گرانفروشی فراتر از یک رفتار یا اقدام خلاف قانون در سطح خردهفروشی، یک بیماری اقتصادی است که میتواند کل ساختار سلامت کشور را از بین ببرد. وقتی قیمتها بهصورت کاذب بالا میروند، زنجیرهای از واکنشهای مخرب در اقتصاد ایجاد میشود. در اینجا تأثیرات نامناسب گرانفروشی را در چهار سطح اصلی بررسی میکنیم:
۱- تأثیر بر «قدرت خرید» و «سطح معیشت» (سطح اجتماعی)
این مستقیمترین و دردناکترین اثر گرانفروشی است:
- کاهش واقعی درآمد: وقتی قیمت کالاها، بهویژه کالاهای اساسی مثل مواد غذایی و دارو به صورت کاذب بالا میرود، قدرت خرید کاهش مییابد. در واقع، مردم فقیرتر میشوند بدون اینکه درآمدشان تغییر کردهباشد.
- افزایش شکاف طبقاتی: گرانفروشی باعث میشود کالاهای ضروری برای بخشهای آسیبپذیر جامعه (کمدرآمد) دستنیافتنی شود و ثروت به سمت کسانی که توان پرداخت قیمتهای کاذب را دارند، حرکت کند. این امر منجر به ناامنی اجتماعی میشود.
۲- تأثیر بر «تورم» و «ثبات پولی» (سطح کلان اقتصادی)
گرانفروشی یکی از محرکهای اصلی تورم است:
- تورم کاذب: گرانفروشی باعث میشود شاخص قیمتها بالا برود. وقتی قیمتها بالا میرود، مردم انتظار دارند فردا هم گرانتر شود؛ این «انتظار تورمی» باعث میشود همه شروع به بالا بردن قیمتها کنند و یک چرخه باطل ایجاد شود که کنترل آن بسیار دشوار است.
- تخریب ارزش پول ملی: بالا رفتن بیرویه قیمتها در بازار داخلی، اعتماد به پول ملی را از بین میبرد و مردم را به سمت خرید ارز یا داراییهای فیزیکی (مثل طلا) سوق میدهد که خود باعث بیارزش شدن ریال میشود.
۳- تأثیر بر «توزیع منابع» و «بازار» (سطح ساختاری)
گرانفروشی باعث میشود بازار از حالت «رقابتی و کارآمد» خارج شود:
- تضعیف رقابت سالم: در بازار سالم، شرکتهایی که کیفیت بهتر یا قیمت پایینتر دارند، برنده میشوند، اما در فضای گرانفروشی و احتکار، کسانی که قدرت انبارداری یا نفوذ سیاسی دارند، برنده میشوند. این یعنی به جای «تولیدکننده کارآمد»، «واسطه نفعجو» در بازار حکمرانی میکند.
- تخصیص نادرست منابع: وقتی قیمتها کاذب است، سرمایهها به جای اینکه صرف تولید و ساختوساز شود، به سمت «سودهای سریع از طریق واسطهگری و گرانفروشی» حرکت میکنند. این یعنی سرمایه از بخش تولید (که ارزش افزوده دارد) خارج و به بخش واسطهگری (که ارزش افزوده ندارد) منتقل میشود.
۴-تأثیر بر «اعتماد عمومی» و «اقتصاد غیررسمی»
- از بین رفتن اعتماد به نهادها: وقتی مردم احساس کنند بازار کنترل نمیشود و گرانفروشی حاکم است، اعتمادشان به سیستم بانکی، دولت و قوانین از بین میرود.
- رشد اقتصاد زیرزمینی: برای فرار از نظارتهای دولتی و قیمتگذاریهای احتمالی، بسیاری از معاملات به سمت بازارهای سیاه و غیررسمی میروند. این یعنی دولت کنترل کمتری بر پولهای در گردش دارد و مالیاتگیری کاهش مییابد.
اگر بخواهیم گرانفروشی را در یک جمله خلاصه کنیم: گرانفروشی، ثروت تولید شده در جامعه را از بخش تولید و کار به بخش واسطهگری و بیعمل منتقل میکند.
این پدیده باعث میشود جامعه به جای رشد، دچار تخریب ثروت شود؛ یعنی در حالی که کالاها و خدمات موجود هستند، اما به دلیل قیمتهای کاذب، از دسترس مردم خارج شده و اقتصاد در یک دایره تورم و فقر گرفتار میماند.
هر شهروند یک ناظر اقتصادی
هر شهروند باید در شرایط موجود یک ناظر اقتصادی باشد، از اینرو پلیس امنیت اقتصادی فراجا با راهاندازی ستاد خبری تلاش دارد با بهرهگیری از اخبار و اطلاعات مردم با سرعت و دقت بیشتری با مفسدان و مجرمان اقتصادی که محتکران و گرانفروشان بخشی از آنان هستند برخورد نماید، اخبار و اطلاعات خود را در بستر سروش، بله و ایتا به آدرس police۳۰۱۱۰@ ارسال کنند.
