بزرگی‌های عطار

امیراسماعیل آذر-پیرامون عطار نیشابوری و جایگاه او در بین مردم افسانه‌های بسیار گفته‌اند، اگر این افسانه‌ها را جمع کنیم، گروهی از افسانه‌های سوروئال به دست می‌آید که می‌تواند جالب توجه هم باشد. این افسانه‌ها و خیال‌بندی‌ها در جذب توجه مردم به افکار و آثار او مؤثر بوده است و نشان می‌دهد که مردم چقدر برای عطار احترام قائل هستند. شعر عطار نماینده یکی از مراحل تکامل شعر عرفانی است و می‌توانیم چنین بگوییم که کوه موج عرفان ما نخست سنایی، سپس عطار و بعد مولوی است؛ یعنی اگر سنایی نبود، عطاری وجود نداشت و اگر مجموعه سنایی و عطار نبودند مولوی «مولوی» نمی‌شد.
من بارها درباره نسخه‌های دیوان اشعار حافظ گفته‌ام که اگر تنها نسخه مرحوم خلخالی بود کافی بود که ما را با پیشینه ذهنی و تفکر حافظ آشنا کند و در واقع چنین است که نسخه‌های فراوان گرهی از دشواری این کار نمی‌گشایند اما اگر تنها یک نسخه اصیل باشد و کسی که در کار تصحیح انتقادی استاد است بتواند این مهم را انجام دهد، همان یک نسخه کفایت می‌کند، اکنون می‌بینیم که شاید بیش از ده‌ها نسخه از حافظ وجود داشته باشد که در همه آنها همان کارهای پیشین مجدد تکرار شده است و سبب پیچیدگی بیشتر این امر شده است. در خصوص آثار عطار هم وضع به همین منوال است اما با نگاهی بر سایر نسخ ارائه شده چنین می‌توان گفت که در این بین، جناب شفیعی کدکنی این کار را به بهترین شکل ممکن انجام داده است زیرا اولاً همشهری عطار است در ثانی با لهجه و گویش آن مکان آشنایی کامل دارد و تصحیح‌هایش بر روی آثار ششگانه عطار تقریباً در اوج است.
در بین آثار عطار لطیف‌ترین و شیرین‌ترین اثرش بعد از «منطق الطیر»، «اسرار‌نامه» است زیرا حکایات لطیفی در آن هست و عطار تلاشش این است که خلق را به حق وصل کند و این یک وظیفه است که عطار به دنبال آن است و از مجانین عاقل سخن گفته است که به اصطلاح دیوانه‌نما هستند، اسرارنامه پر از حکایات حکمت‌آمیز است کسانی که می‌خواهند به حقایق دست یابند باید به این کتاب مراجعه کنند.
سعید نفیسی، دکتر تقی تفضلی و استاد فروزانفر درباره منطق‌الطیر آثاری در این سبک و موضوع آورده‌اند ولی در منطق‌الطیر داستان شیخ صنعان یکی از پیچیده‌ترین، زیباترین و بزرگ‌ترین داستان‌های رمزی است و به گمان من بیش از نیمی از غزلیات حافظ تحت تأثیر این اثر است. عرفان به ایرانی و غیرایرانی منقسم می‌شود و در عرفان ایرانی رساله ابن عربی، عرفان مولوی و عرفان شخصیت‌های وحدت وجودی حائز اهمیت است و باید گفت که عطار هم در این زمره است. عطار، سنایی و مولوی همه غرق در قرآن مجید هستند زیرا در همه حکایات آنها اشارات قرآنی وجود دارد و بسیاری از این حکایات برگرفته از مضامین قرآنی است.
منبع: فارس