امین خرمی- زمانی که در دهه اول مردادماه سال جاری حسین مسافرآستانه، سکان هدایت مرکز هنرهای نمایشی وزارت ارشاد را در دست گرفت و اعلام کرد قرارداد تیپ برای پرداخت دستمزد هنرمندان تئاتر به دلیل وجود پارهای از مشکلات قابل اجرا نیست، هیچگاه هنرمندان فکر نمیکردند که شش ماه از سال جاری را مجبورند بدون هیچ قرارداد و دستمزدی به اجرای آثار صحنهای خود بپردازند. به هر حال قرارداد تیپ اجرا نشد تا اینکه شیوهنامه شورای حمایت از تولید آثار نمایشی جای آن را گرفت و اینجا بود که مخالفتها نسبت به نادیده گرفتنشان و سابقه هنرمندان تهرانی و نامعلوم بودن وضعیت هنرمندان شهرستانی در این شیوهنامه بالا گرفت. بالاخره حمید شاهآبادی، معاون هنری ارشاد که همواره زیر تیغ انتقاد نسبت به دخالت مستقیم در امور تئاتر کشور است، وادار شد درباره این شایعات و مشکلات پاسخگو باشد.
تئاتر تبدیل شده به حمایت مطلق
شاهآبادی پیش از ورود به بحث در تشریح هدف از تبیین شیوهنامه شورای حمایت استفاده از ظرفیت حداکثری حوزه تئاتر در کشور را مستلزم یک نگاه نو به امکانات موجود در این حوزه دانسته و تأکید کرده: «در تئاتر چیزی برای رسیدن و دستیابی به هدفهای بلندتر کم نداریم. برای رسیدن به هدفهای بلندتر نیروی انسانی مهمترین سرمایه است. برای اینکه تئاتر به تئاتری ایدهآل تبدیل شود و نیروی انسانی اعم از کارگردان، بازیگر و نمایشنامهنویس خوب را در اختیار داریم ولی در این بین حلقهای مدیریتی گمشدهای است که میخواهد انگیزههای متفاوت کنار هم را به یکدیگر وصل کند. این خلأ باعث میشود که ما در پایان با وجود تمام داشتهها با تئاتر ایدهآل فاصله داشته باشیم. رکن این شیوهنامه حمایت تقویت انگیزه تمام عوامل مؤثر در ارتقای هدف متعالی و رسیدن به تئاتر است. الآن عدالت برقرار نیست و تئاتر تبدیل شده به حمایت مطلق که البته این مطلق به معنای پول زیاد گرفتن نیست زیرا برای تولید تئاتر تلاش زیادی میشود.»
پرداخت هزینه با توجه به استقبال مخاطب
سؤالی که اینجا مطرح میشود این است که با این وجود آیا امروز این عدالت وجود دارد؟ سالهاست که شنیده میشود تئاتر در بین باقی هنرها باید راه خود را باز کند و در جامعه نقشآفرین باشد و این در حالی است که نقشآفرینی هم به کیفیت و هم به کمیت مربوط است در حالی که عملاً در این شیوهنامه حمایتی حرفی از بالابردن کیفیت و کمیت تئاتر کشور زده نشده است. همچنین با وجود اینکه تأکید شده قیمت بلیت تئاتر قرار نیست افزایش پیدا کند، در نظر گرفتن سقف و کف فروش برای تعیین میزان کمک مالی به گروههای نمایشی در شیوهنامه حمایتی یکی دیگر از نقاط تناقضآمیز مسئله قراردادها بین هنرمندان و مرکز هنرهای نمایشی است.
اما شاهآبادی در گفتوگو با مهر با وجود اینکه تأکید کرده ما به هیچ عنوان قصد افزایش بهای بلیت را نداریم، گفته: «اگر گروهی توانست از حمایت مخاطب به عنوان یکی از مؤلفهها برخوردار باشد باید با گروهی که از این حمایت برخوردار نیست، فرق داشته باشد. از این طریق آرام آرام قیمت گروهها برای دریافت کمک مالی طبق شیوهنامه حمایتی مشخص میشود. اگر تمام امکانات در اختیار گروه قرار داده شود و برآورد بودجه به صورت کامل بر اساس قرارداد تیپ پرداخت شود و رابطه گروه با آمدن یا نیامدن تماشاگر صفر شد، ما چقدر آن بخش از انگیزه را مدیریت کردهایم تا نوع کار متناسب با ارتباط با مخاطب و مردم تولید شود؟ اگر اینگونه رفتار شود ما هیچ مدیریتی انجام ندادهایم زیرا از یک طرف صددرصد هزینه را به گروه دادهایم و از طرف دیگر مخاطب را هم رها کردهایم. اگر اینگونه رفتار شود منابع موجود تئاتر برای افراد معدودی میشود و در مسیر افزایش انگیزش و تقویت انگیزهها هم هیچ کار مدیریتی انجام ندادهایم.»
شهرستانیها در شیوهنامه جدید
مسئله بعدی هم عدم در نظر گرفتن جایگاه هنرمندان شهرستانی در این شیوهنامه جدید است. معاون هنری ارشاد با اشاره به این مسئله خاطرنشان کرده است: «کمیته برآورد باید معیاری داشته باشد که آن هم قرارداد تیپ است. تعیین مصادیقی که هنرمندی ویژگیهای قرارداد تیپ را دارد یا نه با کمیته برآورد است. اینکه سوابق هنرمندان شهرستان در کمیته برآورد در نظر گرفته نمیشود، حرفی است که الان میشنوم اما ممکن است کمیته برآورد سوابق موجود در شهر تهران برایش مستند و موجود است و سوابق شهرستان یا مورد تأیید نیست یا در آن مؤلفهها به حساب نیامده است. من به بخش شکل مصداقی کار با قرارداد تیپ کاری ندارم. کسانی که در کمیته برآورد نشستهاند باید بر اساس قرارداد تیپ بهای تمام شده اثر نمایشی را استخراج کنند. شاید اثری از شهرستان برای اجرا در تهران پذیرفته میشود و متوقع به نرخهای قرارداد تیپ نیست اما اینجا باید برآوردش نسبت به قرارداد تیپ انجام شود. اختلافاتی که در آنجا مورد بررسی قرار میگیرد کاملاً تخصصی است. اینجاست که شورای دیگری باید تکلیف حمایت را نسبت به برآورد انجام شده روشن کند.»
