضوعاتي است؟ آيينهاي نمايشي، تعزيه و كمدي مثل اثر آنتوان چخوف برگرفته از تخت حوضي، اكبر آقا آكتور تئاتر و نمايشهاي جدي مثل «سياست خواجه» با موضوعات اجتماعي- تاريخي.
آيا صحنه نمايش براساس ميزانسنهاي معنايي زندگي خواجه نصير طراحي شده يا داستان پيروزيهاي هولاكوخان؟
به اقتضاي صحنه و محتواي آن، صحنه شكل عوض ميكند. قصه ما اين است كه تندخويي و خشونت هولاكو را نشان دهيم كه چگونه به دست خواجه نصير نرم ميشود و لزومي نديديم كه زندگي شخصي ايشان رادر نمايش بشكافيم چون داستان نمايش اين نبود.
لباسهاي طراحي شده در اجرا آنچنان گرمايي به اجرا نميبخشيدند، دليل آن چه بود؟ ويژگي طراحي لباس و صحنه خوب چيست؟
ما درصدد نبوديم كه لباسها گرما ببخشند يا نبخشند. خانم خوشنويسان بايد لباس را طراحي ميكردند و براي فرقه عباسيان، اسماعيليان و مغولان، هر سه دوره لباس بر اساس زمان ثبتشده تاريخي خودش استخراج شده است، همچنين در طراحي صحنه نيز هر نمايش و هر كارگردان براي خودش يك فرمي را ميپذيرد و بسته به ميزانسني كه ميدهد، به طراح ميگويد من اينگونه طراحي صحنه را بايد داشته باشم تا اين ميزانسن دراين طراحي صحنه جا خوش كند.
ايدهآل شما براي انتخاب بازيگران نقشهاي اين اجرا چه بود يا بر چه اساسي از اجرا، بازيگران براي كار انتخاب ميشدند؟
ايدهال بازيگران از نظر من صورت نگرفت، به اين دليل كه من اين نمايش را براي سالن چهارسو در تيرماه در نظر گرفته بودم اما به ناگهان مركز هنرهاي نمايشي گفتند سه روز وقت داريد و سالن اصلي تئاتر شهر نوبت شماست، در غير اين صورت نوبت اجرا را تا يك سال ديگر از دست ميداديم، بنابر اين از بازيگران موجود كه اكنون كاري در تلويزيون يا تئاتر نداشتند استفاده كرديم كه بعضي انتخابها مطلوب من نيست اما به ناچار دست به انتخاب زدم.
مشكلات عرصه تئاتري چيست و چگونه مرتفع ميشود و به وجودآورندگان اين مشكلات چه افرادي در هنرهاي نمايشي هستند؟ تئاتر يك مقوله پيچيده هنري است و به نوعي ميگويند مادر هنرهاي ديگر است و سطح فرهنگ هر جامعه را به واسطه سازمان يونسكو از مخاطبان تئاترش ميسنجند. در اين عرصه مهم از بالاترين مقام گرفته كه وزير ارشاد است بايد دستي به فرهنگ و هنر داشته باشند تا تمام معاونانش. از چند هزار كارمندي كه پست هنري در ارشاد دارند آيا به تعداد انگشتان دست متخصص تئاتر هستند؟ حال اين غيرمتخصص به طور مطمئن دغدغه تئاتر ندارد و لزومي بر حمايت از آن نيز نميبيند. گسترش بودجه تئاتر يك معضل است. كمبود سالن اجرا و كمبود محل تمرين معضلهاي بعدي است. بازيگران نابلد در عرصه تئاتر الاماشاءالله است. مدعيان غر زدن تئاتر زياد است كه كار نميكنند، فقط غر ميزنند. ما با يك بدنه تئاتر بيمار مواجه هستيم كه قصد دارد روح شادابي را به جامعه عرضه كند و اين غيرممكن است جز اينكه اول خودش شفا پيدا كند.
ديالوگهاي نمايش در اجرا پخته نبود. اين ضعف از كارگرداني صحنه است يا متن يا بازي بازيگران؟ ديالوگها را از متن اصلي استخراج كرديم و من سعي كردم به متن اصلي وفادار بمانم، بنابر اين اگر ضعف ديالوگ وجود دارد، به طور مطمئن آقاي شماسي پاسخي براي آن دارد، اما من به شخصه با ديالوگهاي ساده و روان و بيطمطراق و كليشهاي- تاريخي كه در اين نمايش به كار رفته به طور كامل موافق هستم.
