جوان آنلاین: اگر از یک کودک بخواهیم بین شنیدن قصه‌ای از زبان مادر یا پدر و چند دقیقه بازی با تلفن‌همراه یکی را انتخاب کند، احتمالاً در بسیاری از خانواده‌ها برنده این رقابت از پیش مشخص است! صفحه‌ای رنگارنگ با شخصیت‌های متحرک و صدا‌های هیجان‌انگیز، برای کودکی که هنوز با دنیای کتاب آشنایی چندانی ندارد، جذابیت بیشتری دارد. اما آیا این به معنای آن است که کودکان امروز دیگر علاقه‌ای به کتاب ندارند؟ یا ما به‌عنوان خانواده، فرصت کافی برای آشنا کردن آنها با دنیای قصه و داستان فراهم نکرده‌ایم؟
واقعیت این است که علاقه به کتابخوانی یک‌شبه و با ورود کودک به مدرسه شکل نمی‌گیرد. نمی‌توان انتظار داشت کودکی که در سال‌های نخست زندگی کمتر کتابی در دست گرفته، ناگهان با ورود به کلاس اول به مطالعه علاقه‌مند شود. کتابخوانی، درست مانند بسیاری از عادت‌های رفتاری، در محیط خانواده و از همان سال‌های ابتدایی زندگی شکل می‌گیرد؛ زمانی که کودک هنوز خواندن و نوشتن نمی‌داند، اما می‌تواند از شنیدن صدای والدین و تماشای تصاویر یک کتاب لذت ببرد.
آشنایی کودک با قصه می‌تواند حتی پیش از تولد آغاز شود. جنین در ماه‌های پایانی بارداری توانایی شنیدن صدا‌ها را پیدا می‌کند و صدای مادر برای او آشناتر از دیگر صدا‌های محیط است. صحبت کردن با جنین، خواندن شعر و زمزمه کردن داستان، اگرچه به معنای آموزش مستقیم یا تضمین علاقه آینده کودک به مطالعه نیست، اما می‌تواند تجربه‌ای از ارتباط عاطفی میان مادروفرزند باشد. این ارتباط پس از تولد نیز ادامه پیدا می‌کند. نوزادی که در آغوش مادر یا پدر قرار گرفته و صدای آنها را هنگام خواندن یک داستان کوتاه می‌شنود، شاید هنوز معنای واژه‌ها را درک نکند، اما با آهنگ صدا، لحن و آرامشی که در این لحظه وجود دارد ارتباط برقرار می‌کند. لمس صفحات کتاب، نشان‌دادن تصاویر و حتی تغییر دادن صدا هنگام روایت داستان، می‌تواند برای کودک تجربه‌ای خوشایند بسازد. در این سن، مهم نیست داستان چند صفحه دارد یا کودک چقدر از آن را متوجه می‌شود. آنچه اهمیت دارد، شکل گرفتن یک ارتباط اولیه و مثبت با کتاب است. شاید کودک چند دقیقه بیشتر نتواند به تصاویر توجه کند یا ترجیح دهد کتاب را در دست بگیرد و صفحاتش را به‌هم بریزد؛ این رفتار‌ها بخشی از فرایند آشنایی او با دنیای کتاب است.
کتابخوانی بیش از آنکه با توصیه و سفارش به کودک منتقل شود، از طریق مشاهده رفتار بزرگ‌تر‌ها شکل می‌گیرد. وقتی کتاب در خانه حضور دارد، والدین گاهی برای خودشان مطالعه می‌کنند و زمانی را به قصه‌گویی با فرزندشان اختصاص می‌دهند، کودک به‌تدریج با این رفتار مأنوس می‌شود. کتاب‌های دیجیتال و قصه‌های صوتی نیز می‌توانند ابزار‌های مناسبی برای آشنایی کودکان با داستان باشند. برخی از این کتاب‌ها با تصویرسازی جذاب و روایت صوتی، فرصت تازه‌ای برای تجربه قصه فراهم می‌کنند. در مورد کودکان زیر هفت سال، نباید فراموش کرد، لمس کتاب، ورق زدن صفحات، اشاره به تصاویر و شنیدن صدای والدین، بخشی از تجربه یادگیری و ارتباط اجتماعی آنهاست. بنابراین، کتاب دیجیتال می‌تواند در کنار کتاب کاغذی قرار بگیرد، اما نباید جای تمام تجربه‌های واقعی کودک را بگیرد. باید اجازه دهیم کودک کتاب مورد علاقه خودش را انتخاب کند. شاید یک کودک به داستان حیوانات علاقه داشته باشد و دیگری از کتاب‌های تصویری درباره فضا، ماشین‌ها یا شخصیت‌های خیالی لذت ببرد. شاید لازم باشد در روز کتاب و کتابخوانی، به‌جای آنکه فقط درباره ضرورت مطالعه و فواید آن صحبت کنیم، از خودمان بپرسیم آخرین بار چه زمانی برای فرزندمان قصه خوانده‌ایم؟ آیا در خانه مان فرصتی برای ورق زدن کتاب و گفتوگو درباره داستان‌ها وجود دارد؟ و آیا کودک ما بیشتر کتاب در دست والدینش دیده است یا تلفن همراه؟!
