سمیرا سروش - عناصر ملموس و ناملموس تاریخ ایران جلوهای از زیباییهای ستودنی فرهنگی دیرپا هستند که در سرتاسر این سرزمین پهناور گسترده است. معماری عنصر جدایی ناپذیر تاریخ و یادگاری از هنر، سلیقه و دستان توانمند اجدادمان است که چنانچه بر باد فنا برود، سنن، خاطرات و فرهنگ دیرینهمان هم در پی آن از یاد خواهد رفت.
هم اکنون در هر یک از شهرهای مختلف ایران میتوان شمهای از جلوههای هنر معماری ایرانی را به تناسب شرایط جغرافیایی و آب و هوایی آن منطقه مشاهده کرد؛ بعضی حفظ شدهاند و بعضی هم که بر باد فنا رفتهاند؛ از جمله شهرهایی که بافت قدیمی آن بهشدت در معرض تخریب قرار دارد، تبریز است.
تبریز شهری زیبا و از لحاظ تاریخی پر جاذبه است. اما به عقیده اکثر افرادی که پس از سالها به تبریز مراجعت میکنند، بافت کهن این شهر روز به روز بیشتر در معرض نوسازی و تغییر کاربری قرار میگیرد.
در واقع روند نوسازی این شهر، طی سالهای اخیر آنچنان سیر صعودی را به خود گرفته است که بسیاری از خیابانها و کوچههای تو در تو و خانههای قدیمی در این جریان در مقابل واژه بهسازی سر تعظیم فرود آورده و جای خود را به خیابانهای جدید، پاساژها و خانههای مدرن دادهاند و چنانچه شخصی پس از سالها در پی یافتن محل سکونتی در بافت کهن این شهر بر آید، حاصلی نصیبش نخواهد شد.
اگر چه حسین اسمعیلی سنگری، کارشناس ارشد معماری و مسئول پایگاه و بافت تاریخی تبریز در خصوص این غفلت فرهنگی میگوید:
ما میان بافت فرسوده و بافت تاریخی شهر تفکیک قائل هستیم. تخریب در بافت فرسوده حتی اگر اتفاق هم بیفتد معقول به نظر میرسد و این امر به سازمان میراث فرهنگی دخلی ندارد. این سازمان تنها در بخشهایی از بافت فرسوده صاحب نظر است که آن بخشها در محدوده بافت تاریخی شهر قرار داشته باشند.
این کارشناس ارشد سازمان میراث فرهنگی آذربایجان شرقی درحالی از تفکیک بافت فرسوده از بافت تاریخی شهر سخن میگوید که میتوان بدون ایجاد تغییر و تحولات یکپارچه در سطوح بافت فرسوده که شاید در مقایسه با بخشهای تاریخی شهر از ارزش کمتری برخوردار باشد، به بهسازی و زیباییسازی آن اقدام کرد و با ایجاد تعادل میان نوگرایی و سنتگرایی هم در راستای تحول و توسعه درون شهری قدم گذاشت و هم سنت و اصالت را در عین حال حفظ نمود.
اسمعیلی در این باره میگوید: متأسفانه گاه مسئولان شهری نمیخواهند که میان بافت فرسوده و بافت تاریخی شهر تفکیکی قائل شوند. آنها تمایل دارند که این دو بافت را از یک سنخ بدانند و همه مشکلات هم از این طرز تفکر نشأت میگیرد. تغییراتی هم که امروز در سطح شهر شاهد آن هستیم مربوط به سالهای گذشته است؛ اما سازمان میراث فرهنگی در چند سال اخیر از قدرت نسبی بیشتری برخوردار شده و به راحتی مانع ساختوسازهای غیر مجاز در بافتهای قدیمی میشود. دلیل آنکه در برخی شهرها نظارتی جدی بر این امر صورت نمیگیرد را تنها میتوان به سهل انگاری مسئولان نسبت داد.
جالب توجه است که به گفته این کارشناس سازمانی، تبریز نسبت به شهرهای دیگر بهعلت تعاملات نسبتاً خوب میان شهرداری و سازمان میراث فرهنگی از شرایط نسبتاً بهتری برخوردار است.
