جوان آنلاین: با وجود جنگ علیه ایران، بیشترین درآمد نفتی در ماه گذشته در منطقه خلیج فارس مربوط به ایران است. گزارشهای رسیده حاکی از آن است، درآمد نفتی ایران ۳۷ درصد، درآمد عمان ۲۶ درصد و درآمد نفتی عربستان ۳/۴ درصد افزایش داشته است. بدترین شرایط را کویت، قطر و عراق داشتهاند.
تنگه هرمز، شاهراهی حیاتی برای صادرات انرژی جهان، همچنان گلوگاهی غیرقابل جایگزین است. هرگونه اختلال در عبور نفت از این مسیر، معادلات ژئوپلتیک انرژی را دگرگون میکند. در یک دهه اخیر، با وجود تلاش کشورها برای طراحی مسیرهای جایگزین، هیچیک توان پوشش بحران را ندارند.
در شرایط عادی، تنگه هرمز با عبور روزانه بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت، معادل یکپنجم صادرات جهانی، حیاتیترین مسیر ترانزیت انرژی جهان بهشمار میرود. حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام و گاز طبیعی مایع (LNG) کشورهای حاشیه خلیج فارس از این مسیر انجام میشود. به همین دلیل، هرگونه اختلال در این آبراه راهبردی میتواند به سرعت بازار انرژی جهان را ملتهب کرده و قیمتها را به سطحی غیرقابل پیشبینی برساند.
با وجود طراحی مسیرهایی مانند پترولاین، فجیره و جیحان، هنوز هیچ گزینهای برای جایگزینی کامل تنگه هرمز وجود ندارد. کارشناسان معتقدند این گلوگاه، همچنان محور اصلی گردش نفت جهان باقی مانده و هرگونه تنش در آن، بهمعنای تعطیلی بخش بزرگی از صادرات انرژی در سطح جهانی است.
حمیدرضا صالحی، کارشناس حوزه انرژی با اشاره به مسیرهای احتمالی جایگزین میگوید: «عربستان سعودی از تنگه بابالمندب بهعنوان یکی از مسیرهای استراتژیک برای صادرات نفت خود استفاده میکند و احتمال دارد بخشی از صادرات خود را از این طریق ادامه دهد.» به گفته او، این مسیر از گذشته در برنامههای صادراتی عربستان لحاظ شده و همچنان بخشی از تردد نفتکشها را پوشش میدهد.
مسیرهای رزرو، راهکار اضطراری، اما ناکافی
این کارشناس حوزه انرژی همچنین تأکید میکند: «به نظر میرسد برخی مسیرهای جایگزین دیگر نیز بهعنوان مسیرهای رزرو از سوی کشورها یا شرکتها در نظر گرفته شده باشد. اما باید توجه داشت که این مسیرها تنها ظرفیت پوشش محدود را دارند و نمیتوانند نقش تنگه هرمز را به طور کامل ایفا کنند. بدیهی است در شرایط بحرانی، مسیرهای جایگزین تنها میتوانند بخشی از بحران را کنترل کنند. تنگههرمز با سهم حدود یکپنجم از تجارت جهانی نفت، مسیر بیبدیلی است و اختلال در آن میتواند تبعات شدید اقتصادی برای جهان داشته باشد.»
بنابراین گزارش، تلاش کشورهای منطقه برای بینیاز شدن از تنگه هرمز، اگرچه گامی در راستای کاهش ریسک ژئوپلتیک است، اما واقعیت آن است که هرمز، هنوز بیرقیبترین مسیر انرژی جهان باقی مانده است. در صورت بسته شدن این گلوگاه، قیمت نفت ممکن است جهشهای تاریخی را تجربه کند و شوک انرژی به مرزهای اقتصاد جهانی سرایت کند.
افزایش فروش نفت ایران در یک ماه گذشته
با تشدید درگیریهای نظامی در خلیج فارس و بسته شدن تنگه هرمز بر روی تردد نفتکشهای کشورهای عربی، دادههای جدید از ثبت یک تحول بیسابقه در بازار انرژی منطقه حکایت دارد. در این مدت، ایران نه تنها صادرات نفت خود را حفظ کرده، بلکه با افزایش ۳۷ درصدی درآمد ماهانه، عنوان پردرآمدترین کشور نفتی منطقه را در ماه مارس به خود اختصاص داده است.
به گزارش رویترز، در ماه گذشته درآمد نفتی عمان ۲۶ درصد و درآمد نفتی عربستان ۳/۴ درصد افزایش داشته است. همچنین بدترین شرایط فروش نفت را کویت، قطر و عراق داشتهاند.
براساس این گزارش، صادرات نفت ایران در ماه مارس ۲۰۲۶ به طور میانگین به ۵/۱ تا ۲ میلیون بشکه در روز رسیده است. این میزان نه تنها تحت تأثیر جنگ کاهش نیافته، بلکه نسبت به ماه قبل نیز افزایش نشان میدهد.
در مقابل، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس با افت فاجعهبار تولید و صادرات مواجه شدهاند. بر اساس این آمارها، درآمد ۳/۴ درصدی عربستان عمدتاً ناشی از جهش قیمت جهانی نفت است و در عمل حجم صادرات این کشور به شدت کاهش یافته است. همچنین صادرات نفت عراق حدود ۷۰ درصد سقوط کرده و کویت نیز وضعیت فورس ماژور اعلام کرده است.
کارشناسان معتقدند تا زمانی که تنگه هرمز بازگشایی نشود، این الگو ادامه خواهد یافت. ایران به عنوان تنها کشوری که کنترل عملیاتی بر این آبراه حیاتی دارد، هم از نظر امنیت صادرات و هم از نظر بهرهمندی از قیمتهای بالا، در موقعیت انحصاری قرار گرفته است.
افزایش فروش نفت ایران و تداوم عبور نفتکشها
یک کارشناس بازار انرژی، در گفتوگو با ایرنا میگوید: براساس ارزیابی مؤسسه آمریکایی «کوپیکی-لیتر»، فروش نفت ایران با افزایش چشمگیری مواجه شده و نفتکشهای ایرانی نیز بدون مشکل از تنگه هرمز عبور میکنند.
محمدعلی صادقی میافزاید: بر اساس این گزارش، ایران روزانه حدود ۱۳۹ میلیون دلار از عبور نفتکشها از تنگه هرمز درآمد دارد و تنها در کمتر از یک ماه، نزدیک به ۹ /۳ میلیارد دلار کسب کرده است.
صادقی تاکید میکند: این در حالی است که بسیاری از کشورها در فروش نفت خود با مشکل روبهرو هستند؛ اما حجم فروش نفت ایران به بیش از ۲/۲ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که از آغاز جنگ کنونی تاکنون بیسابقه است.
