جوان آنلاین: دفتر نشر فرهنگ اسلامی در سالیان اخیر، مجموعه آثاری را در بازشناسی حیات و آرای عالمان ژرف اندیش شیعه در دوران معاصر منتشر میکند. این مجموعه که تحت عنوان «قلهها به آسمان نزدیکترند» سامان یافته، در چهارمین گام خویش به زندگی و زمانه شهید آیتالله دکتر سید محمد حسینی بهشتی رسیده است. محمدعلی عباسی اقدم، مؤلف این مجموعه، در دیباچه خویش بر این دفتر، در باب ضرورت انجام این پژوهشها و نیز انتشار آنها، به نکات پیآمده اشارت برده است:
«تاکنون درباره جایگاه علمی و منزلت اجتماعی علما و نیز درباره فعالیتهای مذهبی سیاسی و فرهنگی این قشر فرهیخته و تأثیرگذار، مطالب زیادی گفته و نوشته شده است که به نوبه خود حائز اهمیت است. در این میان آنچه که کمتر به آن پرداخته شده و به نوعی مغفول مانده است، نحوه زیست و به تعبیری سبک زندگی علما، به ویژه علمای شناخته شده و برجسته است. متأسفانه در میان آثار نوشته شده درباره علمای ربانی، آنطور که باید به سبک و شیوه زندگی این عزیزان پرداخته نشده و نحوه رفتار و کردارشان از نگاه عامه مردم به ویژه جوانان پنهان مانده است. به همین دلیل ارتباط نسل جدید با این بزرگان، رفتهرفته کم رنگتر شده است. به تعبیر مقام معظم رهبری: «واقعاً جوانان ما و خیلی از مردم ما، خصوصیات اخلاقی منشها و رفتارهای این بزرگان را نمیشناسند؛ (اگر) بشناسند، محبت اینها در دلشان جاگیر میشود و خیلی لازم است که این کار انجام بگیرد... زندگی علما و عرفای نام آشنا، سرشار از نکتههای ناب، عبرتآموز و ثمر بخش است. آشنایی و انس با سبک زندگی و سیره عملی این بزرگان، میتواند فرصت تازهای برای نفس کشیدن و بهتر زیستن پیش روی ما بگشاید و الگو و سرمشق خوبی برای علاقهمندان و سالکان حقیقی باشد. مجموعه «قلهها به آسمان نزدیکترند»، سرکی گذرا به زندگی با برکت و پرمعنای علماست؛ پنجرهای گشوده به افقهای زیبا و متعالی است؛ تا زمینه را برای آشنایی علاقهمندان با مشی عالمان پرهیزگار و متقی هموار کند. آنچه در این مجموعه میآید، برشهایی کوتاه از زندگی با برکت علمای ربانی و اهل معرفت است که بدون شک درنگ و تأمل در آنها میتواند راهنما و راهگشای ما در پیمودن مسیر پرپیچ و خم زندگی باشد. این مجموعه تنها در برگیرنده بخش بسیار کوچکی از حکایتها و نکتههای حیات بخش و شورآفرین زندگی علمای معاصر است که به قدر بضاعت اندک حقیرِ فقیر فراهم آمده و حاصل جستوجو، مطالعه، بازنویسی، تلخیص و ویرایش مطالب از منابع مختلف است. در این مجال اندک، تنها به سیره و سلوک علمای معاصری که در سالهای نه چندان دور با ما هم نفس و هم کلام بودند، اشاره و به عمد از پرداختن به سبک زندگی علمای متأخر پرهیز شده است؛ تا رفتار و کردار این عزیزان به ویژه برای نسل جدید، باورپذیر ملموس و قابل الگوبرداری باشد. هر چند سیره و روش متأخرین نیز از این قاعده مستثنی نبوده و نیست...».
به راستی علل جذابیت شخصیت و کارنامه شهید آیتالله بهشتی در چیست؟ و چرا بسا پژوهندگان در ۴۴ سال اخیر، به بازخوانی و بررسی آن همت گماشتهاند؟ عباسی اقدم در بخش دیگری از مقدمه خویش بر «بهشتی در این حوالی»، سعی دارد که علل این امر را مورد اشارت قرار دهد؛ امری که به نوعی معرفی بهشتی از زبان او نیز است:
«دفتر چهارم این مجموعه، درباره سبک زندگی و شیوه زیست آیتالله سیدمحمد حسینی بهشتی و بیان برخی دیدگاهها و نظرات و فعالیتهای این شخصیت بزرگ است. آیتالله بهشتی در میان بزرگان شخصیتها و علمای معاصر از جایگاه و مرتبت بالا و باشکوهی برخوردار است. از همان سالهای نخست ورود به حوزه علمیه صدر اصفهان، تیزهوشی و متفاوت بودنش بر همگنان معلوم و مشخص شد و آنگاه که به حوزه علمیه قم پاگذاشت و در مدرسه حجتیه مستقر شد، در محضر آیتالله محقق داماد خوش درخشید؛ آنقدر که تعجب همگان را برانگیخت. به تعبیری؛ تیزهوشی، فراست و درایتش، مثل بمب در حوزه علمیه قم صدا کرد. در اوج درخشش در حوزه علمیه قم، بیش از پیش به فلسفه علاقهمند شد. برای ادامه تحصیل قصد عزیمت به انگلستان را داشت که به محضر علامه سید محمدحسین طباطبایی راه یافت. این آشنایی؛ مسیر زندگی سیدمحمد حسینی بهشتی را تغییر داد و جهت تلاشها و فعالیتهای او را عوض کرد. بهشتی در این حوالی، داستان زندگی سیدمحمد حسینی بهشتی است. مردی که زندگیاش، با کار دسته جمعی و تشکیلاتی گره خورده است. مرد خوشفکر و با درایتی که در طول عمر نسبتاً کوتاه خود، بیش از ۳۵تشکل فرهنگی، تحقیقاتی و سیاسی را طراحی، راهاندازی، هدایت و مدیریت کرد. این دفتر، داستان هجرت دکتر بهشتی به دیار غرب برای تبلیغ دین و رساندن ندای اسلام به گوش جهانیان است. قصه مهاجرت و اقامت پنج ساله بهشتی در هامبورگ آلمان، به عنوان رسول مهربانی است؛ سفیری که میخواست از شعله فروزان اسلام، قبسی برگیرد تا جانهای سرد، اما مشتاق را گرم و روشن کند. این کتاب روایت تلاشها و مجاهدتهای مجدانه دکتر بهشتی، در عرصه دشوار و طاقتسوز تعلیم و تربیت است. روایت رنجها و سختیهای فراوان ایشان در راهاندازی و مدیریت مدرسه دین و دانش، مدرسه علوی و مدرسه حقانی و کوشش بیوقفهاش در راه آموزشوپرورش شاگردان مستعد، به ویژه طلبهها و فضلای حوزه علمیه قم است. داستان نفوذ دکتر بهشتی به قلعه سخت سازمان تألیف کتابهای درسی ایران در زمان رژیم پهلوی و بیان گوشهای از تلاشهای بیوفقه ایشان برای سامان بخشی به کتابهای تعلمیات دینی مقاطع مختلف تحصیلی، در آن دوره است. بهشتی در این حوالی، حکایت دغدغهها، ایدهها، طرحها و تلاشهای مسئولانه و هدفمند دکتر بهشتی قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی است که نمونه بارز آن حضور مؤثر و سازنده در شورای انقلاب و هدایت مدبرانه و مدیریت عزتمندانه نخستین مجلس خبرگان قانون اساسی و ساماندهی و تحول در قوه قضائیه و مهمتر از همه راه اندازی حزب جمهوری اسلامی در آغازین روزهای پیروزی انقلاب اسلامی و مدیریت هوشمندانه و هدایت پیامبرانه این حزب نوپاست. در یک کلام کارنامه بهشتی را میتوان با کارنامه انقلاب اسلامی و حرکتهایی که بدان منتهی شد، مماس و منطبق دانست. دو دیگر اینکه بهشتی در این حوالی، حکایت یک از هزاران است. قطرهای ناچیز از دریایی بیکرانه و فرازی کوتاه از زندگی بلندِ مردِ بهشتی است. سخن آخر اینکه وصف همه ویژگیها برجستگیها و خدمات این مرد بزرگ، در حد بضاعت قلم ضعیف حقیر نیست. امید که مطالعه، تأمل و تفکر در سبک زندگی و شیوه زیست این مرد بزرگ و اندیشمند توانا، خالی از لطف نباشد و کام علاقهمندان و دوستداران ایشان را شیرین کند:
زبان از قصه فرو ماند و راز دل باقی است
بضاعت سخن آخر شد و سخن باقی است».
