به بهانه پایان مهلت ارسال آثار به دبیرخانه جشنواره فیلم دفاع مقدس

کام تشنه فیلمسازان در کنار اقیانوس دفاع مقدس

علی خدایی بیجاری - سینمای دفاع مقدس که به گونه سینمایی جنگ تعلق دارد، متفاوت‌ترین قالب جنگی در دنیاست که (به شرط تولید استاندارد) چنان که تاریخ گواهی می‌دهد قابلیت تأثیرگذاری و ابلاغ حرف‌های ناگفته‌ را به جهانیان دارد. اما در سال‌های اخیر با وجود بی‌مهری‌هایی که به اینگونه تولیدات شد، عاقبت پس از پنج سال طلسم آن شکسته شد و طبق وعده‌های مسئولان قرار است همزمان با آغاز هفته دفاع مقدس یازدهمین دور این جشنواره کار خود را آغاز کند.جشنواره مقاومت، مهم‌ترین رویداد ارزشی کشورسی‌و یکم شهریور سال جاری جشنواره دفاع مقدس با پنج سال وقفه غیر موجه دو مرتبه فعالیت خود را آغاز خواهد کرد. این جشنواره با افزودن حوزه بین‌الملل و در بخش‌هایی چون مسابقه سینمای ایران، تصویر انقلاب، قلم طلایی، نگاه نو، بربال سیمرغ، فانوس خیال، گستره حضور ملی و نشست‌های تخصصی فعالیت خود را از سر می‌گیرد. یازدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت با همت معاونت سینمایی وزارت ارشاد، بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس، بنیاد فرهنگی روایت، انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس و با همیاری مراکز و سازمان‌های مرتبط برگزار خواهد شد. شایان ذکر است که دبیرخانه این جشنواره آثاری در قالب فیلم سینمایی، سینمایی ویدئویی، تله فیلم، فیلم کوتاه و مستند با محوریت دفاع مقدس را پذیرفته است. محمد خزایی دبیر برگزاری جشنواره یازدهم با بیان اینکه مذاکرات در خصوص مکان برپایی جشنواره بی‌نتیجه بوده و در مورد برپایی جشنواره در «همدان» به نتیجه قطعی نرسیده‌اند، گفت: «از آنجایی که این جشنواره را می‌توان مهم‌ترین رویداد ارزشی کشور دانست، متولیان جشنواره درصدد هستند این دوره از جشنواره شکل بین‌المللی داشته باشد و همزمان در ایران در چند کشور دیگر نیز شاهد برپایی آن باشیم.»ملی‌ترین گونه سینمای ایران«علیرضا سجادپور» مدیر کل اداره نظارت و ارزشیابی معاونت سینمایی که معتقد است آبروی سینمای پس از انقلاب ایران، به خاطر وجود ژانر دفاع مقدس است، می‌گوید: «باید راهی پیدا کنیم تا این جشنواره به صورت منظم سالانه برگزار شود و حتی می‌توان این جشنواره را یک سال به صورت جشنواره فیلم و سال بعد به صورت جشنواره فیلمنامه دفاع مقدس برگزار کرد، به گونه‌ای که می‌توان یک سال را برای تولید فیلمنامه اختصاص دهیم و سال بعد آثار خلق شده را تولید کنیم.» وی در ادامه با بیان اینکه ژانر دفاع مقدس ملی‌ترین گونه سینمای ایران است و باید مورد توجه واقع شود، اظهار داشت: «جشنواره فیلم مقاومت یکی از مهم‌ترین و حیاتی‌ترین جشنواره‌های ایران است و می‌تواند به بهترین سوژه‌ها و مضامین بپردازد و ژانر دفاع مقدس یک ابر ژانر است که می‌تواند سایر ژانرها را در دل خود جای دهد.»عراق؛ ائتلافی از ارتش‌های جهانحمید فرخ‌نژاد تحصیلکرده رشته نمایش و یکی از استعدادهای برجسته هنرهای نمایشی کشورمان که کار بازیگری، فیلمنامه‌نویسی و کارگردانی را به موازات هم انجام می‌دهد، معتقد است که مسئولان مرتبط با تولید آثار دفاع مقدس با سیاست‌های اشتباهی که تاکنون اعمال کرده‌اند باعث انزوا و تضعیف سینمای دفاع مقدس شده‌اند، وی در رابطه با بحث بازیگری و شخصیت پردازی کاراکترهای اینگونه آثار می‌گوید: «معمولاً در این آثار آدم‌های یک فیلم به فرشته و شیطان تقسیم می‌شوند؟ یا باید بازیگر در نقش اشقیا (عراقی‌ها) یا در نقش اولیا (ایرانی‌ها) بازی کند که همین امر باعث می‌شود شخصیت پردازی اعمال نشود و در نتیجه بازی‌ها غیر واقعی و تخت جلوه کند و این به دلیل تکراری‌شدن شخصیت‌ها و موقعیت‌های مشابه به جای جذب مخاطب به دفع و ریزش مخاطب کمک می‌کند.» فرخ نژاد که در سال گذشته با بازی در هفت فیلم سینمایی در جشنواره فجر رکورد‌دار بازیگری بود. در ادامه با تأکید بر لزوم تغییر زاویه دید مسئولان به تولید آثار دفاع مقدس ادامه داد ما دوستانه می‌گوییم که این نوع نگاه، نگاه سینمایی نیست، بلکه نگاهی قراردادی است.و این نوع نگاه یکی از دلایل مهم مهجوریت سینمای دفاع مقدس است. این واقعیتی است که جنگ به ما تحمیل شد و ما بحق ایستادیم. پس چرا در بازنمایی سینمایی این دفاع باید اینقدر اغراق شود که همه چیز غیر واقعی جلوه کند. این باعث می‌شود که مخاطب به خصوص مخاطبان و متخصصان خارجی وقتی این اغراق را می‌بینند نهایتاً کل دفاع مقدس، مجاهدت شهدا، جانفشانی و صبر جانبازان و اسرا را باور نکنند و همه اینها زیر سؤال برود.در نتیجه مسئولان با دست خود دانسته و ندانسته تیشه به ریشه ارزش‌ها می‌زنند. بازیگر فیلم «به رنگ ارغوان» که در طول فعالیت پرثمر خود موفق به کسب شش جایزه معتبر از جشنواره‌‌های داخلی و خارجی شده به ضعف دیگری در آثار مقاومت اشاره کرد و گفت:‌ «به عنوان مثال نیروهای دشمن را احمق نشان دادن قدرت مقابله و مجاهدت را کمرنگ می‌کند و به شدت به آن لطمه می‌زند. سؤال اینجاست که اگر دشمن احمق بود چرا جنگ هشت سال طول کشید و همین احمق بودن دشمن به تقدس بچه‌های ما ضربه می‌زند. در حالی که واقعیت این است و دنیا اذعان دارد که دشمن ما سومین ارتش پیاده جهان را دارا بود.و اتفاقاً دشمن خیلی هم در جنگ حرفه‌ای بود. در مقابل چنین ارتشی، پیروزی هنر است. با ایمان جنگیدن هنر است و اگر اینگونه آثار تولید شوند جهانیان را مبهوت خواهد کرد.»فرخ نژاد که در تازه‌ترین اثر سینمایی خود نقش شهید دریاقلی را ایفا کرده با انتقاد از اکثر شخصیت‌‌پردازی‌های آثار دفاع مقدس اظهار داشت: «اگر به اکثر بچه‌های ما در فیلم‌ها نگاه کنید می‌بینید آنقدر اغراق شده‌اند که هیچ تشابهی با آدم‌های پیرامونشان ندارند. خب این خیلی بد است. این به بیان سینمایی، رنگ شدید شعاری می‌زند و باعث عدم باور مخاطب می‌شود.» این هنرمند گزیده کار در کارنامه سینمایی خود به جز فعالیت‌‌های فیلمنامه نویسی و کارگردانی تجربه بازی در بیش از 15 فیلم را دارد که مهم‌ترین آنها عبارتند از: در کوچه‌های عشق، عروس آتش، ارتفاع پست، به رنگ ارغوان و چهارشنبه سوری.توجه جدی به سطح کیفی آثارجمال شورجه، نویسنده و کارگردان نام آشنای سینمای دفاع مقدس ضمن انتقاد از عملکرد ضعیف در پروسه تولید فیلم‌های دفاع مقدس در گفت‌وگویی به «جوان» گفت: «در چند سال پس از اتمام جنگ به خصوص در سال‌های اخیر مکرر در فرمایشات مقام معظم رهبری شنیده‌ایم که راجع به مبحث تولید سینما و تصویر سازی دفاع مقدس تأکید داشتند.خب این تأکید نشان دهنده این است که موضوعات و مضامین و ارزش‌های دفاع مقدس برای ایشان و مملکت چقدر اهمیت دارد. در حقیقت ساخت فیلمنامه‌های دفاع مقدس در این دوران می‌تواند کارگشا باشد و برای نسل‌های جدید و جوان ما این ژانر سینمایی چقدر می‌تواند روشنگر باشد و برای آنها ایجاد بصیرت کند.»کارگردان باشگاه سری اعتقاد دارد که بخش عمده وقایع جنگ هنوز ناشناخته و غیر مکشوف است.و در این رابطه ادامه داد: «تأکید مقام معظم رهبری برای ساخت فیلم‌های دفاع مقدس اعم از زندگی سرداران و شهدای بزرگوار و زوایای دیگر دفاع مقدس برای این است که مردم حقیقت را بدانند. چون الان حدود 21 سال از جنگ گذشته و نسل جدید ما اصلاً جنگ را ندیده‌اند.»تهیه کننده نفوذی در ادامه اظهاراتش با بیان اینکه اگر این اتفاقات در هر کشور دیگر دنیا اتفاق می‌افتاد، قطعاً سالیان درازی آبشخور فرهنگی آن جامعه می‌شد، افزود: «به نظر می‌رسد که در این رابطه کم‌کاری و بی‌توجهی و کم توجهی صورت گرفته و پنج سال جشنواره فیلم‌های دفاع مقدس به علل مختلف کج سلیقگی‌ها و اختلافات کوچکی که نهادهای ذی نقشی که در این زمینه با هم داشته‌اند باعث شده این بار روی زمین بماند. در صورتی که این جشنواره یکی از جشنواره‌های موضوعی بسیار تأثیرگذار بود.» کارگردان عملیات کرکوک در خاتمه سخنانش در رابطه با چگونگی تولید آثار مقاومت اظهار داشت: «باید فیلم های دفاع مقدس مورد نقد و بررسی دقیق و موشکافی قرار بگیرند و در مورد تولید‌شان آسیب شناسی صورت بگیرد و ضعف‌های آنها معلوم شود که برای کارهای آینده سینمای دفاع مقدس به عنوان شاخص و ترازو قرار بگیرند که فیلمسازان در سال‌های بعدی طبق آثار نقد شده آثار خود را تولید کنند که از هر بابت بتواند تأثیرگذار باشد که در اصل هدف از برگزاری جشنواره هم همین است. به بیان دیگر باید سطح کیفی و محتوایی آثار باید به صورت جدی مورد توجه قرار بگیرد.» جمال شورجه در سال‌های اخیر بیشتر به تهیه‌کنندگی اهتمام دارد و از دیگر فیلم‌های مطرح او می‌توان به شب دهم، حماسه مجنون، لبه تیغ، عبور از خط سرخ، یاس‌های پنهان و ... اشاره کرد.برداشت آزاد با پدید آمدن و با گرفتن ژانر سینمایی جنگ و سیر صعودی آن از سال 69 تا پایان نیمه اول دهه 70 بخش قابل توجهی از تولیدات سینمایی به تولید فیلم‌های دفاع مقدس اختصاص داشت. اما به خاطر عملکرد ضعیف برخی از فیلمسازان و گناه بعضی از مسئولان در تأیید و ارائه مجوز ساخت و مهم‌تر از همه پذیرفتن هر فیلمی در جشنواره مقاومت که در آن تفنگ و فشنگ وخاکریز دیده می‌شد این گونه سینمایی روز به‌روز تضعیف شد و در محاق قرار گرفت و از نیمه دوم دهه 70 با یکی دو استثنا هیچگاه فیلم قابل قبولی در این ژانر تولید نشده و می‌‌توان به جرأت ادعا کرد که معصومیت و مظلومیت جامعه و اقشار مختلف شهروند ایرانی به مقام ظهور و بروز نرسیده است.در این راستا تنها نمی‌توان ناتوانی هنرمندان ایرانی را علت این نقیصه دانست چرا که فیلمسازانی که با فیلم‌های دفاع مقدس به سینما راه یافته بودند با بی‌توجهی مسئولان به این گونه سینمایی به ساخت فیلم در سایر گونه‌ها اقدام کردند و منشأ این آسیب متوجه مسئولان و سیاستگذاران سینمایی است که نه تنها موفق به جذب نیروهای دیگر در این گونه نشدند بلکه دانسته یا ندانسته نیروهای متخصص را نیز به نوعی دفع کردند و آنان در پاسخ پرسش‌ها همواره سعی در تحریف واقعیت داشتند و ضمن شانه خالی کردن از بار مسئولیت‌‌شان سعی داشتند که قصور عملشان را متوجه دیگرانی کنند که عضوی از این پروسه تولید بودند. اما به‌‌رغم تلاش ارزشمند مسئولان کنونی در احیا کردن جشنواره دفاع مقدس پس از پنج سال باز به نظر می‌رسد هدف تنها برگزاری جشنواره است و به نوعی رفع تکلیف منظور نظر آنان بوده است.چرا که با آگاهی از فیلم‌های تولید شده در این پنج سال نه تنها رقم فیلم‌های مقاومت به لحاظ کمی قابل قبول نیست بلکه فیلم‌هایی باید به جشنواره راه یابند که فیلم‌های هنری و برگزیده تولیدات پنج سال اخیر بوده باشند این در حالی است که برای اولین بار این جشنواره قرار است به صورت بین‌المللی برگزار شود (!) حال گذشته از تمام این مسائل نقایصی در این رابطه مطرح است که به طرح آنها می‌پردازیم.1-علیرضا سجادپور در گفت‌‌وگویش گونه دفاع مقدس را ملی‌ترین گونه سینمایی می‌داند و از این گونه به عنوان «ابر ژانر» نام برد. با توجه به اینکه وی عضو شورای تدوین دفتر‌چه سیاستگذاری است این سؤال مطرح می‌شود که چرا در اولویت‌های تولید این دفترچه و در بین حدود 14 اولویت تولید سینمایی، تولید فیلم‌های دفاع مقدس در اولویت‌های آخر (احتمالاً یازدهم یا دوازدهم) قراردارد؟2-«محمد خزایی» دبیر جشنواره یازدهم با بیان اینکه بخش بین‌المللی در مهرماه 89 برگزار خواهد شد خبر از رویداد دو سه اتفاق جدید در این جشنواره می‌دهد که یکی از آنها برگزاری این جشنواره در شهر دیگر است اما جای تأسف دارد که به‌‌رغم تأکید مقام معظم رهبری بر تولید فیلم‌هایی با محوریت زندگی شهدا در بخش‌های فعالیت این جشنواره، جای بخش بازنمایی زندگی شهدای گرانقدر خالی است.3- چرا غربی‌ها موفق به تولید آثاری با محوریت جنگ با عراق و افغانستان هستند که به‌رغم تحریف واقعیت و دروغ بی‌شرمانه روی مخاطب تأثیر می‌گذارد در حالی که مخاطبان در دنیا می‌دانند که حمله آنها حمله‌ای غیر انسانی و غیر اخلاقی است و در این حملات محق نبوده‌اند و حق با مردم مظلوم این دو سرزمین مسلمان است ولی با دیدن فیلم باورشان متزلزل می‌شود در حالی که دفاع هشت ساله ما با تمام مظلومیت‌هایش مورد بی‌مهری دست اندرکاران سینمایی قرار گرفته و جالب این است که فیلمسازان غربی در تولید آثارشان از فضای جبهه‌های ایران استفاده می‌کنند. برای مثال «استیون اسپیلبرگ» کارگردان یهودی متعصب به صهیونیسم در فیلم «نجات سرباز رایان» به گواهی کسانی که مستندات جنگ و فیلم‌های مستند ما را از جبهه‌ها دیده‌اند، در بخش‌‌های بسیاری، کپی‌برداری و باز آفرینی مستندات ما را انجام داده است.