جوان آنلاین: نگرانیها درباره سرنوشت میراث انسانی در لبنان با گسترش حملات هوایی اسرائیل به مکانهای نزدیک به آثار باستانی در شهر «صور»، که در فهرست میراث جهانی سازمان ملل متحد برای آموزش، علم و فرهنگ (یونسکو) ثبت شده است، به شدت افزایش یافته است.
به گزارش ایسنا، بر اساس نوشته روزنامه القدس العربی، یک حمله هوایی به کشته شدن تعدادی از شهروندان و ویرانی یک منزل در داخل یک منطقه تاریخی تحت حفاظت منجر شد. این رویداد باعث وارد آمدن آسیبهای مستقیم و غیرمستقیم به مکانهای باستانی شد. این تجاوزها با وجود آن رخ میدهد که دهها مکان در لبنان تحت «حفاظت موقت ویژه» طبق کنوانسیونهای بینالمللی که هدف قرار دادن آنها را ممنوع میکند، قرار دارند. همزمان، هشدارها درباره تهدیدی بیسابقه برای میراث تمدنی که هزاران سال قدمت دارد، در حال تشدید است.
در ششم مارس گذشته، اسرائیل حملهای را در فاصلهای چند متری از یک مکان باستانی در شهر صور در جنوب لبنان انجام داد که بر اساس گزارشهای مقامات، به شهادت هشت تن از اعضای یک خانواده منجر شد، زمانی که منزل آنها به تودهای از آوار تبدیل شود.
شهر صور که ریشههای آن به هزاران سال پیش بازمیگردد و میزبان تمدنهای متعدد از فنیقیها تا رومیها و بیزانسیها بوده است، از جمله شهرهای تاریخی برجسته لبنان محسوب میشود و از سال ۱۹۸۴ در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد.
صور به عنوان یک مرکز تجاری و دریایی برجسته فنیقی رونق گرفت و پس از آن تمدنهای متعددی از جمله فنیقی، هلنیستی، رومی، بیزانسی، صلیبی و اسلامی بر آن حکومت کردند.
در دوم آوریل جاری، یونسکو اعلام کرد که ۳۹ مکان فرهنگی در لبنان را تحت «حفاظت موقت ویژه» قرار داده است. این اقدام در پاسخ به درخواست رسمی لبنان انجام شد و نشاندهنده افزایش نگرانیهای بینالمللی درباره سلامت میراث فرهنگی این کشور است.
در میان این مکانها، آثار باستانی در شهر بعلبک در شرق لبنان و شهر صور، همراه با موزه ملی در بیروت و مکان باستانی جبیل قرار دارند.
مکان باستانی بعلبک شامل مجموعهای از معابد بزرگ رومی است و به عنوان یکی از برجستهترین نمونههای معماری امپراتوری رومی شناخته میشود.
موزه ملی بیروت مهمترین موزه باستانی در لبنان است و مجموعهای بزرگ از قطعات باستانی را در خود جای داده است (حدود ۱۰۰،۰۰۰ قطعه که از آنها حدود ۱،۳۰۰ قطعه در معرض نمایش قرار دارند). این آثار تاریخ منطقه را از دوران حجر تا دورههای اسلامی مستندسازی میکنند.
از سوی دیگر، شهر باستانی جبیل از قدیمیترین شهرهای جهان است که سکونت مستمر در آن به حدود ۸،۰۰۰ سال پیش بازمیگردد و با تمدن فنیقی و تکامل الفبای فنیقی مرتبط است.
این مکانها تحت بالاترین سطوح حفاظت قانونی قرار دارند، به طوری که هدف قرار دادن یا استفاده نظامی از آنها طبق کنوانسیون لاهه در سال ۱۹۵۴ ممنوع است؛ کنوانسیونی که بر اهمیت حفاظت از اموال فرهنگی در طول درگیریهای مسلحانه تأکید میکند.
در سایت باستانی البص در شمال صور، حمله ارتش اسرائیل در مارس گذشته به یک منزل به تخریب قطعات باستانی منجر شد که از زیر خاک استخراج شده بودند. همچنین، ترکشهای پراکنده ناشی از تخریب منزل مورد حمله، آسیبهای جزئی به یک سازه متعلق به دوره بیزانسی وارد کرد.
در آن زمان، غسان سلامه، وزیر فرهنگ لبنان، «هدف قرار دادن میراث فرهنگی و تمدنی» توسط تجاوزگران اسرائیلی را در کشور محکوم کرد.
سایت باستانی البص از برجستهترین مکانهای باستانی در صور است که در ورودی شرقی شهر قرار دارد و شامل یک خیابان سنگفرش شده عریض، مقبرههای باستانی، یک قنات آب و سایر سازهها را در خود جای داده است. این مکان به عنوان یکی از برجستهترین مکانهایی شناخته میشود که طرحهای عمرانی و ورودی اصلی شهر را در دوره رومی منعکس میکند.
در همین راستا، علوان شرفالدین، معاون شهردار صور، گفت که صور شهری با تاریخ کهن است که عمر آن بیش از ۵،۰۰۰ سال است و میزبان تمدنهای متعددی از جمله یونانی، رومی و فنیقی بوده است. وی افزود که این شهر و مکانهای باستانی آن از دهه ۱۹۸۰ میلادی در فهرست میراث جهانی قرار دارند، اما از سال ۱۹۸۲ تا کنون مورد وحشیانهترین حملات اسرائیلی قرار گرفتهاند.
شرفالدین تصریح کرد که چندین ساختمان نزدیک به سایت باستانی (البص) هدف قرار گرفتهاند که منجر به آسیب دیدن ویژگیها و شاخصههای تاریخی در نتیجه حملات صهیونیستی شده است.
وی توضیح داد که البص شامل شاخصههایی از دوره رومی مانند هیپودروم (میدان مسابقه الخلیل) و قوس پیروزی است و تأکید کرد که «سایتهای باستانی در صور از بزرگترینها در لبنان هستند و تنها سنگهایی نیستند، بلکه نمادی از میراث فرهنگی و تمدن هستند».
«میدان مسابقه الخلیل» (هیپودروم) به قرن دوم میلادی بازمیگردد و برای مسابقات ارابهرانی و رویدادهای عمومی اختصاص داشت. این ساختار یکی از بزرگترین و بهترین نمونههای خود در جهان رومی با طول حدود ۴۸۰ متر و عرض ۹۰ متر است و برای ۲۰،۰۰۰ تا ۳۰،۰۰۰ تماشاچی ظرفیت داشت.
«قوس پیروزی» یک دروازه سنگی متعلق به دوره رومی در قرن دوم میلادی است که معمولاً با دوران امپراتور هادریان مرتبط دانسته میشود و به عنوان ورودی اصلی و تشریفاتی شهر استفاده میشد. این سازه با طراحی معماری کلاسیک رومی متمایز است.
شرفالدین به این نکته اشاره کرد که اسرائیل در طول اشغال جنوب لبنان بین سالهای ۱۹۸۲ تا ۱۹۸۵ اقدام به سرقت آثار باستانی از شهر صور و اطراف آن کرده است. وی گفت: «تابوتهای سنگی منتقل شدند و طلاهای درون آنها به سرقت برده شد. حفاریهایی انجام شد و آثار باستانی به داخل اراضی اشغالی منتقل گردید.»
وی افزود: «تلاشی برای محو هویت لبنان و جنوب آن صورت میگیرد که این امر در حمله به قلعه شمع نمایان است؛ جایی که یک دانشمند اسرائیلی ادعا کرد مقامی متعلق به اسرائیل در آن مکان وجود دارد، که این ادعا کذب است.»
شرفالدین اشاره کرد که قلعه شمع نیز در طول حملات گسترده اسرائیل بین اکتبر ۲۰۲۳ و نوامبر ۲۰۲۴ مورد هدف قرار گرفت و دچار آسیب شد. وی تأکید کرد که اسرائیل هم انسان و هم سنگ را هدف قرار میدهد و در پی تخریب میراث فرهنگی و تمدنی است.»
قلعه شمع در اطراف شهر صور قرار دارد و ریشههای آن به دورههای مختلف بازمیگردد؛ از جمله ساختاری صلیبی در قرن دوازدهم که در قرون بعدی بازسازی و استحکامبخشی شد و به دلیل موقعیت استراتژیک خود برای اهداف دفاعی مورد استفاده قرار میگرفت.
شرفالدین بیاثر بودن فراخوانهای بینالمللی را مورد انتقاد قرار داد و گفت: «با وجود بیفایده بودن آنها در طول دههها، ما همچنان به سازمان ملل و سازمانهای بینالمللی برای مداخله فوری و توقف این حملات درخواست میدهیم.»
وی تأکید کرد: «ما هماکنون در دوره آتشبس قرار داریم، اما احتمال دارد حملات مجدداً آغاز شوند.»
شرفالدین همچنین به نادیده گرفته شدن قانون بینالملل اشاره کرد و گفت که حدود ۱۷،۰۰۰ آواره به دلیل حملات به شهر صور پناه آوردهاندحملات تا آخرین لحظات قبل از اجرای آتشبس (در ۱۷ آوریل) ادامه داشت. تنها سه دقیقه پیش از آن، یکی از محلات هدف قرار گرفت که منجر به تخریب ۶ ساختمان شد.»
وی توضیح داد که در منطقه مورد حمله حدود ۱۰۰ نفر حضور داشتند و این حمله منجر به کشته شدن ۲۳ نفر و زخمی شدن ۷۵ نفر دیگر شد. عملیات جستوجو و نجات نیز برای بیش از ۵ روز ادامه یافت.
شرفالدین بیان کرد: «میدانیم که اسرائیل برای حقوق بشر، جان شهروندان و تصمیمات بینالمللی که از میراث انسانی که از عصری تا عصر دیگر پابرجاست، ارزشی قائل نیست.»
بر اساس آخرین دادههای رسمی، از زمانی که اسرائیل در ۲ مارس به لبنان حمله کرد، ۲،۴۹۶ شهید، ۷،۷۲۵ زخمی و بیش از ۱.۶ میلیون آواره (معادل یکپنجم جمعیت کشور) برجای مانده است. علاوه بر این، ویرانیهای گستردهای رخ داده است.
نقضهای اسرائیل از آتشبس موقت در لبنان، که از ۱۷ آوریل آغاز شده بود، همچنان ادامه دارد.
