با اعلام آغاز هدفمند شدن یارانهها و شروع تحول بزرگ اقتصادی کشور، بیمها و امیدهای زیادی در سطح جامعه ایجاد شده که گاه این بیم و امیدها به عرصه رفتار ما با یکدیگر نیز کشیده میشود. به طور نمونه در حالی که اکثریت جامعه با صبر و تأمل و شکیبایی با اعلام این موضوع، به جمعآوری اطلاعات موجود و جمعبندی مباحث مربوط به برنامهریزی خود میپرداختند کم نبودند کسانی که با ازدحام در جایگاههای سوخت سعی میکردند مثلاً یک باک یا گالن سوخت از هدفمندسازی یارانهها به قول خودشان جلو بیفتند و رهاورد این ازدحام هم پیچیدگیهایی بود که برای خود آنها و مالکان و مدیران جایگاههای سوخت به وجود آمد.
واقعیت این است که با عملیتر شدن و از بین رفتن آثار کمکهای ارفاقی دولت در عرصههای مختلف، این طرح که یک جراحی بزرگ اقتصادی به شمار میرود در ابعاد گوناگون خود رخ خواهد گشود و در کنار مزایایی که در آینده برای کشور خواهد داشت مانند هر جراحی دیگری درد و اذیت احتمالی را به همراه خواهد داشت.
در مقابل این امرکه در اکثر کشورهای دنیا یک بار برای همیشه اتفاق افتاده و امکان اتفاق افتادن آن وجود دارد آنچه مقوم سکون آرامش و گذار از اضطراب عمومی به شمار میرود از خودگذشتگی و اخلاقگرایی است که باید از ریشه فرهنگ اصیل ایرانی و اسلامیمان رویش کند.
باید در نظر داشت و البته تذکر هم داد که بسیاری از ما که به خاطر تعارفات عادی حاضریم دقایقی را کنار یک درب ورودی مرتباً بایستیم و باز به هم تعارف کنیم چگونه به خود اجازه میدهیم با ایجاد صف و بداخلاقی در جایگاههای سوخت و عابربانکها و یا بداخلاقی و درگیری سر افزایش درست یا غلط کرایه در مقابل خود، آرامش اجتماعی را به خطر بیندازیم.
در چنین مقاطعی، اخلاقگرایی بهترین و گرانبهاترین امری است که میتواند به فریاد آسایش عمومی و خصوصی ما بیاید. این اخلاقگرایی که کاملاً امری فرهنگی است باید در سه سطح مورد توجه قرار گیرد.
1-برنامه دولتی اخلاق: در مرحله اول مدیران جامعه نیاز به همدلی، مراعات، صراحت و همراهی با کم و کاست طرح در مرحله اجرا دارند. طبیعی است که در این طرح تحول از یک سو باید آرامش روانی مردم و شیب افزایش و اصلاح قیمتها و از طرف دیگر حفظ و افزایش مشاغل و ضرر ندادن بنگاههای اقتصادی و بالاخره در مرحله بعد جلوگیری از رکود و تورم مورد نظر باشد.
در این جا مهمترین اصل، آیندهنگری و واقعبینی بر اساسی است که مدیریت عالی کشور بتواند با کنترل و نظارت جدی بر روندهای جاری از طرح آسیبزدایی کند.
رعایت اخلاق در این عرصه آن است که جرات تصحیح اشتباه و قاطعیت امور به صلاح و سداد حفظ شود و مردم محرم و همدل اجرای این طرح شناخته شوند.
2-برنامه رسانهای اخلاق: امروزه تریبون رسانهها نقش مهمی در توسعه اخلاق عبور از پروژهها و موضوعات ملی در حوزه دولت و مردم را بر عهده دارند. رسانهها برای این موضوع باید مسلح به راستی و درستی برای عدم ایجاد اضطراب از سویی و نمایش فوری و دقیق و صحیح کاستیها را بر عهده دارند.
اخلاق رسانهای وظیفه دارد که نشان دهد در عرصه امروز امنیت و رفاه ملی اولویت اساسی است و کسی حق ندارد به بهانهها و یا با اهداف صنفی و سیاسی بر طبل ناامنی عمومی بکوبد و دیگران را بیهوده نگران کند. از سوی دیگر رسانهها دیدهبان اصلی اجتماع به شمار میروند و به همین دلیل هم باید ضمن پرهیز جدی از نگران کردن مردم در آگاهسازی مسئولان درباره نقایص بکوشند و سعی کنند اخبار و اطلاعات درست این اتفاق بدون کمترین تحلیل و تحریف خطایی ارائه شود.
3-برنامه فردی و اجتماعی اخلاق: شاید چنین موقعیتی بیش از سایر عرصهها عرصه امتحان تواناییهای درونی داخل جامعه باشد زیرا دولت، رسانه و مفاهیمی از این دست برآمده از مردم هستند و از طرفی اجرای چنین طرح هایی در نهایت به عهده خود مردم است.
یکی از فرآیندهای اخلاقی و اتفاقاً به شدت اخلاقگریز در این عرصه قیمتگذاری جدید برای کالا و خدمات است که بیش از همه در صدد آزمون انصاف است. بعد از آن برای جاری کردن شرایط جدید نیاز به اطلاعرسانی مستدل و مدارای بیش از پیش داریم. صرف نظر از این دو مؤلفه، به هر صورت بعد از گذر از مقوله انصاف و مدارا، نیاز مبرمی به اشاعه مفهوم احسان یعنی درک نیکوی موقعیت و کمک به دیگران وجود دارد. ( ان الله یامرکم بالعدل و الاحسان)
این احسان به نحوی از صفات و فضیلتهای غیرموظفی انسان است که درآن، شرایط مختلف تحلیل و مسئولیتپذیری انسانها در قبال هم در این شرایط سنجیده میشود. باید بررسی شود که در چنین شرایطی برخورد گروهی جامعه با اقشار آسیبپذیرتر که از چتر حمایت مناسبی برخوردار نیستند چگونه است و به عبارت واضحتر جامعه چقدر میتواند ناهمواریهای درون خود را تحلیل و درمان کند؟
با این معیارها و مصداقهای زیادی که برای آن وجود دارد بهجاست که در کنار مراکز اقتصادی که ابعاد مالی و پولی طرح تحول اقتصادی را دنبال میکنند. گروهی از کارشناسان و دیدهبانان فرهنگی نیز گذر جامعه از این مقاطع را به لحاظ فرهنگی و رفتاری بسنجند و مسئولان را از وضعیت واقعی جامعه در زمینه میزان خودگذشتی و عبور از مراحل ویژه را باخبر کند.
