جوان آنلاین:ایجاد سامانههای مختلف در قالب دولت الکترونیک، اگرچه با هدف شفافسازی و تسریع بروکراسیهای اداری بوده، اما تعدد آنها، کاربران را با جنگلی از سامانهها مواجه کرده است. در این روش کاغذبازیهای معمول دولتی به سامانهها و وبسایتها منتقل شده و در بسیاری از موارد باز هم به پیگیری شخصی نیاز دارد، اما در ساختار دولت هوشمند، فراتر از دیجیتالی کردن صرف خدمات دولتی، ساختار حکمرانی یکپارچهتر شده و دادهها را شناسایی و نیازها را پیشبینی میکند. در این باره، وزیر ارتباطات از آغاز اجرای زیستبومهای دولت هوشمند از ماه آینده خبر داده است. به گفته هاشمی این زیستبوم از سوی دانشگاههای برتر طراحی و در ۱۶ محور در دستور کار قرار دارد.
تسهیل دسترسی خدمات دولت از تکالیف برنامه هفتم توسعه اعلام شده است. براساس این سند بالادستی، رتبه کشور در شاخص دولت الکترونیک باید به ۷۵برسد، اما رئیسجمهوری تکلیف کرده که باید جزو ۲۰کشور برتر باشیم. در این زمینه طی سالهای اخیر به وزارت ارتباطات و سازمان فناوری اطلاعات تکلیف ویژهای محول شده تا سازوکار بهینهای برای ارائه خدمات هوشمند به مردم ایجاد شود. براساس این تکلیف، کل دولت به تعدادی زیستبوم افراز تبدیل میشود. با این زیستبومافزارها، نظارت دولت بر کمکاری دستگاهها بیشتر شده و تعامل بین دستگاهها نیز افزایش مییابد.
بر این اساس، یکپارچهسازی سامانههای خدمات عمومی و هوشمندسازی فرآیندهای حکمرانی مهمترین گام دولت در زمینه تحول دیجیتال است و هدف این زیستبومها حذف سامانههای موازی و تسهیل امور مردم است.
دولت هوشمند به دنبال شناسایی هوشمند نیازهای مردم
طبق تازهترین اخبار، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، طراحی زیستبوم دولت هوشمند را در ۱۶ محور در دستور کار قرار داده و در حال حاضر بخشی از آن انجام شده است.
این زیستبوم در حوزههای مختلفی است. برای نمونه در این زیستبوم، تمام تراکنشهای مالی و تجاری ایرانیان مشخص است. یکی دیگر از این زیستبومها که مربوط به زیستبوم زمین است، در یکی از دانشگاههای کرمانشاه در حال طراحی است که در آن مشخص میکند مالک هر قطعه زمین در هر نقطهای از ایران چه کسی است.
محمد حاتمیزاده، معاون پارلمانی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در تشریح جزئیات زیستبومهای دولت هوشمند گفت: دولت از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات خواسته که نظامی را طراحی کنیم که بدانیم، یک هموطن ما در یک روستای دورافتاده مرزی، چگونه زندگی میکند، آیا از امکانات عادلانه برخوردار است یا خیر و... به گفته او زیستبوم دولت هوشمند میتواند به دولت کمک کند تا به صورت شفاف و با نظارت مستقیم کشور را اداره کند.
امنیت و مقرراتزدایی الزام مهم تحقق دولت هوشمند
زمانی که صحبت از زیستبوم دیجیتال میشود، یعنی تمام فرآیندهایی که در زیست واقعی وجود دارد، در فضای مجازی نیز با رویکرد اقتصادی و توسعهمحور ایجاد شود. به طور مثال گفته میشود که فضایی برای روستاییان ایجاد شود تا اقتصاد بیشتری برای خدمات و محصولات واقعی خود از طریق فضای مجازی فراهم کنند و به بهتر شدن سبک زندگی و درآمد بالاتر کمک کند. شرط تحقق این مهم البته ارائه اینترنت با کیفیت با قیمت مناسب است. بخش دیگر قوانین و مقررات است که معمولاً دستوپاگیر هستند و بخشی دیگر حمایتها و تسهیلات مالی یا غیر مالی بوده که بتواند به آنها کمک کند. علاوه بر موارد گفته شده آموزش، یکی از زیرساختها برای توسعه زیستبوم دیجیتال است.
به گفته کارشناسان در زمینه زیستبوم دیجیتال باید به بحث امنیت، مانند امنیت اطلاعات، دادهها، دادههای حریم خصوصی نیز توجه کرد. بهخصوص اگر بحث اقتصادی و سلامت مطرح میشود، دیتا و اطلاعات بسیار اهمیت پیدا میشود. پس از مشخص شدن نرمافزار و کاربردهای آن، باید فرهنگسازی، ترویج، تشویق، معرفی، اطلاعرسانی و امیدآفرینی انجام شود تا بتوان گفت یک زیستبوم دیجیتال خوب در کشور فراهم کردهایم.
یکی از مشکلات اصلی این است که نمیدانیم زیستبوم باید یکپارچه باشد یا اینکه هر موقعیتی باید زیستبوم خودش را داشته باشد و بعدها به یکدیگر متصل شوند. متأسفانه، چون زمان دولتها معمولاً چهار ساله و محدود است، دولتها بیشتر میخواهند یک کار سریع انجام دهند، اما باید یک زیستبوم در لایههای زیرساختی تعریف کنیم و بعد به دستگاههای مختلف اعلام شود که به این زیستبوم بپیوندند و کار خود را انجام دهند. بنابراین این یک مدل است به شرطی که همه زیرساختهای گفته شده فراهم شود.
به گفته کارشناسان، در غیر این صورت مجبوریم زیستبومهای منطقهای، تخصصی یا اختصاصی مانند زیستبوم حوزه سلامت و روستایی ایجاد و بعدها آنها را با یکدیگر ترکیب کنیم. مدل دوم سریعتر بوده، اما شاید در هنگام یکی شدن مقداری کار به دلیل تنوع دادهها، عدم هماهنگی و همگونی که باید در یکپارچگی به دست بیاید، سختتر باشد.
در این باره وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات معتقد است که اگر سامانههای ما آسیبپذیر و متوقف شوند و نتوانند به مردم خدمات دهند، مصداق یک موضوع ضدامنیت ملی است. اینکه یک پنجره واحد ایجاد کنیم و همه خدمات دولت ذیل آن ارائه شوند، اساساً شدنی نیست. هم تجربه خودمان در چند دهه اخیر در کشور را دیدیم و هم تجارب سایر کشورها، از کانادا تا سنگاپور را بررسی کردیم. به گفته هاشمی، آنها زیستبومهایی در حوزههای مختلف مثل سلامت، مالیات، آموزش و... طراحی کردهاند و ما هم با توجه به این رویکرد چارچوب آن را نهایی کردیم که در هیئت وزیران مصوب و به وزارت ارتباطات ابلاغ شد.
بخش خصوصی موتور محرک توسعه زیستبومهای دیجیتال دولت
تجربههای موفق نشان میدهد نقشآفرینی بخش خصوصی در توسعه خدمات دیجیتال و حرکت در مرزهای فناوری، میتواند تحولآفرین باشد. بر این اساس باید زمینه حضور فعال بازیگران مختلف در این زیستبوم فراهم شود و از هرگونه رویکرد ضد رقابتی پرهیز شود. همچنین استفاده از ظرفیت اپراتورها و شرکتهای فعال حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات در توسعه زیستبومهای دیجیتال دولت ضروری است و این ظرفیتها میتوانند در تسهیل ارائه خدمات هوشمند و توسعه بازار اقتصاد دیجیتال نقش مؤثری ایفا کنند. در هر صورت مسئله مهم یکپارچهسازی اطلاعات در راستای تسهیل امور مردم و حکمرانی بهتر دولت است. در حال حاضر بخش قابل توجهی از مشکلات نظام حکمرانی به نبود شفافیت و پایگاههای اطلاعاتی دقیق بازمیگردد که یکپارچهسازی دستگاهها و توسعه زیستبوم دولت هوشمند میتواند گامی مهم در تحقق اهداف اسناد بالادستی و توسعه کشور باشد.
