جوان آنلاین: در فضای واژه صعبالعلاج، بسیاری از خانوادهها احساس ناامیدی میکنند، اما آنچه در این گفتوگو با دکتر سهیل وجدانی، متخصص رادیوآنکولوژی بیش از همه مشخص است، تأکید بر گذار از ترس به مدیریت هوشمندانه است. او با اشاره به پیشرفتهای چشمگیر تکنولوژی و درمانهای شخصیسازیشده، این واقعیت را یادآوری میکند که «امید به زندگی، نیرویی حیاتی در کنار تشخیص دقیق و همکاری نزدیک خانواده با تیم درمانی است.»
موفقیت در این مسیر، حاصل مثلث طلایی «امید، دانش و همراهی» است، جایی که خانوادهها نه فقط ناظر، بلکه شریک فعال در کاهش عوارض و حفظ کیفیت زندگی بیمار محسوب میشوند. برای آگاهی از راهکارهای عملی مراقبت، کاهش هزینهها و دسترسی به خدمات درمانی این گفتوگو را بخوانید.
بسیاری از بیماران و خانوادهها وقتی با واژه صعبالعلاج مواجه میشوند، ناامید میشوند. از دیدگاه شما، بزرگترین عامل در موفقیت درمانهای پیچیده چیست و چگونه میتوانیم این امید را در دل بیماران زنده نگه داریم؟
واقعیت این است که واژه «صعبالعلاج» همیشه به معنای «غیرقابل درمان» نیست. خیلی از بیماریها شاید درمان قطعی نداشته باشند و بیمار به طور کامل «شفا» پیدا نکند، اما میتوان آنها را کنترل کرد، طول عمر بیمار را افزایش داد و کیفیت زندگی او را به شکل قابل توجهی بالا برد. بزرگترین عامل موفقیت در درمان این بیماریها، تشخیص دقیق، انتخاب روش درمانی مناسب و همکاری نزدیک بیمار و خانوادهاش با تیم درمانی است. واقعاً نقش امید در روند درمان بسیار پررنگ است. امید به زندگی و به بهبود بیماری برای بیمار نیرویی حیاتی به حساب میآید؛ امید زمانی زنده میماند که بیمار بداند درمانها هر روز در حال پیشرفت هستند. امروزه بسیاری از بیمارانی که در گذشته امید کمی به بهبودی داشتند، اکنون سالها با شرایط خوب و قابل کنترل زندگی میکنند. در کنار درمانهای پزشکی، حمایت روحی خانوادهها و داشتن نگاهی واقعبینانه، اما مثبت به بیماری، نقش بسیار مهمی در روند درمان و کیفیت زندگی بیماران دارد.
رادیوآنکولوژی (پرتودرمانی) در سالهای اخیر چه پیشرفتهای چشمگیری داشته است که باعث شده درمانهایی که روزی غیرممکن به نظر میرسیدند، امروزه با عوارض جانبی کمتر و دقت بالاتر انجام شوند؟
رادیوتراپی یا پرتودرمانی در سالهای اخیر یکی از بزرگترین جهشهای علمی را در دنیا تجربه کرده و بهدنبال آن، با وارد شدن تکنولوژی و دستگاههای پیشرفته به کشور خودمان (ایران)، ما میتوانیم از روشهای جدید درمانی استفاده کنیم. همینطور علاوه بر دستگاهها، نرمافزارهای طراحی درمان پیشرفته کامپیوتری که الان در اختیار داریم و تصمیمبرداری دقیقی که قبل و حین درمان میتوانیم انجام دهیم، به ما کمک میکند که بتوانیم بسیار دقیق، اشعه را روی خود تومور متمرکز کنیم و تا حد زیادی بافتهای سالم اطراف تومور را حفظ کنیم. این نوع درمان یعنی چه؟ یعنی اینکه درمان ما مؤثرتر میشود، عوارضمان به مراتب کمتر میشود و دوره درمان نسبت به گذشته کوتاهتر میشود. درمانهایی که زمانی خطرناک و غیرممکن بودند، الان با این تکنولوژیهای جدید بسیار راحت قابل انجام هستند.
امروزه صحبت از «درمانهای شخصیسازی شده» است. این یعنی چه و چگونه این پیشرفت باعث میشود شانس بهبودی هر بیمار به طور خاص افزایش یابد؟
درمانهای شخصیسازیشده یعنی اینکه دیگر برای همه بیماران یک نسخه یکسان تجویز نمیکنیم. امروزه همکاران ما با بررسی دقیق شرایط هر بیمار، مثل خود نوع تومور، مرحله بیماری، شرایط جسمی بیمار، ژنتیک تومور و حتی سبک زندگی او، برای هر فرد یک طرح درمانی اختصاصی طراحی میکنند. این کار باعث میشود بیمار درمانی دریافت کند که بیشترین اثر را روی بیماری او داشته باشد و کمترین آسیب را به بدنش وارد کند. در نتیجه هم شانس کنترل بیماری بیشتر میشود و هم کیفیت زندگی بیمار بهتر حفظ میشود.
یکی از دغدغههای اصلی خانوادهها، هزینههای سنگین درمان است. آیا راهکارها یا پروتکلهای جدیدی وجود دارد که بدون کاهش کیفیت درمان، هزینههای بیمار را کاهش دهد یا بیماران را به مراکز درمانی با هزینه کمتر ارجاع دهد؟
هزینههای درمان میتواند بسیار سنگین باشد، اما یکی از اقدامات مهم امروز این است که درمانها هدفمندتر و علمیتر انتخاب شوند تا از درمانهای اضافه و پرهزینه جلوگیری شود. گاهی با یک برنامهریزی درست درمانی از سوی تیم درمان میتوان تعداد جلسات پرتودرمانی را کمتر کرد؛ البته این موضوع در بعضی موارد و با صلاحدید پزشک انجام میشود. این کار هم هزینهها را کاهش میدهد و هم رفتوآمد بیمار به مراکز درمانی کمتر میشود و از نظر عملی و روانی هم میتواند اثرگذار باشد. همچنین برخی مراکز درمانی با همکاری بیمهها و خیریهها میتوانند کمک کنند تا هزینه درمان برای خانوادهها کمتر شود. با این حال، خانوادهها حتماً باید به یاد داشته باشند که قبل از شروع درمان و قبل از تصمیمگیری، مشاوره دقیق و کامل دریافت کنند تا مسیر درمان درست و منطقی انتخاب شود و هزینهها بیدلیل افزایش پیدا نکند.
چه نکاتی وجود دارد که خانوادهها میتوانند با رعایت آنها (چه در تغذیه، چه در مراقبتهای خانگی) باعث شوند عوارض جانبی درمان پرتونگاری کمتر شده و دوره نقاهت کوتاهتر و کمهزینهتر شود؟
در بحث عوارض درمان و اینکه بیمار چطور دوره را پشت سر میگذارد، نقش خانوادهها واقعاً بسیار مهم است. چند اصل ساده وجود دارد که خانوادهها میتوانند با رعایت آنها به کاهش عوارض کمک کنند. تغذیه مناسب یکی از مهمترین موارد است؛ بیماران سرطانی که شیمیدرمانی یا حتی پرتودرمانی میشوند باید پروتئین کافی دریافت کنند. این پروتئین میتواند شامل گوشتی مثل مرغ، تخممرغ، لبنیات و حبوبات باشد، البته مقدار و شکل مصرف باید متناسب با شرایط بیمار و نظر پزشک باشد، مخصوصاً اگر محدودیت یا مشکل خاصی وجود نداشته باشد. مصرف آب کافی هم میتواند در کاهش عوارض مؤثر باشد؛ هم برای بیمارانی که شیمیدرمانی میشوند و هم برای بیمارانی که پرتودرمانی دارند، آبرسانی درست به بدن کمک میکند تا عوارض بهتر کنترل شود.
استراحت کافی و خواب منظم هم از اصول کلیدی دوره درمان است. اگر پزشک اجازه بدهد، انجام یک پیادهروی سبک یا فعالیت فیزیکی کنترلشده میتواند بسیار کمککننده باشد. همچنین درباره داروهای گیاهی یا مکملها باید خیلی دقت کرد؛ خانوادهها نباید خودسرانه چیزی را شروع کنند و هر نوع داروی گیاهی یا مکملی باید حتماً با نظر پزشک باشد. موضوع بسیار مهم دیگر این است که علائم هشدار مثل زخم دهان، ضعف شدید یا کاهش وزن را جدی بگیرند و اگر بیمار دچار این موارد شد، حتماً پیگیری فوری انجام شود و به پزشک اطلاع داده شود. خبر دادن زودهنگام علائم باعث میشود بسیاری از عوارض درمانی قابل کنترلتر باشند و بیمار راحتتر بتواند مسیر درمان را طی کند.
آیا امکان دسترسی به متخصصان رادیوآنکولوژی در شهرهای کوچکتر یا از طریق مشاورههای آنلاین وجود دارد تا خانوادهها از نیاز به سفرهای طولانی و پرهزینه جلوگیری کنند؟
در بحث دسترسی بیماران به متخصصان رادیوتراپی یا رادیوآنکولوژی، خوشبختانه امروز امکان مشاوره آنلاین و بررسی مدارک پزشکی از راه دور بسیار فراهم شده است. با توجه به پلتفرمهایی که در حال حاضر در دسترس عموم قرار دارند، بیماران میتوانند از این سرویسها استفاده کنند و در بسیاری از موارد لازم نیست حتماً به صورت حضوری مراجعه کنند؛ همین مشاورههای آنلاین میتواند کمککننده باشد و حتی مسیر تصمیمگیری را برای بیمار و خانواده روشنتر کند. البته در موارد ضروری و زمانی که پزشک تشخیص بدهد مراجعه حضوری لازم است، بیمار باید به مراکز درمانی مراجعه کند.
از طرف دیگر، در حال حاضر در شهرهای کوچک هم تجهیزات و دستگاههای پیشرفتهتر به مراکز درمانی اضافه شده و با نظارت و همراهی متخصصین، درمانهای استاندارد اکنون در این شهرها قابل ارائه است. این موضوع باعث میشود بیماران از سفرهای طولانی بینیاز شوند و در نتیجه فشار مالی و روحی خانوادهها هم کمتر شود.
اگر بخواهید فقط یک جمله به عنوان «پیام امید» به تمام خانوادههایی که امروز نگران بیمارشان هستند بگویید، آن جمله چه خواهد بود؟
«امروز برای خیلی از بیماران، سرطان پایان نیست، بلکه آغاز یک مسیر درمانی است که با امید، دانش جدید و همراهی خانواده و اعتماد به تیم درمان میتواند به کنترل بیماری و حتی بهبود منجر شود.»
