نگاهی به طرح‌های بنزین‌سازی و توسعه‌ای پالایشگاه‌های کشور

ندای خود کفایی در تولید بنزین می‌آید

زمانی که اعلام می‌شود، میزان تولید خودرو از سال ۸۲ تا ۸۶، برابر با کل خودروهای تولید شده در کشور از آغاز تاریخ این صنعت تا سال ۸۲ بوده است، فقط می‌توان به یک موضوع پی برد: «جامعه ایرانی در حال موتوریزه شدن است.» جامعه موتوریزه برای حفظ حیات خود که ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است، تشنه انرژی؛ آن هم از نوع بنزین است که سیراب کردن این تشنه همیشگی‌، برنامه‌ریزی دقیق و منطقی را می‌طلبد. متأسفانه در دولت‌های گذشته، توجه چندانی به چشم‌انداز زندگی موتوری مردم نشد و پالایشگاه‌سازی در خواب ابدی فرو رفت تا خام فروشی در صدر سیاست‌های انرژی کشور قرار گیرد. بدون تردید، تولید فعلی بنزین توسط پالایشگاه‌های کشور جوابگوی نیازهای جامعه نیست. به همین جهت دولت نهم، محورهای اصلی خود را در این زمینه ترسیم و اقدامات خود را در سه بند «پالایشگاه‌سازی»‌، «پروژه‌های بنزین‌سازی» و «طرح‌های توسعه و بهینه‌سازی شرکت‌های پالایشی» در پیش گرفت. هم اکنون روزانه 45 میلیون و 500 هزار لیتر بنزین در پالایشگاه‌های کشور تولید می‌شود و با بهره برداری از ساخت واحد جدید کت کراکر در پالایشگاه آبادان تا پایان امسال و طرح بنزین‌سازی پالایشگاه اراک تا اوایل سال آینده، به ظرفیت تولید بنزین کشور 5/6 میلیون لیتر افزوده می‌شود. به گفته مسئولان شرکت ملی پالایش و پخش، تا سال 1390 هجری خورشیدی، با بهره برداری از پنج طرح جدید توسعه پالایشگاه‌های کشور، به ظرفیت تولید بنزین کشور، روزانه 26 میلیون و 500 هزار لیتر افزوده خواهد شد.محور اول‌، طرح‌های توسعه‌ایارتقای کیفیت فرآورده‌های تولیدی پالایشگاه‌ها بر اساس استانداردهای یورو چهار و پنج، حذف آلایندگی از فرآورده‌های نفتی، تبدیل فرآورده‌های سنگین به سبک با ارزش افزوده کشور و افزایش تولید فرآورده‌های تولیدی پالایشگاه‌ها، هدف‌گذاری‌ای است که با بهره‌برداری از طرح‌های توسعه‌ای پالایشگاه‌های کشور در دسترس قرار خواهد گرفت.شهریور 1385 بود که طرح توسعه پالایشگاه شازند با هدف افزایش ظرفیت تولید بنزین این پالایشگاه به روزانه 16 میلیون لیتر کلید خورد. با اجرای طرح توسعه این پالایشگاه، ظرفیت تولید گاز مایع پالایشگاه از یک میلیون به 6/3 میلیون لیتر، نفت سفید از 2/4 میلیون به شش میلیون لیتر، گازوئیل از 4/7 میلیون به 9/8 میلیون لیتر و گوگرد از 500 تن به 700 تن افزایش و همچنین تولید نفت کوره از شش میلیون به 4/2 میلیون لیتر کاهش می‌یابد.عملیات اجرای طرح افزایش ظرفیت و بهینه‌سازی پالایشگاه امام‌خمینی(ره) شازند از سوی کنسرسیومی متشکل از شرکت سینوپک چین (SEI) و دو شرکت ایرانی «مهندسان مشاور‌سازه» و «ODCC» انجام می‌شود. با توسعه پالایشگاه شازند، واحدهای تقطیر اتمسفریک، تصفیه نفتا، تقطیر در جو، تبدیل کاتالیستی بنزین، کت‌کراکر، تصفیه نفت سفید ایزومریزاسیون، تصفیه نفت گاز، گوگرد زدایی از بنزین، بازیافت گوگرد، تصفیه گاز مایع، بازیافت پروپیلن، آمین و آب ترش در پالایشگاه ساخته می‌شود. طرح افزایش ظرفیت پالایشگاه بندر‌عباس نیز، به عنوان یکی دیگر از طرح‌های مهم شرکت ملی پالایش و پخش در حال حاضر از رشد 35 درصدی برخوردار است و در صورت تأمین اعتبارات مورد نیاز، تا پایان سال 91 مورد بهره‌برداری قرار خواهد گرفت. این خبری بود که چندی پیش از سوی مدیر عامل شرکت ملی و مهندسی ساختمان نفت ایران اعلام شد.این پالایشگاه برای کشور حائز اهمیت بالایی است چرا که چشم‌انداز پالایشگاه بندرعباس، شامل تبدیل شدن به برترین پالایشگاه در تمامی زمینه‌های فعالیتی و کلیدی ‌سازمان در مقایسه با سایر شرکت‌های پالایشی در سطح کشور و منطقه خلیج فارس، تصمیم‌سازی و بهبود فعالیت‌ها در تعامل با نیروهای شاغل در مجموعه، برنامه‌ریزی در جهت توسعه کمی و کیفی نیروی انسانی و محصولات، ارتقای سودآوری و به روزرسانی سیستم‌های مدیریتی بین‌المللی است. طرح ملی بهینه‌سازی فرآیند پالایشگاه اصفهان هم، به منظور کاستن از آلودگی‌های زیست محیطی این استان اجرا می‌شود. با اجرای این طرح، تولید نفت کوره پالایشگاه به صفر می‌رسد و در مقابل فرآورده‌های استراتژیک از جمله بنزین، سوخت هواپیما، گازوئیل و نفت سفید با کیفیتی بهتر از گذشته در پالایشگاه تولید می‌شود. این طرح 2 میلیارد و 200 میلیون دلاری با هدف احداث واحدهای بنزین‌سازی، رفع تنگناها در واحدهای موجود به منظور بهینه‌سازی عملکرد پالایشگاه و مصرف انرژی‌و همچنین برطرف کردن مشکلات زیست محیطی اجرا خواهد شد. با اجرای این طرح، ورودی نفت خام 15 هزار بشکه کاهش می‌یابد، همچنین خروجی کوره‌های شرکت از حد استاندارد محیط زیست نیز بالاتر و بهتر خواهد شد. شرکت پالایش نفت اصفهان، روزانه 375 هزار بشکه خوراک دریافت و 22 درصد از نیاز سوختی کشور را تأمین می‌کند. طرح توسعه و تثبیت ظرفیت پالایشگاه نفت آبادان هم که یکی از پروژه‌های مهم پالایشی کشور است، با 85 درصد پیشرفت در حال اجرا است. این پروژه با قابلیت تولید 360 هزار بشکه در روز به منظور تولید محصول با استاندارد سال 2009 اروپا، کاهش آلاینده‌ها و تأمین خوراک صنایع پایین دستی، امسال به بهره برداری می‌رسد.با به مدار آمدن این طرح، تولید فعلی فرآورده‌هایی مانند بنزین معمولی و سوپر، نفت گـاز، نفت سفید و کوره، گاز مایع، گوگرد، نفتا و خوراک پتروشیمی به طـرز چشمگیری افزایش می‏یابد. گفتنی است، پالایشگاه نفت آبادان با ظرفیت تولید روزانه 400 هزار بشکه بنزین بزرگ‌ترین پالایشگاه کشور است و با داشتن 23 درصد سهمیه تولید کشور از نظر تولید فرآورده‌های نفتی مقام نخست را در بین 9 شرکت پالایشی داراست.تولید روزانه 250 تن پروپیلن، 330 تن خوراک پتروشیمی و صد تن گوگرد و همچنین بهبود شرایط محیط زیست از دیگر اهداف این پروژه است. ظرفیت تولید بنزین پالایشگاه لاوان نیز، به عنوان کوچک ترین واحد پالایشگاهی کشور، با اجرای طرح توسعه و بهینه‌سازی تا سال آینده به روزانه 2 میلیون و 800 هزار لیتر می‌رسد. طرح توسعه و بهینه‌سازی پالایشگاه لاوان با هدف افزایش ظرفیت پالایشی پالایشگاه به روزانه 50 هزار بشکه، افزایش تولید بنزین، ارتقای کمی و کیفی تولید فرآورده‌های نفتی و رعایت استانداردهای محیط زیستی در پالایشگاه اجرا می‌شود. پالایشگاه لاوان ظرفیت اسمی پالایش روزانه 20 هزار بشکه نفت خام را دارد که با اجرای طرح توسعه قرار است این میزان به روزانه 50 هزار بشکه افزایش یابد.7 برادر پالایشیایجاد ارزش افزوده برای نفت و درآمدهای نفتی از جمله آینده‌نگری‌هایی است که در دولت نهم کلید خورد تا با عملیاتی کردن آنها، رنسانسی پالایشی در ایران اسلامی رخ دهد.در میان هفت پالایشگاهی که قرار است به این مهم جامه عمل بپوشانند، باید به «ستاره خلیج فارس» اشاره کرد. بدون تردید، ستاره خلیج فارس را باید «ستاره آسمان پالایش کشور» نامید؛ پالایشگاهی که ساخت آن به طور جدی توسط مسئولان دنبال می‌شود و عزم راسخی برای به بهره برداری رساندن آن وجود دارد. بر اساس آخرین اطلاعات‌، عملیات احداث این پالایشگاه در بندرعباس، تاکنون بیش از 45 درصد پیشرفت فیزیکی داشته است. تاکنون در زمینه خدمات مهندسی و خرید 534 میلیون و 936 هزار و 790 یورو گشایش اعتبار به صورت «L C» انجام شده و قرار است شرکت نیکو، وظیفه تأمین مالی این پروژه مهم را بر عهده گیرد. از قلم نیفتد که مرحله مطالعات و امکان‌سنجی پالایشگاه میعانات گازی ستاره خلیج فارس در تیر ماه سال 1385 انجام و مردادماه همان سال قراردادی میان شرکت SPC‌ اندونزی و شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی برای تشکیل شرکت نفت ستاره خلیج فارس منعقد شد و دی‌ماه همان سال شرکت نفت ستاره خلیج فارس به ثبت رسید. پالایش 360 هزار بشکه‌ میعانات گازی در روز برای جلوگیری از واردات بنزین و فرآورده‌های نفتی، افزایش تولید بنزین و محصولات مطابق با استانداردهای کیفی اروپا، همچنین ساخت پالایشگاهی با توجه به الزامات زیست‌محیطی، از مهم‌ترین اهداف ساخت چنین پالایشگاهی با این ظرفیت است. ارزش افزوده پالایشگاه‌های میعانات گازی، بیشتر از پالایشگاه‌های نفتی است و از سوی دیگر، تولید بیش از 75 درصد بنزین و نفت‌گاز از خوراک پالایشگاه میعانات گازی از جمله توجیه‌های اقتصادی برای ساخت این پالایشگاه است. علاوه بر موارد فوق، این پالایشگاه به تنهایی روزانه 13 میلیون لیتر نفت گاز و 19 هزار بشکه ال.پی.جی (گاز مایع) تولید خواهد کرد. پالایشگاه خوزستان هم قرار است با ظرفیت پالایش 180 هزار بشکه در روز نفت خام فوق سنگین و با سرمایه‌گذاری سه میلیارد یورویی احداث شود. این شرکت پالایشی، با هدف پالایش نفت خام فوق سنگین میدان‌های نفتی آزادگان و یادآوران و تولید فرآورده‌های سبک مانند بنزین و نفت‌گاز ساخته خواهد شد.میزان سرمایه‌گذاری اولیه طرح، 9/2 تا 3 میلیارد یورو برآورد شده است . مهم ترین ویژگی این پروژه که تا پایان سال 91 به بهره برداری خواهد رسید، این است که می‌تواند نفت خام کشور عراق را هم تصفیه کند. برای مکان یابی پالایشگاه خوزستان شهرهای ماهشهر، آبادان و خرمشهر، مورد کارشناسی قرار داده شدند و در نهایت زمینی در فاصله هفت کیلومتری آبادان واقع در جاده اهواز در منطقه آزاد اروند برای احداث پالایشگاه در نظر گرفته شد.«پالایشگاه هرمز» عنوان طرح دیگری است که در دستور کار مسئولان وزارت نفت قرار گرفته است. پالایش روزانه 300 هزار بشکه نفت خام سنگین و فوق سنگین که از بازار بین‌المللی مناسبی برخوردار نیستند (نفت خام سنگین لایه پارس جنوبی به میزان 200 هزار بشکه در روز، نفت خام سنگین صادراتی به میزان 70 هزار بشکه در روز و نفت خام سنگین فروزان به میزان 30 هزار بشکه در روز) همراه با رعایت الزامات زیست محیطی، از مهم‌ترین اهداف این پروژه است. شایان ذکر است، مهندسی پایه پروژه به پایان رسیده و بیش از 50 در صد مهندسی تفصیلی نیز انجام شده است. پارس هم دیگر پالایشگاهی است که در دو سال گذشته، عملیات اجرایی‌اش با هدف تولید روزانه بیش از 12میلیون لیتر بنزین در استان فارس با حضور «غلامحسین نوذری»، وزیر سابق نفت آغاز شد. پالایشگاه جدید پارس با ظرفیت پالایش روزانه 120 هزار بشکه میعانات گازی، ظرفیت تولید روزانه 12 میلیون لیتر بنزین را دارد و پیش‌بینی می‌شود برای تأمین خوراک این پالایشگاه یک خط لوله به طول 430 کیلومتر از عسلویه به شیراز کشیده شود.این پالایشگاه با مشارکت 40 درصدی شرکت ملی پالایش و پخش ایران، 40 درصدی بخش خصوصی و 20 درصدی شرکت سرمایه‌گذاری ایران ساخته می‌شود.عملیات اجرایی ساخت پالایشگاه «آناهیتا» در کرمانشاه با ظرفیت روزانه 150 هزار بشکه هم به عنوان پروژه‌ای است که شهریور دو سال کلنگ خورد.این پروژه با مشارکت 55 درصدی صندوق تأمین اجتماعی، 25 درصدی صندوق بازنشستگی کشوری و 20 درصدی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران اجرا خواهد شد.میزان سرمایه‌گذاری این طرح، 30 هزار میلیارد ریال برآورده شده و محصولات تولیدی آن شامل روزانه 2/5 میلیون لیتر بنزین، 3/1 میلیون لیتر بنزین سوپر، 9/4 میلیون لیتر نفت سفید، 7/2 میلیون لیتر نفت‌کوره، 350 تن گاز مایع، پنج هزار بشکه قیر و 280 تن گوگرد در روز می‌شود.«شهریار» تبریز که قرار بود در کنار پالایشگاه تبریز بنا نهاده شود با اجرای طرح تلفیق فرآیندی به تنها پالایشگاه شمال غرب کشور پیوند خورد. طرح احداث پالایشگاه شهریار با هدف تأمین نیاز فرآورده‌های نفتی در منطقه شمال غربی کشور و بهبود کیفی محصولات تولیدی پالایشگاه موجود و در سفر استانی دکتر« احمدی نژاد»، رئیس جمهوری به استان آذربایجان شرقی تصویب و به شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران ابلاغ شد.واحدهای این پالایشگاه؛ تقطیر در اتمسفر، تقطیر در خلأ، گاز مایع، تصفیه نفتای سنگین، تبدیل کاتالیستی، تصفیه نفت سفید و نفت گاز، کت کراکر، تصفیه آب ترش، آمین و بازیافت گوگرد و تاریخ بهره‌برداری از آن، سال 1390 اعلام شده است.پالایشگاه ۳۰۰ هزار بشکه‌ای کاسپین به عنوان یکی از هفت پالایشگاه بخش خصوصی در استان گلستان ساخته می‌شود. پالایشگاه کاسپین در نزدیکی دریای خزر با ظرفیت ۳۰۰ هزار بشکه در روز مطابق با نفت خام کشورهای حاشیه دریای خزر ساخته خواهدشد. این پالایشگاه یکی از هفت پالایشگاهی است که ساخت آن از سوی بخش خصوصی انجام می‌گیرد. با ایجاد این پالایشگاه‌، روزانه ۲۰ میلیون لیتر بنزین، ۱۱ میلیون لیتر نفت گاز، ۵‎/۶ میلیون لیتر نفت کوره، ۴‎/۷ میلیون لیتر نفت سفید و ۴‎/۵ میلیون لیتر گاز مایع تولید خواهدشد.