سران احزاب و گروهها بالاخره پس از ماهها مذاکره و رایزنی در اولین نشست فراگیر شرکت کردند تا بن بست بهوجود آمده در تشکیل دولت را بررسی کنند و راهکارهای مناسب را برای خروج از این بن بست ارائه دهند. در واقع نشست اربیل از دو منظر دارای اهمیت است و میتوان گفت که تفاوت اساسی با سایر نشستهای گروههای عراقی دارد؛ اول اینکه این نشست در خاک عراق تشکیل شده و به دور از دخالتهای خارجی حول محور بحران موجود در این کشور شکل گرفته است و دوم اینکه این نشست در برگیرنده طرفهای اصلی بحران و رقبای سیاسی در عراق است؛ به عبارتی شاید جزو معدود نشستهایی باشد که سران گروههای عراقی چون العراقیه، ائتلاف قانون، ائتلاف ملی، کردها،حزب فضیلت و سایر بازیگران مطرح در این کشور در آن شرکت میکنند.
قبل از برگزاری نشست اربیل اغلب کارشناسان و سیاستمداران عراقی بر این نظر بودند که در اربیل گروهها نظر نهایی خود را در مورد چینش کابینه و نحوه تشکیل دولت اعلام میکنند اما در این نشست بنا به اخبار رسیده، گروهها توافقی مشخص برای تشکیل دولت و شروع به کار مجلس نکردند و تنها بر لزوم تسریع در تشکیل کابینه تأکید کردهاند.
در واقع در این نشست بر لزوم تشکیل دولتی مقتدر، کارآمد و فراگیر تأکید شده است و حتی علاوی در نطق خود بر تشکیل سریع دولت با نگاه ملی و بدون نگرش طایفهای تأکید کرده است که به نظر کارشناسان صحبتهای علاوی نشان میدهد که العراقیه در صدد توافق نهایی با مالکی است و براساس اخبار موجود ظاهراً با دولت ائتلافی به رهبری مالکی به صورت کلی موافقت کرده است تا در ازای تصدی چند پست کلیدی سکان دولت را برای چهار سال دیگر به مالکی بسپارد.
کردها نیز که عمدتاً با نخستوزیری مالکی مشکلی نداشتند از قرار معلوم باید در این نشست نظر نهایی خود را در مورد کابینه و شخص نخست وزیر اعلام میکردند که هنوز موضع آنها مشخص نیست. از آنجا که شروط 25 مادهای کردها برای ائتلاف، بیشترین قرابت را با مواضع ائتلاف قانون دارد همراهی کردها با مالکی محتمل به نظر میرسد. مسائلی چون اصرار کردها بر خروج از فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد و دستیابی به استقلال کامل و حل مشکلات امنیتی و معیشتی از جمله موضوعاتی بسیار مهمی است که زمینه توافق آنها با ائتلاف قانون را بیش از پیش فراهم می رود و به نظر میرسد در سایه چنین توافقی سایر خواستههای کردها، مسئله پیشمرگها، مناطق مورد اختلاف ماده 140(درباره کرکوک و چانهزنیهای تاکتیکی است که نمیتواند استراتژی اصولی حمایت از ائتلاف قانون را زیر سؤال ببرد.
در مجموع باید گفت که نشست اربیل از سه منظر قابل بررسی است: اول اینکه نشست اربیل اولین اقدام عراقیها برای حل مشکل سیاسی این کشور در داخل عراق است و با این اقدام از بینالمللی شدن این بحران جلوگیری کردند؛ دوم اینکه مالکی ثابت کرد که در طول چند ماه گذشته به نحوی عمل کرده است که واگرایی در بین گروههای عراقی به حداقل برسد و حتی رقبای مالکی چون علاوی به رغم برخورد رادیکالی خود با مسئله تشکیل دولت در نهایت از مواضعشان عدول کنند و در دیدگاههای خود بازنگری کنند. در واقع مالکی در فاز اول مذاکرات با گروههای شیعه توانست اجماعی را میان آنها ایجاد کند و در فاز دوم رایزنیهای خود گروههای عراقی را به همدیگر نزدیکتر کند که نشست اربیل حاصل تلاشهای وی برای تشکیل دولتی مقتدر و با ثبات و فراگیر است؛ سوم اینکه نشستهای گروههای عراقی از حالت فردی و گروهی فراتر رفت و بیشتر رنگ و بوی ملی به خود گرفت. به عبارتی شرکت همه گروههای عراقی در این نشست به نوعی استعداد و ظرفیت خود عراقیها را برای حل چالشهای عراق، فارغ از دخالت بیگانگان نشان داد. ظرفیتی که با تداوم این نشستها افزایش خواهد یافت و نشانههای بیشتری برای غلبه منطق همگرایی بر تعصبها و احساسات واگرایانه را آشکار خواهد ساخت.
