جوان آنلاین: با کاهش اخیر قیمت دلار و طلا در بازار، مردم امیدوارند این موج نزولی به سفره خانوار هم برسد و قیمت مواد خوراکی، مرغ، گوشت و روغن ریزش کند، اما با وجود سقوط نرخ دلار و بازگشت آن به محدوده قیمتهای پیش از جنگ رمضان، بازار همچنان در برابر کاهش قیمتها مقاومت میکند. تحلیلگران معتقدند بخش زیادی از هزینههای تولید مواد غذایی به عوامل داخلی مثل هزینه حملونقل، نهادههای دامی، اجاره مزرعه و حاشیه سود و واسطهها بستگی دارد. از اینرو، کاهش دلار نمیتواند روی قیمت کالاهای مصرفی و غذایی در بازه زمانی کوتاه ظاهر شود.
افت قیمت ارز همزمان با انتشار اخبار مربوط به آنچه «یادداشت تفاهم ایران و امریکا» نامیده میشود، بازارهای طلا و ارز را تحت تأثیر قرار داده، اما هنوز نشانهای از کاهش قیمت کالاها در بازار مصرف دیده نمیشود. اتفاقی که همواره در اقتصاد کشور ما میافتد، این است که در زمان افزایش نرخ ارز، قیمت کالاها بهصورت لحظهای بالا میرود، اما زمانی که دلار ارزان میشود، فروشندگان از هزینه مواد اولیه و خریدهای گذشته بهعنوان بهانهای برای ثابت نگه داشتن قیمتها استفاده و با کاهش قیمتها مقابله میکنند. این روند طی هفته جاری نیز با کاهش چشمگیر قیمت ارز و طلا به وقوع پیوسته و بار دیگر انتقادها نسبت به عملکرد بازار و اثر یکطرفه دلار بر قیمتها را افزایش داده است.
چرا گرانی آسانسور دارد، اما ارزانی نه!
در روزهای اخیر قیمت دلار به محدوده ۱۶۰ هزار تومان رسید و آنچه «محاصره دریایی» نامیده میشد هم ظاهراً برداشته شد. بنابراین افکار عمومی انتظار دارند، قیمت ملک که در جنگ رمضان، ۷۰درصد افزایش داشته، قیمت ماشین که ۵۰درصد، اقلام خوراکی و مصالح ساختمانی با ۸۰درصد افزایش قیمت روبهرو شدهاند، کاهش یابد. مردم با انتقاد از وضعیت بازار و بیتأثیر بودن کاهش نرخ ارز بر قیمت کالاها میگویند: «تا دیروز میگفتند مواد اولیه نیست و همه چیز به گرانی دلار بستگی دارد، اما حالا که قیمت دلار کاهش پیدا کرده، میگویند مواد اولیه را با دلار گران خریدهایم و امکان کاهش قیمت وجود ندارد.» این گلایه در حالی مطرح میشود که قیمت دلار که در ابتدای هفته در محدوده ۱۷۳ هزار تومان قرار داشت، اکنون با کاهش به کانال ۱۵۶ هزار تومان رسیده است.
بسیاری از مردم معتقدند افزایش نرخ ارز به سرعت به رشد قیمت کالاها منجر میشود، اما کاهش نرخ دلار تأثیر مشابهی بر بازار ندارد. به باور آنها، قیمتها در مسیر صعودی به سرعت خود را با نرخ ارز تطبیق میدهند، اما در مسیر نزولی هیچ سازوکار مشخصی برای بازگشت قیمتها وجود ندارد.
آمار نگرانکننده از وضعیت معیشت مردم
در همین حال، آمارهای تورمی نیز وضعیتی نگرانکننده از وضعیت معیشت خانوارها ارائه میدهد. تورم سالانه ۹/۵۳ درصدی، تورم نقطهبهنقطه ۲/۷۷ درصدی و تورم ماهانه ۵/۸۰ درصدی نشان میدهد شکاف میان درآمد و هزینههای زندگی روز به روز عمیقتر میشود و بخش قابلتوجهی از قدرت خرید خانوارها در حال از بین رفتن است. براساس اعلام مرکز آمار ایران، پنج قلم کالای اساسی در یک سال اخیر افزایش قیمتی بین ۲۱۵ تا ۴۳۱ درصد را تجربه کردهاند. این کالاها شامل برنج خارجی، مرغ، تخممرغ، روغن مایع و روغن نباتی جامد است. این آمار از افزایش شدید قیمتهای کالاهای اساسی و رشد بسیار بالای آنها در سال گذشته خبر میدهد. تبعات دو جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان و حذف ارز ترجیحی در تیر ماه به شدت بر مواد غذایی تأثیر منفی داشته و سفرههای مردم را کوچک کرده است.
کارشناسان معتقدند در چنین شرایطی، حتی کاهش مقطعی نرخ ارز نیز نمیتواند به سرعت آثار خود را بر بازار مصرف نشان دهد که باعث شده بسیاری از شهروندان احساس کنند دلار در اقتصاد ایران تنها نقش «آسانسور افزایش قیمتها» را دارد که هنگام صعود همه چیز را با خود بالا میکشد، اما هنگام نزول، پلههای بازگشت آن حذف میشود.
اتحادیه بنکداران: افزایش قیمتها دلیلی غیر از نرخ دلار دارد
رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی استان تهران در خصوص دلایل افزایش قیمتها میگوید: افزایش قیمت کالاهای اساسی در سالهای اخیر بیش از هر موضوع دیگری تحت تأثیر رشد هزینههای تولید و توزیع قرار دارد. ضمن آنکه افزایش حقوق و دستمزد، رشد هزینه بیمه، حملونقل و هزینههای جانبی هر سال بهصورت طبیعی بر قیمت نهایی کالاها اثر میگذارد. به گفته وی، بخش مهمی از افزایش قیمتها ارتباطی با کمبود کالا ندارد، بلکه نتیجه افزایش هزینههای عملیاتی در زنجیره تأمین و توزیع است.
فعالان بازار در توجیه عدم کاهش قیمت کالاها در پی کاهش نرخ ارز میگویند که بخش زیادی از هزینههای تولید مواد غذایی به عوامل داخلی مثل هزینه حملونقل، نهادههای دامی، اجاره مزرعه و حاشیه سود و واسطهها بستگی دارد. کاهش قیمت دلار نمیتواند الزاماً قیمت برخی از کالاهای وارداتی را تعدیل کند، ولی تأثیر روی قیمت مواد غذایی معمولاً فوری و ناقص ظاهر میشود.
کاهش قیمتها مطالبه مردم است
عدهای از مردم با ثبت پویشهایی در رسانهها خواستار تقویت کالاهای ارزان و افزایش مبلغ یارانه شدند. در متن یکی از این پویشها که در خبرگزاری فارس منتشر شده، آمده است: «با توجه به شرایط سخت و دشواری که مردم ایران در مقابله با هزینههای بالا و کمبود امکانات زندگی در حال گذراندن هستند، از رئیسجمهور میخواهم که اقدامات جدی برای ارزان کردن همه چیز و افزایش یارانه اتخاذ کنید.» در شرایطی که افزایش قیمت برخی کالاها و خدمات، نگرانیهایی را در جامعه ایجاد کرده، دولتمردان میگویند تلاش دارند با شناسایی دقیق عوامل مؤثر بر گرانی، راهکارهای عملی و مؤثری برای مدیریت بازار و حمایت از قدرت خرید مردم تدوین کنند.
عارف خواستار بررسی کارشناسی و همهجانبه دلایل افزایش قیمتها شد
همچنین در پی اتفاقات اخیر قیمتی در بازار ارز و طلا و مقاومت در برابر کاهش قیمت کالاها، معاون اول رئیسجمهور، محمدرضا عارف در نشست اقتصادی دولت با تأکید بر اینکه وجود گرانی در بازار واقعیتی انکارناپذیر است، خواستار بررسی کارشناسی و همهجانبه دلایل افزایش قیمتها شد. وی وزارت صمت را مأمور کرد گزارشی جامع از عوامل اثرگذار بر رشد قیمتها تهیه کرده و سهم متغیرهای داخلی و خارجی را بهصورت دقیق مشخص کند. تأکید دولت بر آسیبشناسی دقیق گرانیها، شناسایی عوامل مؤثر بر افزایش قیمتها و تمرکز بر ابزارهای در اختیار سیاستگذاران، نشاندهنده رویکردی هدفمند برای مدیریت بازار و بهبود شرایط معیشتی شهروندان است.
