جوان آنلاین: حدود یک هفته تا شروع سال تحصیلی جدید باقی مانده. در سالن اجلاس سران، صندلیها یکییکی پر شد، اینبار نه برای یک مراسم معمول اداری، بلکه برای گردهمایی مدیرانی که قرار است بخش مهمی از تحولات نظام آموزشی در مدرسههایشان رقم بخورد.
روز گذشته، هزارو۵۰۰ مدیر مدرسه شهر تهران در آستانه بازگشایی مدارس گرد هم آمدند تا هم گزارشی از وضعیت آموزش و پرورش پایتخت بشنوند و هم برای آغاز سال تحصیلی جدید هماهنگ شوند، نشستی که حضور وزیر آموزش و پرورش، مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران، معاون استاندار و فرماندار تهران، به آن رنگ و بوی جدیتری داد. با توجه به حضور حدود ۳ هزار مدیر مدرسه در تهران و ظرفیت ۱۵۰۰ نفری سالن اجلاس، این گردهمایی در دو روز برگزار میشود.
مدرسه، میدان اصلی یک نبرد فرهنگی
علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، در این گردهمایی سخنان خود را از جایگاه مدرسه در شرایط امروز آغاز کرد، جایی که به گفته او، مسئله آموزش دیگر صرفاً به کتاب درسی و کلاس درس محدود نمیشود.
کاظمی با اشاره به آنچه تهدیدهای فرهنگی و هویتی علیه نسل جوان خواند، گفت: «میدان اصلی جنگ در جنوب کشور نیست، بلکه مدارس مهمترین میدان اصلی جنگ با دشمن است که استکبار جهانی به دنبال آن است تا از این روش دیدگاه و نگاه نسل جوان و آیندهساز این کشور را تغییر دهد.» او در ادامه، مدارس را یکی از عرصههای اصلی مواجهه با امریکا دانست: «با تمام اعتقاداتم میگویم، امروز مدارس میدان اصلی جنگ با امریکا هستند.» از نگاه وزیر آموزش و پرورش، پاسخ به این شرایط تنها در قالب آموزش رسمی خلاصه نمیشود. او تقویت هویت ملی و دینی و ایجاد فضایی شاداب و حماسی در کلاسهای درس را از وظایف اصلی آموزش و پرورش دانست و استفاده از نمادهایی همچون پرچم را در این مسیر ضروری خواند. کاظمی همچنین برای مدرسه نقشی فراتر از یک فضای آموزشی ترسیم کرد و گفت: «هر مدرسه باید کانون بزرگ فرهنگی و تبلیغی در محله خود باشد.» به گفته او، روایتهای مقاومت و حضور در میدان نیز میتواند در فعالیتهای فرهنگی مدارس مورد استفاده قرار گیرد.
تغییر ساختار ۴۶ ساله نظام آموزشی
بخش دیگری از سخنان وزیر آموزش و پرورش به ساختاری اختصاص داشت که به گفته او سالها بدون تغییر اساسی باقی ماندهاست. کاظمی با اشاره به ساختار نظام آموزشی کشور اظهار داشت: «ساختار ۴۶ ساله نظام آموزشی ما دستنخورده بوده و اکنون در حال تغییر است.» این تغییر قرار است از پایههای مختلف نظام آموزشی آغاز شود. وزیر آموزش و پرورش از بازنگری در ۱۲ پایه تحصیلی و ۹۵۰ عنوان درسی خبر داد و هدف آن را رسیدن به کیفیتی «واقعی و عمیق» عنوان کرد.
در همین چارچوب، او از استقرار «سامانه مدرسه تراز» در مدارس کشور خبر داد، سامانهای که بناست مدیریت مدارس را بر اساس سند مدرسه یکپارچه کند. کاظمی توضیح داد که با طراحی الگوی مدرسه تراز، مدیران به نگاه مشترک، برنامه واحد و الگوی مشخصی برای مدیریت دسترسی خواهند داشت. با این حال، تحول مورد نظر وزیر تنها به محتوای آموزشی محدود نیست. او مسئله نیروی انسانی و فاصله میان آموزش دانشگاهی و نیاز بازار کار را نیز یکی از چالشهای جدی دانست و خواستار تغییر ساختار سازمانی شد تا به گفته او، از شکلگیری «لشکری از فارغالتحصیلان بیمهارت» جلوگیری شود. در این میان، مدرسه و مدیر مدرسه جایگاه ویژهای در نگاه وزیر آموزش و پرورش داشت. او خواستار افزایش اختیارات مدیران، دسترسی آنها به تجهیزات مناسب و تغییر سازوکار تخصیص منابع شد و گفت بودجهها باید مستقیمتر به مدارس برسد و مدیریت منابع انسانی و برنامههای آموزشی نیز اختیار بیشتری در سطح مدرسه داشته باشد.
۳ ویژگی برای مدیرانی که قرار است راهبر باشند
وزیر آموزش و پرورش در بخش دیگری از سخنانش، مدیران مدارس را صرفاً مجریان دستورالعملهای اداری ندانست و از آنها با عنوان «راهبران آموزشی» یاد کرد. به گفته کاظمی، یک مدیر موفق باید سه ویژگی داشته باشد: «ایمان قوی، عشق به کار و جوشش نسبت به مسئولیت.» او در عین حال مدارس را یکی از بخشهای حیاتی آموزش و پرورش دانست و درباره تلاش دشمن برای اثرگذاری بر این حوزه سخن گفت، موضوعی که از نگاه وزیر، ضرورت تقویت نقش فرهنگی و تربیتی مدیران مدارس را بیشتر میکند.
۵۸ هزار معلم در آستانه سال تحصیلی جدید
در ادامه این گردهمایی، مجید پارسا، مدیر کل آموزش و پرورش شهر تهران، تصویری از وضعیت آموزش و پرورش پایتخت ارائه کرد، تصویری که در آن هم از برخی دستاوردها سخن گفته شد و هم مشکلاتی که همچنان پیش روی مدارس تهران قرار دارد. پارسا با اشاره به رویکرد دولت چهاردهم در حوزه آموزش و پرورش گفت این دولت کار خود را با شعار تحول در آموزش و پرورش آغاز کرده و مجموعه آموزش و پرورش تهران نیز تلاش کردهاست این مسیر را دنبال کند.
یکی از موضوعاتی که مدیر کل آموزش و پرورش تهران به آن پرداخت، وضعیت سرانه فضاهای آموزشی بود. به گفته او، با اجرای برنامههای مدرسهسازی و محرومیتزدایی از فضاهای آموزشی با حضور استاندار تهران، وضعیت سرانه آموزشی پایتخت بهبود یافته و تهران که پیش از این در رتبه بیستوهشتم کشور قرار داشت، اکنون در جایگاه نوزدهم قرار گرفتهاست. این بهبود، اما به معنای پایان مشکلات نیست. پارسا از وجود ۸۰۴ مدرسه نیازمند تخریب و بازسازی در تهران خبر داد و توضیح داد: «اگرچه بخشی از این مدارس مقاومسازی شدهاند و از نظر اسکلت و سازه شرایط مناسبی دارند، اما از نظر کالبدی با نیازهای امروز دانشآموزان تناسب ندارند.»
با این حال، از نگاه مدیر کل آموزش و پرورش تهران، تحول اصلی را باید در جایی فراتر از ساختمان مدرسه جستوجو کرد، در همان نقطهای که معلم و دانشآموز روبهروی یکدیگر قرار میگیرند: «فرایند یاددهی و یادگیری.» پارسا این بخش را مهمترین بخش تحول آموزشی دانست: «تغییر در فرایند یاددهی و یادگیری، محور اصلی رویکرد دولت و وزارت آموزش و پرورش است.» او در ادامه از حضور ۵۸هزار معلم شاغل در مدارس تهران سخن گفت و همه آنها را اعضای یک تیم دانست، تیمی که از اداره کل آغاز میشود و تا کلاس درس ادامه پیدا میکند. در این ساختار، مدیران مدارس نیز یکی از حلقههای اصلی این مجموعه هستند.
مدیر مدرسه، فراتر از بخشنامه
یکی از بخشهای قابلتوجه سخنان پارسا به شیوه مدیریت مدارس بازمیگشت. او معتقد است: «افزایش کیفیت آموزشی با انباشت بخشنامهها و دستورالعملهای اداری اتفاق نمیافتد.» پارسا با اشاره به جلسات مجازی خود با مدیران مدارس گفت: «در آموزش و پرورش و نظام تعلیم و تربیت، دستورالعمل و بخشنامه ابزار مناسب مدیریتی برای ارتقای کیفیت نیست.» او ادامه داد که مسائل آموزش و پرورش تهران باید با توافق و تفاهم بر سر مسائل پیگیری و رصد شود و افزود: «هیچکس در این جمع، نه مدیران مناطق و نه بنده در اداره کل، این باور را ندارد که با دستورالعمل میتوان کیفیت را بالا برد.»
در چنین نگاهی، مدیر مدرسه باید از جایگاه یک مجری اداری فاصله بگیرد و به «راهبر آموزشی» تبدیل شود، نقشی که به گفته پارسا، ظرفیت آن در مدرسه وجود دارد.
۳ واژه برای مسیر آموزش و پرورش تهران
عدالت، کیفیت و هویت، سه واژهای بود که مدیر کل آموزش و پرورش شهر تهران در سخنانش بارها به آنها بازگشت. پارسا معتقد است تحقق این سه هدف تنها وظیفه مدیران ارشد آموزش و پرورش نیست و هر فرد، متناسب با جایگاه خود، باید در این مسیر سهمی داشته باشد؛ از کلاس درس و مدرسه گرفته تا اداره کل. در این میان، توسعه فردی و توانمندسازی نیز جایگاه ویژهای پیدا میکند. پارسا گفت: «مدیر مدرسه ابتدا باید برای توانمندسازی و توسعه فردی خودش برنامه داشته باشد و سپس همین مسیر را برای همکارانش دنبال کند. در سطح اداره کل نیز همین روند باید از مدیران آغاز شود و به سایر بخشها برسد تا کیفیت آموزشی به شکل همهجانبه ارتقا پیدا کند.»
پرچم و نقشه ایران در مدارس
موضوع هویت نیز بخش دیگری از سخنان پارسا بود، موضوعی که او آن را یکی از محورهای اصلی وزارت آموزش و پرورش دانست. او به ارسال پرچم جمهوری اسلامی ایران همراه تجهیزات به مدارس اشاره کرد و گفت: «این اقدام بدون صدور دستور مستقیم و در پی دریافت پیام وزارت آموزش و پرورش انجام شده است.» پارسا همچنین به اقدام سال گذشته برای چاپ نقشه ایران و توزیع آن متناسب با مدارس اشاره کرد. در کنار این اقدامات، موضوع «هویت در گذر از برنامه درسی» نیز در قالب یک کتابچه تهیه و در اختیار همکاران قرار گرفتهاست. به گزارش «جوان»، این گردهمایی، تصویری از سال تحصیلی پیشرو ترسیم کرد، سالی که قرار است مدرسه در آن، فراتر از اجرای برنامههای از پیش تعیینشده، به میدان اصلی تحول آموزشی تبدیل شود، جایی که نقش مدیران و معلمان در کیفیت آموزش، پررنگتر خواهد بود. حال باید منتظر ماند و دید این وعدهها و برنامهها در آغاز سال تحصیلی، تا چه اندازه در کلاسهای درس و فضای مدارس تهران خود را نشان خواهد داد.
