جوان آنلاین: بیروت امروز شنبه در حالی بیستویکمین سالگرد ترور رفیق حریری را پشت سر میگذارد که لبنان ۲۰۲۶ دیگر شباهتی به لبنان ۲۰۰۵ ندارد؛ تروری که با انفجار مهیب در قلب پایتخت، معادلات سیاسی را دگرگون کرد و اکنون پس از دو دهه، در سایه بحران اقتصادی و تحولات منطقهای، بار دیگر پرسشهایی اساسی درباره آینده ثبات و موازنه قدرت در این کشور مطرح کرده است.
ترور حریری
رفیق حریری که در دهه ۱۹۹۰ نقش برجستهای در بازسازی لبنان پس از جنگ داخلی داشت، بنیانگذار جریان المستقبل و چهره محوری در جریانهای سیاسی اهلسنت بود. او با تاکید بر توسعه اقتصادی و بازسازی زیرساختها، به نماد «دوران سازندگی» در لبنان بدل شد.
انفجار سال ۲۰۰۵، اما نقطه عطفی شد که به شکلگیری اعتراضات گسترده موسوم به «انقلاب سدر» انجامید و در نهایت خروج نیروهای سوری از لبنان را پس از حدود سه دهه رقم زد.
دوگانه ۱۴ و ۸ مارس
پس از ترور حریری، ائتلاف ۱۴ مارس با تکیه بر موج اعتراضی، اکثریت کرسیهای پارلمان را در سال ۲۰۰۵ به دست گرفت. در مقابل، ائتلاف ۸ مارس با محوریت حزب الله و متحدانش، بر حفظ معادله مقاومت و روابط راهبردی منطقهای تاکید کرد موضوعی که باعث صف بندیهای جناحی و گروهی در عرصه سیاسی لبنان شد.
در عرصه قضایی نیز دادگاه بین المللی برای پرونده حریری تشکیل شد که در نهایت این دادگاه ۲۸ مرداد ۱۳۹۹ و ۱۵ سال پس از این رویداد، رای نهایی خود را صادر کرد و شخصی با نام «سلیم العیاش» را به عنوان مجرم در این پرونده شناخت.
عیاش به عنوان شریک در این «توطئه» و «ارتکاب عمل تروریستی» در قتل «عمد» الحریری و ۲۱ نفر از همراهان وی و نقش داشتن در قتل ۱۲۶ نفر دیگر مجرم شناخت.
دادگاه سه متهم دیگر این پرونده با نامهای حسن مرعی، حسین عنیسی و اسد صبرا را از اتهامات وارده تبرئه کرد.
قاضی دادگاه بین المللی ویژه رسیدگی به ترور الحریری همچنین در جلسه دادگاه، اعلام کرد که هیچ دلیلی دال بر اینکه رهبران حزب الله و مقامات سوریه در این ترور دست داشتهاند، وجود ندارد.
انتقال رهبری به سعد حریری
پس از ترور، رهبری جریان المستقبل به «سعد حریری» فرزند رفیق حریری رسید. او چند دوره نخستوزیر شد، اما بحرانهای سیاسی و اقتصادی بهویژه پس از اعتراضات ۲۰۱۹ جایگاه وی را تضعیف کرد.
سعد حریری در ژانویه ۲۰۲۲ اعلام کرد فعالیت سیاسی خود را تعلیق میکند و در انتخابات پارلمانی شرکت نخواهد کرد؛ تصمیمی که به خلأ در عرصه سیاسی اهلسنت لبنان انجامید.
به گفته تحلیلگران لبنانی پس از کنارهگیری جریان المستقبل، هیچ جریان یا چهرهای نتوانسته خلأ ایجادشده را پر کند و ساختار ائتلافهای پیشین نیز دچار فرسایش شد.
مراسم سالگرد و بازتابهای داخلی
بر اساس گزارشهای رسانههای لبنانی آیین بزرگداشت رفیق حریری نخست وزیر فقید لبنان امسال در «بیت الوسط» و میدان شهدا برگزار شد. شخصیتهای سیاسی و مذهبی در این مراسم حضور یافتند.
مفتی جمهوری لبنان، شیخ عبداللطیف دریان، در سخنانی تکید کرد: «کسی که خواست رفیق حریری را ترور کند، میخواست لبنان را ترور کند» و افزود هدف از این اقدام «ضربه زدن به همزیستی ملی و روند سازندگی» بوده است.
نجیب میقاتی، نخستوزیر پیشین لبنان نیز گفت: «بهترین سخنی که میتوان در سالگرد ترور رفیق حریری گفت این است که او صفحهای نورانی از تاریخ لبنان را رقم زد» و بر ضرورت «وحدت و اراده برای نجات کشور» تأکید کرد.
همچنین فادی علامه، نماینده پارلمان لبنان، اظهار داشت: «هدف از ترور، ایجاد فتنه داخلی و بازگرداندن لبنان به درگیریهای مذهبی بود»، اما تاکید کرد که لبنان همچنان به «وحدت و صلح داخلی» پایبند است.
لبنان امروز؛ فراتر از دوگانههای گذشته
بیستویکمین سالگرد در حالی برگزار میشود که لبنان با بحران اقتصادی بیسابقه از سال ۲۰۱۹، سقوط ارزش پول ملی، فروپاشی نظام بانکی و پیامدهای انفجار بندر بیروت در سال ۲۰۲۰ مواجه است. تحلیلگران معتقدند که بحران کنونی دیگر صرفا در چارچوب رقابت ائتلاف ۱۴ و ۸ مارس قابل توضیح نیست، بلکه ساختار سیاسی لبنان با چالش کارآمدی روبهروست.
در عین حال، برخی جریانها از احتمال بازگشت سعد حریری به صحنه سیاست سخن میگویند. احمد حریری، دبیرکل جریان المستقبل، اعلام کرده است که «جمهور این جریان خواهان بازگشت قدرتمند به عرصه سیاسی است»، اما تصمیم نهایی را به سخنرانی سعد حریری در سالگرد ترور موکول کرده است.
ضرورت ثبات و پرهیز از تنشهای خارجی
تجربه دو دهه گذشته نشان داده است که هرگاه لبنان به صحنه رقابتهای منطقهای و فشارهای خارجی تبدیل شده، ثبات داخلی آن آسیب دیده است. از منظر معادلات منطقهای، حفظ توازن داخلی، تقویت گفتوگوی ملی و جلوگیری از بازتولید شکافهای طایفهای، پیششرط عبور لبنان از بحران کنونی است.
بیستویک سال پس از ترور رفیق حریری، لبنان همچنان میان خاطره آن انفجار و چالشهای امروز در حرکت است؛ کشوری که آیندهاش بیش از هر زمان دیگر به اجماع داخلی و دوری از مداخلات بیرونی گره خورده است.
