جوان آنلاین: در شرایطی که سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس از اولین کارت زرد مجلس به سازمان غذا و دارو سخن میگوید، رئیس این سازمان در توجیه بخشی از کمبودهای دارویی از نتایج یک مطالعه دانشگاهی سخن میگوید که براساس آن حدود ۱۸درصد از کل بازار دارویی کشور در منازل نگهداری میشود که رقم قابلتوجهی است و ضرورت اصلاح الگوی تجویز و مصرف دارو را بیش از پیش نشان میدهد.
بازار دارویی کشور وضعیت خوبی ندارد. کمبودها و گرانی دارو موجبشده تا مردم و بیماران به خصوص بیماران خاص و صعبالعلاج برای تهیه داروهایشان به زحمت بیفتند. ماجرایی که بخشی از آن بیتردید به مسئله همیشگی تحریم جنگ باز میگردد و بخشی هم در حوزه مدیریت مصرف داروست.
با همه اینها مدیریت بازار دارویی کشور در شرایط کنونی امری است که انتظار میرود سازمان غذا و دارو تمرکزش را روی آن بگذارد.
تلاشها برای تأمین دارو
مهدی پیرصالحی، در برنامه شبکه سلامت صداوسیما، با اشاره به اهمیت راهبردی حوزه دارو و تجهیزات پزشکی در شرایط خاص و بحرانی در خصوص پیگیریها و اقدامات نظام سلامت در حوزه دارو گفت: «بخش قابلتوجهی از وقت و پیگیریهای وزیر بهداشت به موضوع تأمین دارو و تجهیزات پزشکی اختصاص دارد و این موضوع در سطح عالی دولت نیز با حساسیت ویژه دنبال میشود. رئیسجمهوری، معاون اول رئیسجمهوری و سایر مسئولان مربوطه به صورت روزانه گزارشهای این حوزه را دریافت و روند تأمین را پیگیری میکنند، زیرا دارو کالایی حیاتی است و در بسیاری از موارد جایگزین مناسبی برای آن وجود ندارد.»
به گفته وی همه دستگاههای مسئول در تلاش هستند تا مسیرهای تأمین با سرعت بیشتری فعال شود و نیازهای کشور در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی بدون وقفه پاسخ داده شود. این پیگیریهای مستمر یکی از مهمترین عوامل حفظ تابآوری نظام سلامت در شرایط بحرانی به شمار میرود. رئیس سازمان غذا و دارو با اشاره به ساختارهای پیشبینی شده برای مدیریت شرایط مختلف افزود: «در سازمان غذا و دارو کمیتههای تخصصی متعددی با حضور وزیر بهداشت تشکیل شدهاست. کمیته تأمین با حضور نمایندگان بانک مرکزی، گمرک، وزارت راه و سایر دستگاههای اثرگذار به صورت مستمر وضعیت تأمین را رصد میکند. علاوه بر آن، کمیتههای مالی، قیمتگذاری و تجویز و مصرف منطقی دارو نیز فعال هستند و نقش مهمی در پایداری نظام دارویی کشور ایفا میکنند.»
اصلاح الگوی مصرف دارو
الگوهای مصرف دارو در کشورمان با استانداردهای جهانی فاصله معناداری دارد و بنا بر گزارشهای نظام سلامت نسخه پزشکان ایرانی دو برابر میانگین جهانی دارو دارد؛ چالشی که البته بخش اصلی آن به تبحر پزشکان باز میگردد.
پیرصالحی با بیان اینکه یکی از ارکان اصلی تابآوری در حوزه سلامت، مدیریت صحیح مصرف دارو است، اظهار کرد: «کمیته تجویز و مصرف منطقی دارو حدود ۲۷ سال پیش در کشور شکل گرفت و در دورههای مختلف دستاوردهای ارزشمندی در کنترل مصرف برخی داروهای پرمصرف داشته است، اما با آغاز همهگیری کرونا بخشی از این روند تحتتأثیر قرار گرفت و مصرف غیرمنطقی برخی داروها افزایش یافت.»
وی تأکید کرد: «امروز یکی از محورهای اصلی فعالیت سازمان غذا و دارو، بازگرداندن الگوی مصرف دارو به مسیر علمی و منطقی است. در همین راستا سازمانهای بیمهگر، انجمنهای علمی پزشکی و سازمان نظام پزشکی در فرآیند پایش و مدیریت تجویز دارو مشارکت دارند تا ضمن ارتقای کیفیت درمان، از مصرف غیرضروری داروها جلوگیری شود.»
رئیس سازمان غذا و دارو با اشاره به برخی مصادیق مصرف غیرمنطقی دارو در کشور گفت: «در مواردی داروهایی که برای درمان یک یا دو بیماری خاص و بر اساس مطالعات دقیق وارد فهرست دارویی کشور شدهاند، خارج از اندیکاسیونهای مصوب و برای طیف گستردهتری از بیماریها تجویز میشوند. این موضوع نیازمند نظارت دقیقتر و همراهی جامعه پزشکی و بیمهها است.» وی همچنین مصرف بالای سرمهای تزریقی و آنتیبیوتیکها را از چالشهای مهم نظام سلامت عنوان کرد و افزود: «در بسیاری از موارد، سرماخوردگی نیازی به تزریق سرم یا مصرف آنتیبیوتیک ندارد، اما همچنان این الگوی نادرست در بخشی از جامعه مشاهده میشود. اصلاح این روند نهتنها به حفظ منابع کمک میکند، بلکه از بروز مقاومت میکروبی که یکی از تهدیدهای جدی آینده نظام سلامت است نیز جلوگیری خواهد کرد.»
بنا به تأکید پیرصالحی هدف از اجرای برنامههای مصرف منطقی دارو، صرفاً مدیریت کمبودها نیست، بلکه ارتقای سلامت جامعه، افزایش بهرهوری منابع و تقویت تابآوری نظام دارویی کشور در مواجهه با بحرانها است.
۱۸ درصد بازار دارو در منازل!
رئیس سازمان غذا و دارو همچنین به موضوع داروهای باقیمانده در منازل اشاره کرد و گفت: «پس از خروج دارو از زنجیره رسمی تأمین، دیگر امکان اطمینان از شرایط نگهداری آن وجود ندارد و به همین دلیل این داروها نمیتوانند به چرخه رسمی توزیع بازگردند. از این رو باید تلاش شود دارو به میزان واقعی مورد نیاز بیمار تجویز شود تا از انباشت دارو در منازل جلوگیری شود.»
به گفته وی بر اساس نتایج یک مطالعه دانشگاهی، حدود ۱۸ درصد از کل بازار دارویی کشور در منازل نگهداری میشود که رقم قابلتوجهی است و ضرورت اصلاح الگوی تجویز و مصرف دارو را بیش از پیش نشان میدهد.
پیرصالحی در ادامه به وضعیت تأمین داروهای بیماران خاص و پیوندی پرداخت و گفت: «برخی از داروهای مورد استفاده بیماران پیوندی ممکن است در مقاطعی با محدودیت تأمین مواجه شوند، اما این کمبودها موقتی است و روند تأمین آنها به صورت مستمر دنبال میشود.»
وی با تأکید بر اینکه بیماران پیوندی نباید نگران تأمین داروهای خود باشند، اظهار کرد: «این داروها به دلیل شرایط خاص مصرف، از طریق مراکز و داروخانههای مشخص و به صورت سهمیهای توزیع میشوند. اگرچه میزان تأمین فعلی هنوز با شرایط ایدهآل فاصله دارد، اما محمولههای جدید در حال ورود است و تلاش میشود دسترسی بیماران به این داروهای حیاتی بدون وقفه ادامه یابد.»
رئیس سازمان غذا و دارو در پایان خاطرنشان کرد: «تقویت تابآوری نظام سلامت در روزهای بحران نیازمند تأمین پایدار، مدیریت هوشمند منابع، مصرف منطقی دارو و همکاری همه بخشهای مرتبط است و سازمان غذا و دارو همراهی دستگاههای مختلف این مسیر را با جدیت دنبال میکند.»
کارت زرد کمیسیون بهداشت به غذا و دارو
سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، اما با انتقاد شدید از وضعیت دارو در کشور گفت: «از ابتدای سال گذشته نسبت به کمبود بحرانی دارو و مواد اولیه داروهای مسکن هشدار داده بودیم، اما تاکنون ارادهای در دولت برای تحقق حقوق مردم مشاهده نشدهاست از اینرو در این مرحله هشدار میدهیم که اگر این رویه تداوم پیدا کند، مجلس از ابزارهای نظارتی قویتر برای پیگیری این موضوع استفاده خواهد کرد.»
وی با اشاره به عملکرد سازمان غذا و دارو افزود: «نخستین کارت زرد ما به سازمان غذا و دارو به دلیل اظهارات بسیار تأسفبرانگیز سخنگوی آن سازمان درباره حذف قیمتگذاری دارو از روی جعبهها داده میشود.»
اسحاقی این اقدام سازمان غذا و دارو را که به دلیل نوسانات ارزی و تغییرات قیمتی، از شرکتهای داروساز خواسته شده قیمت دارو را روی بستهبندی درج نکنند، زیرا این تغییرات موجب سردرگمی در داروخانهها میشود، نشانه این دانست که سازمان غذا و دارو خود درگیر بیثباتیهایی شده که نتیجه آن متضرر شدن مردم است و با حذف قیمت روی بستهبندی داروها در خط مقدم مبارزه با جان مردم قرار گرفتهاست.
وی با اشاره به کیفیت برخی داروهای موجود در بازار، گفت: «گزارشهایی وجود دارد که نشان میدهد برخی داروهای ضد درد، با وجود مصرف توسط بیماران، اثربخشی لازم را ندارند و درد بیماران را به طور کامل تسکین نمیدهند و این موضوع ضرورت نظارت دقیقتر بر کیفیت داروها را دوچندان میکند، بار دیگر هشدار میدهیم که مردم از کمبود دارو و مشکلات موجود در حوزه سلامت رنج میبرند و مسئولان باید هرچه سریعتر برای رفع این وضعیت اقدام کنند.»
هر چند مشکلات کشور همچون تحریم یا جنگ و آسیب به صنایع داروسازی ریشه چالشهای دارویی است و الگوهای نادرست مصرف و همچنین انبارهای خانگی دارو هم واقعیتی غیر قابلانکار است، اما به نظر میرسد حوزه سلامت نیازمند مدیریت دقیقتر است.
