جوان آنلاین: پس از استرالیا، انگلیس و دانمارک و بسیاری دیگر از کشورهای اروپایی که محدودیتهایی را برای دسترسی کودکان و نوجوانان به فضای مجازی و شبکههای اجتماعی قائل شدهبودند، حالا اتحادیه اروپا به طور رسمی به این موضوع ورود پیدا کرده و اورزولا فون درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، از پیشنهاد قانون جدیدی برای محافظت کودکان در فضای آنلاین خبر داد. بر اساس طرح اعلامشده، استفاده از شبکههای اجتماعی برای زیر ۱۳ سال محدود و ایجاد حساب شخصی برای افراد زیر ۱۵ سال ممنوع خواهد شد.
فناوری اطلاعات همچون تیغ دو دمی است که هم میتواند ارتباطات و گردش اطلاعات را در زندگی امروز تسریع کند و هم میتواند به امری چالشبرانگیز بهخصوص برای گروههای سنی نوجوان و کودک تبدیل شود. حالا سالها پس از فراگیری فضای مجازی و شبکههای اجتماعی، تمامی محافل علمی و پژوهشی بر آسیبهای این فضا روی کودکان و نوجوانان اذعان دارند. بر همین اساس هم بسیاری از کشورهای اتحادیه اروپا محدودیتهایی را برای دسترسی کاربران کودک و نوجوان به فضای مجازی و شبکههای اجتماعی اعمال کردهاند و حالا در پی این اقدامات، اتحادیه اروپا هم قرار است به طور رسمی محدودیتهایی را برای تمامی کشورهای زیرمجموعه خود اعمال کند.
قانون جدید اتحادیه اروپا برای کودکان
اورزولا فون درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، از پیشنهاد قانون جدیدی برای محافظت کودکان در فضای آنلاین خبر داد. بر اساس طرح اعلامشده، استفاده از شبکههای اجتماعی برای زیر ۱۳ سال محدود و ایجاد حساب شخصی برای افراد زیر ۱۵ سال ممنوع خواهد شد. هدف این قانون، محافظت از افراد زیر سن قانونی در برابر آسیبهای فضای آنلاین است. بر اساس رویکرد پیشنهادی، استفاده از شبکههای اجتماعی برای افراد زیر ۱۳ سال و داشتن حساب کاربری شخصی برای افراد زیر ۱۵ سال ممنوع میشود.
کودکان ۱۳ تا ۱۵ سال فقط مجاز به استفاده از حسابهای کاربری محدودی هستند که توسط والدین یا سرپرستان ایجاد و نظارت میشود، با ویژگیهای محدود و همچنین محدودیت زمانی استفاده «یک ساعت در روز».
برای افراد ۱۵ تا ۱۸ ساله نیز پلتفرمهای رسانههای اجتماعی باید «طراحی ایمن» را اجرا کنند.
زمینه و پیشینه
این پیشنویس حاصل کار یک پنل تخصصی متشکل از بیش از ۶۰ کارشناس است که در مارس ۲۰۲۶ توسط فون درلاین تشکیل شد. همچنین نظرسنجی یوروبارومتر نشان میدهد ۹۲درصد از اروپاییها تقویت حفاظت آنلاین از کودکان را یک اولویت میدانند. با این حال، مسیر تصویب قانون هموار نیست. پیش از این در روز دوشنبه، میان ۱۳ کشور عضو به رهبری کمیسیون و ۱۵ کشور به رهبری فرانسه بر سر سن دقیق شکاف ایجاد شد. پارلمان اروپا پیشتر محدودیت سنی ۱۶ سال را پیشنهاد کرده بود، در حالی که برخی دولتها مانند استونی با ممنوعیت مبتنی بر سن مخالفند. این قانون همچنین نیازمند تأیید پارلمان اروپا و تمام کشورهای عضو است و تاریخ اجرای آن هنوز مشخص نشده است.
قانون کودکان اتحادیه اروپا
بررسیهای انجامشده توسط کمیسیون اروپا بهویژه بر تأثیرات استفاده فشرده از صفحه نمایش و رسانههای مجازی بر رفاه و سلامت کودکان دست میگذارد. طبق دادههایی که کمیسیون اروپا در ماه ژوئن منتشر کرد، نوجوانان اروپایی در روزهای مدرسهای به طور میانگین ۵/۴ ساعت و در روزهای تعطیل پایان هفته ۱/۶ ساعت را به صورت آنلاین میگذرانند. همچنین ۱۴ درصد از نوجوانان گزارش میدهند که روزانه بیش از ۱۰ ساعت برابر صفحه نمایش میمانند.
این قانون که تحت عنوان «قانون کودکان اتحادیه اروپا» (EU Kids Act) نامگذاری شده است، بهویژه ممنوعیت کامل استفاده از رسانههای مجازی برای افراد زیر ۱۳ سال و ایجاد «مینیحسابها» (Mini Accounts) تحت نظارت و مسدودسازی توسط والدین یا سرپرستان را برای گروه سنی ۱۳ تا ۱۵ سال پیشبینی میکند؛ نوجوانان در این گروه سنی قادر به افتتاح حساب شخصی نخواهند بود.
فون درلاین اظهار داشت که این ابتکار عمل در پی نگرانیها درباره تأثیر شبکههای اجتماعی و طراحیهای دیجیتال اعتیادآور بر کودکان از جمله کمخوابی، اضطراب، قلدری و آسیب رساندن به خود شکل گرفتهاست.
او همچنین گفت اتحادیه اروپا تلاش خواهد کرد تا مسئولیت را متوجه پلتفرمهای فناوری کند.
فون درلاین اظهار داشت رویکرد اتحادیه اروپا فراتر از افراد زیر سن قانونی خواهد بود و خاطرنشان کرد که طراحی دیجیتالِ اعتیادآور میتواند بر بزرگسالان نیز تأثیر بگذارد.
وی افزود کمیسیون اروپا قصد دارد در فصل پاییز، طرح جامعتری با عنوان «قانون انصاف دیجیتال» ارائه کند.
جزئیات یک طرح قانونی
بر اساس این پیشنویس، گروههای سنی مختلف با محدودیتهای متفاوتی روبهرو میشوند:
سنین ۳ تا ۱۲ سال: دسترسی به شبکههای اجتماعی ممنوع است و تنها میتوانند از سرویسهای ویدئویی کودکپسند از طریق حساب تحت کنترل والدین استفاده کنند. مجموع استفاده روزانه به ۱ ساعت محدود میشود.
سنین ۱۳ و ۱۴ سال: امکان ایجاد «حساب کوچک» (mini account) تحت مدیریت والدین وجود دارد که تعداد مخاطبان محدود و زمان استفاده روزانه حداکثر یک ساعت خواهد بود.
از ۱۵ سالگی به بعد: نوجوانان میتوانند حساب شخصی باز کنند، اما تا ۱۸ سالگی همچنان محدودیتهای سنگینی اعمال میشود: ممنوعیت اسکرول بیپایان، ترفندهای پاداشدهی، اعلانهای شبانه، فید مبتنی بر ردیابی، و پیامهای غریبهها. پروفایلها بهطور پیشفرض خصوصی هستند و دوربین، میکروفن و مکانیابی خاموش میشوند.
چتباتهای هوش مصنوعی برای خردسالان بهطور پیشفرض غیرفعال بوده و ایجاد وابستگی عاطفی توسط آنها ممنوع است.
نوآوری اثبات ایمنی
یکی از نوآوریهای اصلی این قانون، تغییر رویه در اثبات ایمنی است. پیش از این، نهادهای نظارتی باید ثابت میکردند که یک سرویس برای کودکان ناامن است. اکنون پلتفرمهای بزرگ موظفند پیش از راهاندازی هر ویژگی جدید، یک طرح ایمنی (safety plan) به کمیسیون اروپا و یک حسابرس مستقل ارائه دهند. فون درلاین این اقدام را «قرار دادن والدین در صندلی راننده» توصیف کرد. جریمههای نقض این قانون تا ۶ درصد از درآمد سالانه جهانی شرکت متخلف تعیین شده است و تحقیقات سریع در موارد تخلف باید ظرف ۹۰ روز به نتیجه برسد.
آیا غولهای فناوری زیر بار قانون جدید میروند؟!
قانون جدید اروپا را میتوان جسورانهترین اقدام در سطح جهان برای محافظت از کودکان در فضای مجازی دانست. «معکوس کردن بار اثبات» پلتفرمها را ملزم میکند تا از ابتدا با طراحی ایمن (safety by design) عمل کنند، نه پس از بروز آسیب. این رویکرد میتواند الگویی برای سایر مناطق جهان شود. با این حال، چالشهای اجرایی قابل توجهی وجود دارد: ابزارهای تأیید سن ممکن است حریم خصوصی کاربران را نقض کنند یا با خطا همراه باشند. همچنین مقاومت غولهای فناوری که سود قابل توجهی از تعامل نوجوانان میبرند، دور از انتظار نیست.
جریمه ۶ درصد از درآمد سالانه جهانی اگرچه سنگین به نظر میرسد، اما برای شرکتهای چندمیلیاردی مانند متا یا تیکتاک ممکن است صرفاً بخشی از هزینه کسبوکار تلقی شود. علاوه بر این، اختلاف نظر میان کشورهای عضو نشان میدهد یافتن یک راهحل واحد برای تمام اروپا دشوار است. قانون نهایی احتمالاً با تغییرات و مصالحههایی همراه خواهد بود.
