سال جاری، سال «جهاد اقتصادی» نامگذاری شده است. تاریخ اقتصادی نشان میدهد که کشورهای پیشگام صنعتی یا کشورهای تازهصنعتی شده، از ربع آخر قرن نوزدهم تا دهههای آخر قرن بیستم، از طریق برنامههایی که بهگونهای میتوان آن برنامهها را جهاد اقتصادی نامگذاری کرد، به توسعه اقتصادی دست یافتهاند. از منظر توسعه اقتصادی نیز نظریات مختلفی وجود دارد که جهاد اقتصادی را تبیین میکنند و همگی این نظریات به نحوی از انحا، رشد اقتصادی را مهمترین هدف جهاد اقتصادی میدانند.
برخی از نظریات توسعه، رشد اقتصادی کشورهای موفق را در گرو هدفگذاری برخی از بخشها و تمرکز منابع بر صنایع پیشرو، یعنی صنایعی که رونق آنها تأثیر زیادتری از سایر صنایع بر کل اقتصاد میگذارند، دانستهاند. برخی دیگر اذعان میدارند که باید اقتصاد را به صورت کل نگریست و تمام اقتصاد را برای جهش اقتصادی مورد توجه قرار داد.
تمامی نظریات مختلف اقتصادی در مورد جهش اقتصادی که میتوان آنها را جهاد اقتصادی تفسیر کرد، مقوله رشد اقتصادی را هدف اصلی خود قرار دادهاند. واقعیت امر این است که بسیاری از اهداف سند چشمانداز 1404 در گرو رشد اقتصادی است؛ بدین نحو که با افزایش درآمد سرانه، بسیاری از اهداف سند چشمانداز محقق میگردد؛ ضمن اینکه بهبود شاخصهای توسعهای، رشد اقتصادی را افزایش میدهد.
پیشبینی آینده اقتصاد ایران از منظر تولید ناخالص داخلی نشان میدهد که با پیش فرض ثبات شرایط و فرض خوشبینانه عدم افزایش رشد اقتصادی کشورهای رقیب ایران در غرب و جنوب غرب آسیا (کشورهایی که سند چشمانداز به عنوان رقیب ایران مطرح میکند)، با توجه به رشد جمعیت و تشکیل سرمایه فیزیکی در ایران، حداقل به رشد سالانه بهرهوری کل عوامل تولید 2/1 درصد نیاز دارد تا از طریق آن، تا سال 1404، از تمامی کشورهای رقیب سند چشمانداز 1404 از نظر تولید ناخالص داخلی سبقت گیرد.
این اوضاع از این حکایت دارد که اقتصاد ایران باید در طی سالیان آتی، به طور متوسط سالانه تقریباً 1/7 درصد رشد اقتصادی را تجربه کند.به حتم، هرچه بهرهوری کل عوامل تولید در ایران بیشتر باشد، رسیدن به اهداف چشمانداز به دلیل افزایش تولید ناخالص داخلی و درآمد سرانه، با سرعت بیشتری دست یافتنیتر خواهد شد. این امر، موجب تضمین رشد درآمد سرانه در آینده خواهد گردید.
در مورد ایران، برخی از عوامل تأثیرگذار بر رشد اقتصادی شکل نگرفته است یا اینکه مسیر تأثیرگذاری آن ایجاد نشده است. به نظر میرسد که مهمترین موضوع در اینباره، درک مجاری تأثیرگذاری عوامل مؤثر بر رشد اقتصادی است تا خلق عوامل تأثیرگذار. در این خصوص ایجاد بهبود در فضای کسب و کار کشور، خصوصیسازی مؤثر، مدیریت مؤثر کلان اقتصادی کشور، افزایش سرمایه انسانی و اجتماعی، بهبود نهادها و قواعد کنش بین کارگزاران اقتصادی در کوتاه مدت که همانا مجاری تأثیرگذاری عوامل تولید در کشور است نیازمند تلاش و جدیت وافر برای رسیدن به اهداف سند چشمانداز است.
این تلاشها باید با بسیج تمامی نیرویهای اقتصادی کشور با سرعت بیش از گذشته صورت پذیرد که میتوان آن را جهاد اقتصادی نام نهاد. تحقق این امر منوط به تداوم جهاد اقتصادی در سالهای آتی است. آنگونه که تجربه کشورهای صنعتی نشان میدهد؛ با شناسایی مزیتها و تقویت آنها میتوان طی کمتر از یک دهه از طریق جهاد اقتصادی، نه تنها از کشورهای رقیب سند چشمانداز 1404 پیشی گرفت، بلکه در جرگه کشورهای صنعتی قرارگرفت.
* عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی
