جوان آنلاین: افتتاح مرکز تست تصادف خودرو در کشور، بدون تردید یک گام رو به جلو برای صنعت خودرو محسوب میشود، اما پرسش بزرگ افکار عمومی همچنان بیپاسخ ماندهاست. اگر خودروهای داخلی آزمونهای ایمنی را با موفقیت پشت سر میگذارند، چرا هر روز در جادهها و خیابانهای کشور، خودروهایی که باید حافظ جان سرنشینان باشند، خود به عامل تشدید مرگ و معلولیت تبدیل میشوند؟ آیا آزمونها واقعی هستند یا استانداردها با آنچه مردم در تصادفات تجربه میکنند، فاصلهای عمیق دارد؟
راهاندازی نخستین مرکز تست تصادف خودرو در ایران و خاورمیانه اتفاق مهمی است. از این پس خودروسازان برای انجام سه آزمون اجباری برخورد از جلو، جانب و عقب دیگر نیازی به ارسال خودرو به مراکز اروپایی، روسی یا چینی ندارند. اقدامی که هزینهها را کاهش داده و فرآیند اخذ گواهیهای استاندارد را تسهیل میکند، اما مسئله اصلی چیز دیگری است. مردم از خود نمیپرسند آزمون در داخل انجام میشود یا خارج از کشور. آنها تنها یک سؤال دارند؛ اگر خودروها ایمن هستند، چرا این همه کشته میدهند؟
روایت تلخ جادهها با روایت مراکز آزمون همخوانی ندارد
هر سال حدود ۱۷ هزار ایرانی در تصادفات رانندگی جان خود را از دست میدهند و صدها هزار نفر نیز دچار معلولیتهای دائمی میشوند. بخش مهمی از این قربانیان در خودروهایی جان میبازند که سالهاست با قیمتهای نجومی به مردم فروخته میشوند. رئیس پلیس راه راهور فراجا اعلام کردهاست که بیش از ۹۰ درصد تصادفات جرحی و فوتی کشور با خودروهای داخلی مرتبط است. این آمار به تنهایی زنگ خطری جدی برای صنعت خودرو و نهادهای نظارتی محسوب میشود. اگرچه عامل انسانی همچنان مهمترین علت وقوع تصادف است، اما آنچه جان انسان را حفظ میکند، کیفیت خودرویی است که در لحظه برخورد باید انرژی ضربه را جذب کند، فضای کابین را حفظ کند و اجازه ندهد یک تصادف به فاجعهای مرگبار تبدیل شود.
گواهی ایمنی برای کدام خودرو؟
یکی از پرسشهای قدیمی کارشناسان این است که آیا خودرویی که برای آزمون تصادف به مرکز تست ارسال میشود، دقیقاً همان خودرویی است که با همان کیفیت و همان قطعات از خط تولید خارج شده و به دست مشتری میرسد؟ در بسیاری از کشورهای دنیا، علاوه بر آزمون اولیه، سازوکارهای سختگیرانهای برای کنترل کیفیت تولید انبوه وجود دارد تا محصول نهایی با نمونه آزمایششده تفاوتی نداشتهباشد. اگر چنین نظارت مستمری وجود نداشته باشد، حتی معتبرترین آزمونهای تصادف نیز نمیتوانند تضمینکننده ایمنی تمام خودروهای تولیدی باشند.
آزمون کافی نیست
در بسیاری از کشورهای جهان نتیجه آزمون تصادف یک اطلاعات محرمانه نیست. مردم میدانند خودروی مورد نظرشان چند ستاره ایمنی گرفته، در برخورد از جلو چه عملکردی داشته و میزان حفاظت از راننده، سرنشین و کودک چگونه بودهاست، اما در ایران چند نفر میدانند خودرویی که سوار میشوند دقیقاً چه امتیاز ایمنی کسب کردهاست؟ چند نفر فیلم کامل تست تصادف خودروهای داخلی را دیدهاند؟ چند نفر میدانند هنگام برخورد با سرعت ۶۴ کیلومتر بر ساعت چه اتفاقی برای ستونها، اتاق خودرو، فرمان و کیسههای هوا رخ میدهد؟ نبود این شفافیت باعث شده اعتماد عمومی نسبت به نتایج آزمونها شکل نگیرد.
فاصله استاندارد با واقعیت
استاندارد حداقل الزام قانونی است، نه نهایت کیفیت. ممکن است خودرویی حداقل الزامات قانونی را کسب کند، اما همچنان در مقایسه با خودروهای روز دنیا فاصله قابلتوجهی از نظر ایمنی داشتهباشد. در بسیاری از کشورهای پیشرفته، خودروسازان برای کسب چهار یا پنج ستاره ایمنی با یکدیگر رقابت میکنند، زیرا بازار، محصول ناایمن را نمیپذیرد، اما در بازار انحصاری، رقابت واقعی شکل نمیگیرد و مصرفکننده نیز حق انتخاب محدودی دارد. نتیجه چنین شرایطی، ادامه تولید خودروهایی است که اگرچه مجوز شمارهگذاری میگیرند، اما اعتماد عمومی نسبت به ایمنی آنها پایین است.
مسئولیت فقط بر دوش راننده نیست
سالهاست در تحلیل تصادفات، سهم خطای انسانی پررنگتر از سایر عوامل مطرح میشود، اما همانگونه که رئیس پلیس راه نیز تأکید کرده، اگر خودرویی ایمن باشد، میتواند شدت بسیاری از صدمات را کاهش دهد. در کشورهای توسعهیافته، فلسفه ایمنی خودرو بر این اصل استوار است که انسان ممکن است اشتباه کند بنابراین خودرو باید تا حد امکان از جان او محافظت کند. اگر با یک برخورد نهچندان شدید، اتاق خودرو فروبریزد، ستونها تغییر شکل دهند یا سامانههای ایمنی عملکرد مطلوبی نداشته باشند، دیگر نمیتوان همه مسئولیت را متوجه راننده دانست.
مرکز تست آغاز راه، نه پایان آن
راهاندازی مرکز تست تصادف اقدامی ارزشمند است و میتواند به ارتقای کیفیت خودروها کمک کند، اما این مرکز زمانی اثر واقعی خواهد داشت که نتایج آزمونها به صورت شفاف منتشر شود، امکان نظارت مستقل فراهم باشد، کیفیت خودروهای تولید انبوه بهطور مستمر کنترل شود و هیچ خودروسازی نتواند صرفاً با عبور از حداقل استانداردها، محصولی با ایمنی پایین را روانه بازار کند. اگر قرار است این مرکز تنها هزینه خودروسازان را کاهش دهد، اما تغییری در کیفیت واقعی خودروها ایجاد نکند، مردم تفاوتی میان آزمون داخل و خارج احساس نخواهند کرد.
جان مردم، محل آزمون نیست
سالانه هزاران خانواده ایرانی عزادار میشوند خانوادههایی که بسیاری از آنان معتقدند اگر خودرویی ایمنتر در اختیار داشتند، شاید عزیزشان امروز زنده بود. این پرسش همچنان پابرجاست خودرویی که در آزمونهای رسمی موفق ارزیابی میشود، چرا در نخستین برخورد جدی به «ارابه مرگ» تبدیل میشود؟ پاسخ این سؤال، نه در تبلیغات خودروسازان، بلکه در شفافیت، نظارت مستمر، انتشار عمومی نتایج آزمونها، ارتقای واقعی کیفیت تولید و پاسخگویی همه دستگاههای مسئول نهفته است.
تا زمانی که این حلقهها کامل نشود، هر گواهی ایمنی که صادر شود، برای افکار عمومی تنها یک برگه کاغذ خواهد بود، زیرا مردم ایمنی را نه در گزارشهای رسمی، بلکه در لحظه تصادف و در سلامت عزیزان خود قضاوت میکنند.
