دهلی به سوی تهران تغییر مسیر می‌دهد

فرار به سوی ایران از دام طالبان

سهم قدرت ایران در منطقه، هم در جنوب آسیا و هم در جهان عرب رو به افزایش است. ایران به عنوان کشوری غنی از انرژی در محاسبات قدرت‌های بزرگ به شمار می‌آید و با توجه به ایجاد روابط دوستانه با همسایگان شرقی، این کشور بر فراز موج‌های منطقه‌ای قرار دارد. از سوی دیگر بینش رهبران هند در هزاره اخیر سبب شده است که این کشور بتواند فرصت‌هایی را برای تبدیل شدن به قدرت بزرگ در اختیار داشته باشد. تردیدی نیست که ملاحظات دموکراتیک این کشور، جمعیت، قدرت هسته‌ای، حفظ برتری استراتژیک بر پاکستان و تداوم روابط استراتژیک با روسیه، موجب می‌شود که این کشور بتواند خود را در سلک قدرت‌های برتر جهان قرار دهد، ضمن اینکه این کشور بعد از سپری کردن سال‌ها از سیاست‌های درون‌گرایانه و انزواطلبانه خود، به بازار اقتصاد و تجارت آزاد و در محور قرار دادن همکارهای اقتصادی منطقه‌ای حرکت کرده است. در این میان روابط ایران و هند دارای ابعاد گوناگونی است و دهلی‌نو از انگیزه‌های زیادی برای داشتن روابط نزدیک با تهران برخوردار است. فارغ از روابط نزدیک ایران و هند در طول تاریخ، به نظر می‌رسد در حال حاضر نیز دست‌کم دو دلیل مهم برای هند وجود دارد که داشتن روابط نزدیک با ایران را دارای اهمیت می‌کند: نخست آنکه ایران حدود ۱۵ درصد نفت مورد احتیاج هند را تأمین می‌کند. شرکت ملی نفت هند میزان نفتی را که از ایران وارد می‌کند در سال گذشته سه برابر کرده است. علاوه بر این، دهلی‌نو درصدد خرید گاز ایران است و در زمینه گسترش میدان گازی ایران و امکانات بندر چا‌بهار، نزدیک‌ترین نقطه برای انتقال نفت و گاز از ایران به هند، سرمایه‌گذاری کلانی کرده است. در این راستا پروژه احداث خط انتقال گاز ایران به پاکستان و هند موسوم به «خط لوله صلح» نیز از اهمیت زیادی برای هندی‌ها برخوردار است. دومین دلیل اهمیت روابط با ایران برای هند به این موضوع باز می‌گردد که ایران شریکی بالقوه برای حل مسأله افغانستان است، زیرا در شرایطی که این احتمال وجود دارد که نیروهای ناتو بی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آنکه طالبان را در افغانستان شکست دهند، از این کشور خارج شوند، بنابراین هند می‌خواهد جلو وابستگی افغانستان به پاکستان را بگیرد. این در حالی است که حین جنگ داخلی افغانستان، ایران از گروه قومی شیعه‌مذهب هزاره در برابر طالبان پشتون و سنی‌مذهب پشتیبانی می‌کرد که مورد حمایت پاکستان بودند. در آن میان هند حامی اقوام ازبک و تاجیک بود. با این حال هم‌اکنون هند ممکن است بخواهد اتحادی میان گروه‌های غیرپشتون در افغانستان به‌وجود آورد تا مانع تحقق طرح‌های پاکستان در مورد افغانستان شود و برای این کار به کمک ایران نیاز دارد. در واقع هند خواهان روابط خوب با ایران است تا بتواند مواد و وسایل لازم برای این کار را از طریق ایران به افغانستان بفرستد، چون پاکستان عملاً اجازه این کار را به هند نمی‌دهد. ‌اگر چه هند به خاطر روابطش با غرب تا‌کنون دو بار علیه ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی رأی داده است، با این حال همواره از حق ایران برای استفاده از انرژی اتمی در عرصه غیرنظامی حمایت کرده و بارها به‌طور رسمی گفته است که تحریم را راه درستی برای مجاب کردن ایران به دست کشیدن از برنامه هسته‌ای نمی‌داند و معتقد به لزوم انجام مذاکره میان ایران و غرب است، به همین سبب نیز هند پس از امضای تحریم‌های یک‌جانبه توسط باراک اوباما رئیس‌جمهور امریکا نسبت به این تحریم‌ها انتقاد کرد و اعلام کرد که چنین اقداماتی تأثیری مستقیم و نامطلوب بر شرکت‌های هندی و از آن مهم‌تر بر امنیت حوزه تأمین انرژی و تلاش برای پاسخگویی به نیازهای ملی‌اش دارد. در این راستا هند با هرگونه تهاجم نظامی علیه ایران به کلی مخالف است، زیرا نه تنها در تأمین انرژی مصرفی خود با مشکل مواجه می‌شود، بلکه عملاً عرصه و میدان بازی در تحولات آینده منطقه را نیز از دست می‌دهد.