تلويزيون در آغاز حيات خود در كشورمان، فارغ از هر كاركرد و جهتگيري اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي كه به نوعي سه ركن اساسي هر فرهنگ و تمدني به حساب ميآيند، تنها با هدف فعاليت در حوزه اخبار و به اصطلاح پخش و نشر خبر پا به عرصه وجود نهاد و از همان ابتدا هنر موسيقي را با هدف عملكرد كيفي خود به خدمت گرفت و رفته رفته متوجه امكان راهيابي و همكاري با حوزههاي ديگري چون حوزه اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و... شد تا گذشته از كاركرد خبري بعد سرگرمسازي را در اين رسانه مقتدر كليد بزند.
آنگونه كه از تاريخ فعاليت تلويزيون در كشورمان برميآيد، اين رسانه تا قبل از به وقوع پيوستن انقلاب همچنان روي محورهاي محدود خود مانور ميداد و به هيچ عنوان به حوزههاي مذهبي خاصه موضوع مورد بحث ما يعني ادعيههايي چون دعاي كميل، ندبه به صورت هفتگي و ادعيه مخصوص ايام خاص مانند جوشن كبير و ابوحمزه ثمالي مختص ماه مبارك رمضان، پرداخته نميشد.
پس از انقلاب و در طول سي و چند ساله انقلاب خود «ادعيه» به تنهايي به يكي از موضوعات مهم برنامهسازان تلويزيون تبديل شد، اما با گذشت بيش از سه دهه، در مقايسه با ميزان رشد و ارتقاي تلويزيون پس از انقلاب به لحاظ برنامهسازي و تجهيز شدن به ابزار و ادوات فني و تكنولوژيك مانند لوازم ضبط، گيرنده و فرستنده كه در مجموع در خدمت توليد و پخش برنامه قرار ميگيرند، برنامههاي ادعيهمحور كماكان به همان شكل سنتي خود توليد و پخش ميشوند و با توجه به مهيا بودن امكانات خاص و فني هيچ خلاقيت و نبوغي از سوي برنامهسازان در حوزه توليد و پخش برنامههاي ادعيهمحور مشاهده نشده است، واضحتر اينكه توليد و پخش يك دعا كماكان به صورت زنده و بدون قطع در يك مكان خاص كه معمولاً مسجد است، ضبط و پخش ميشود.
چنين برنامههاي در سالهاي آغازين انقلاب كه تلويزيون در دو شبكه يك و دو خلاصه ميشد، يكي از بهترين و جذابترين برنامهها از سوي مخاطب شناخته ميشد و در حد خود نيز مخاطب قابل توجهي را جذب ميكرد، اما امروزه با ظهور برنامههاي پرطمطراق و رنگ به رنگ و گوناگون چنين برنامهاي هرگز نميتواند همپاي مخاطب شود و براي او ايجاد جذابيت نمايد، به همين جهت به نظر ميرسد كه اگر در توليد يا پخش ادعيه به چند گزينه توجه شود، قطعاً چنين برنامههايي با توجه به فضا و روحيات مذهبي مردم كشورمان ميتواند به يكي از بهترين برنامهها تبديل شود كه در ادامه نگاهي اجمالي به اهم اين گزينهها خواهيم داشت.
۱- لوكيشن برنامه: اولين اصل (و نه مهمترين) در توليد يك برنامه تلويزيوني يا حتي نمايشي لوكيشن يا مكان به وقوع پيوستن و جاري و ساري شدن اتفاقاتي است كه پيشاپيش توسط نويسنده يك برنامه نوشته شده و كارگردان و تهيهكننده به همراه طراح صحنه در خصوص انتخاب آن به توافق ميرسند و برنامه در آنجا كليد ميخورد.
لوكيشن يك برنامه ادعيهمحور ميتواند مسجد، اماكن متبركه مثل بقاع متبرك امامزادهها، مشاهد مطهر ائمه اطهار (ع)، گلزار منور شهدا و در نهايت استوديو باشد كه به وسيله رنگ و نور و نقش فضايي روحاني را تداعي كند.
با اين همه متأسفانه برنامهسازان ما به اين موضوع توجه خاصي نشان ندادهاند چرا كه در هر مكان و جايگاهي اقدام به ضبط برنامه نمودهاند، در حالي كه خود لوكيشن و فضاي برگزاري دعا روي گيرايي دعا و جذب مخاطب اثر غيرقابل انكاري خواهد داشت.
۲- نور و نورپردازي مناسب: از آنجايي كه برگزاري يك دعا فينفسه و بدون حضور دوربين در يك مكان عمدتاً تاريك ميگذرد، برنامههاي ادعيهمحور ما نيز به تبع آن از چنين شاخصي پيروي ميكنند. در حالي كه مقوله نور و ميزان نور اصل لاينفك ضبط تصوير توسط دوربين است و براي اين كار برنامهساز بايد با متمركز كردن چند منبع نور مانند لامپهاي لوكيشني مانند مسجد و چند پروژكتور حداقل ميزان نور را براي تصويري معقول فراهم نمايد.
۳- تعداد دوربينهاي ضبط در يك برنامه زنده:
با رشد و ارتقاي كليت تلويزيون ضبط برنامههاي زندهاي مانند يك مسابقه فوتبال تعداد دوربينهاي دراختيار يك پروژه از دو يا سه دوربين در مسابقات فوتبال اكنون به بيش از ۳۰ دوربين ميرسد، اما در برنامههاي مورد بحث تعداد دوربينها ميتواند ضمن ارسال تصاويري بديع از زواياي گوناگون براي آنتن، كار كارگردان را در انتخاب تصوير مناسب آسانتر و متنوعتر نمايد، به طور مثال اگر فردي تحت تأثير فضا و مفاهيم بلند دعا قرار گرفت و اختيار از كف داده و گريه كند، كارگردان بخشهاي تأثيرگذار اين اتفاق را براي آنتن ارسال كند، بنابر اين شايسته است تا حد امكان بر تعداد دوربينهاي ضبط افزود و به تبع آن تصاوير بديعتر و مناسبتر را به آنتن ارسال نمود.
۴- توليد يا پخش: تاكنون عمدهترين گونه برنامههاي ادعيهمحور و حتي گونههاي ديگر از برنامههاي مذهبي مانند عزاداريها و... به صورت زنده روي آنتن شبكههاي مختلف تلويزيون رفته است. در حالي كه به نظر ميرسد با تحمل و تقبل سختيهاي بطن كار توليد كه مراحل ضبط، تدوين، صداگذاري و افكت و موسيقي بر آن مترتب است، قطع به يقين برنامهاي به مراتب شايستهتر و قدرتمندتر، زيباشناسانهتر و در عين حال تأثيرگذارتر حاصل مخاطب آنتن خواهد شد. به طور مثال اگر يك دعاي خاص در مسجدي با برخورداري از معماري و كاشيكاري اسلامي ضبط شود، حاصل فوقالعاده متفاوتي را به همراه خواهد داشت زيرا تمام رنگها، نقوش، سطوح و احجام موجود در معماري و كاشيكاري ايراني اسلامي ما نشأت گرفته از عرفان و معنويت بلند سرزمينمان است، حال تصور كنيد كه اگر فرازي از دعاي كميل يا زيارت عاشورا با تصاوير نقوش عميق كاشيكاري و معماري ما و با و انعكاس رنگهاي فيروزه و لاجورد و زرد و مطلاي ما درآميزد، بيگمان هر نگاه صاحب ذوقي را جذب و واله و شيداي خود كه فرهنگ غني ايراني اسلامي است خواهد نمود.
اين موارد از ضروريات نخست در توليد يا پخش برنامههاي ادعيهمحور بود. در حالي كه موارد ديگري بر اين توضيحات نيز وجود دارد كه مفتون است و در انتظار نگاه عميق و دريابنده است.
