جوان آنلاین: صدها مدرسه در تهران به پنل خورشیدی مجهز شدند و دانشآموزان نهتنها شاهد نصب تجهیزات، بلکه در بخشهایی از فرایند اجرا مشارکت داشتند.
در کمتر از یک ماه، بیش از ۸۰۰ مدرسه در تهران مجهز به پنلهای خورشیدی شدند، عددی که پایتخت را در مسیر پیشتازی استفاده از انرژی پاک در مدارس کشور قرار میدهد. مسئولان وعده دادهاند تا پایان ماه جاری، شمار مدارس خورشیدی به هزارو۲۰۰ واحد آموزشی برسد و تجربهای عملی از گذار به انرژی تجدیدپذیر در فضای آموزشی ارائه کند.
سرعت اجرای این پروژه در شرایطی مورد توجه قرار گرفته که پیش از این، در مجموع مدارس سراسر کشور تنها ۵۷ مدرسه از پنلهای خورشیدی استفاده میکردند، آماری که حالا در تهران، ظرف چند هفته، چندین برابر شدهاست. استاندار تهران با اعلام این خبر میگوید: «توانستیم در تهران در مدت کوتاهی صدها مدرسه را به این فناوری مجهز کنیم.» بدون شک گسترش پنلهای خورشیدی در مدارس، علاوه بر کاهش انتشار آلایندهها، نقش مهمی در نهادینهسازی فرهنگ مصرف بهینه انرژی در شهر تهران دارد، شهری که هر سال در فصلهای اوج مصرف، با چالش کمبود انرژی روبهرو میشود.
نخستین مدرسهای که برق میدهد
آبانماه امسال بود که نخستین مدرسه مجهز به پنل خورشیدی در تهران در منطقه ۱۲ افتتاح شد، مدرسهای که بهعنوان نقطه آغاز این مسیر، استفاده از انرژی خورشیدی را به صورت عملی وارد فضای آموزشی پایتخت کرد. هنرستان «راهیان قدس» در محله سیروس، بهعنوان پایلوت این طرح انتخاب شد تا امکان تعمیم به سایر مناطق شهری را پیدا کند.
مراسم بهرهبرداری از این مدرسه با حضور جمعی از مسئولان حوزه شهری، آموزشی و نمایندگان نهادهای بینالمللی برگزار شد، حضوری که نشان میداد موضوع انرژی خورشیدی در مدارس، تنها یک پروژه فنی یا مقطعی نیست و در پیوند با سیاستهای بازآفرینی شهری، آموزش و توسعه پایدار دنبال میشود. این پروژه به ابتکار شرکت بازآفرینی شهری ایران و با حمایت کمیته ملی اسکان بشر جمهوری اسلامی ایران و همکاری دفتر سازمان اسکان بشر ملل متحد (UN- Habitat) به اجرا درآمد.
عبدالرضا گلپایگانی، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران در این مراسم با اشاره به اینکه این طرح در چارچوب «سند سیاست ملی شهری» تعریف شده، توضیح داد: «هدف از اجرای چنین پروژههایی، الگوسازی برای استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر، بهویژه در بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری است.»
او با بیان اینکه مأموریت شرکت بازآفرینی شهری ایران تنها به نوسازی کالبدی محدود نمیشود، گفت: «این شرکت در حوزههای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و آموزشی فعالیت میکند و پیشبرد این مأموریت، نیازمند مشارکت نهادهای مختلف و همراهی جامعه محلی است.» از نگاه گلپایگانی، مدرسه یکی از نقاط کلیدی برای پیوند میان آموزش، محله و آینده شهر بهشمار میرود.
اما یکی از نکات قابل توجه این پروژه، مشارکت مستقیم دانشآموزان هنرستان راهیان قدس در بخشهایی از فرایند اجرا بود، مشارکتی که به گفته مسئولان، مدرسه خورشیدی را از یک پروژه صرفاً فنی به تجربهای عملی، آموزشی و اجتماعی تبدیل کرد. دانشآموزان در برخی مراحل نصب و راهاندازی پنلها حضور داشتند و همزمان با فعالیتهای عملی، با مفاهیم انرژیهای تجدیدپذیر و صرفهجویی انرژی آشنا شدند. این تجربه نهتنها در فضای مدرسه، بلکه در تعامل با خانواده و محله نیز اثرگذار بود و نقش دانشآموزان را به عنوان سفیران کوچک انرژی پاک در جامعه برجسته کرد.
در این مراسم، محمد آیینی، شهردار منطقه ۱۲ تهران نیز با اشاره به ویژگیهای خاص این محدوده شهری، بر ضرورت تغییر الگوی مصرف انرژی تأکید کرد. او با بیان اینکه منطقه ۱۲ یکی از پرترددترین نقاط تهران است و روزانه جمعیت قابلتوجهی به آن وارد میشوند، گفت: «حجم بالای تردد و آلودگی، این منطقه را به یکی از اولویتها برای اجرای طرحهای کاهش مصرف سوختهای فسیلی و توسعه انرژیهای پاک تبدیل کردهاست.»
آیینی استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر در مدارس را گامی مکمل در کنار برقیسازی ناوگان حملونقل عمومی دانست: «مدارسی که در منطقه ۱۲ به سمت نصب پنلهای خورشیدی حرکت کنند، از حمایت ۵۰درصدی شهرداری برخوردار خواهند شد.» به گفته او، مدارس میتوانند علاوه بر نقش آموزشی، به پایگاهی برای آموزش مفاهیم زیستمحیطی و مشارکت اجتماعی در سطح محله تبدیل شوند.
در همین حال، مسئولان حوزه انرژی معتقدند مدارس به دلیل مصرف ثابت و فضای مناسب پشتبامها، یکی از بهترین گزینهها برای توسعه نیروگاههای خورشیدی کوچکمقیاس هستند، نیروگاههایی که میتوانند بخشی از برق مصرفی خود مدرسه را تأمین کرده و در صورت مازاد، به شبکه برق تزریق شوند؛ و بدون شک اگر این طرح به درستی نگهداری و پایدار شود، میتواند الگوی مناسبی برای سایر استانها باشد.
۸۰۰ گام به سوی انرژی پاک
روز گذشته، محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران، با حضور در یک برنامه تلویزیونی، از ناترازی انرژی در پایتخت به عنوان یکی از چالشهای جدی سالهای اخیر یاد کرد و ریشه آن را در سیاستهای گذشته و وابستگی طولانیمدت به سوختهای فسیلی دانست. او گفت: «با وجود ظرفیتهای متنوع کشور در حوزه انرژی، تداوم این رویکرد باعث شده تأمین پایدار برق به یکی از دغدغههای اصلی کلانشهرها، از جمله تهران، تبدیل شود.»
به گفته معتمدیان، یکی از رویکردهای دولت چهاردهم برای پاسخ به این چالش، حرکت بهسمت توسعه انرژیهای پاک بودهاست، رویکردی که بهویژه در فضاهای عمومی و آموزشی نمود پررنگتری پیدا کرده. استاندار تهران با اشاره به وضعیت موجود در آغاز به کار دولت توضیح داد: «در ابتدای این دوره، میزان استفاده از انرژی پاک در سطح استان تهران کمتر از ۳۰ مگاوات بود، رقمی که فاصله قابلتوجهی با نیاز واقعی پایتخت داشت.»
در همین راستا، او از صدور گسترده مجوزهای تولید انرژیهای تجدیدپذیر خبر داد: «در این مدت حدود ۸هزارو۸۰۰ مجوز در استان صادر شده که از میان آنها، پروژههایی با ظرفیت حدود هزارو۵۵۰ مگاوات در قالب ۲۶۶ طرح وارد مرحله ساخت شدهاند.» به گفته معتمدیان، بخشی از این پروژهها در ماههای اخیر وارد مدار شده یا در آستانه بهرهبرداری قرار دارند.
با این حال، آنچه استاندار تهران بر آن تأکید ویژه داشت، نقش مدارس در این مسیر بود. او با مقایسه وضعیت فعلی با گذشته گفت: «در کل کشور، پیش از این تنها ۵۷ مدرسه مجهز به پنل خورشیدی بودند، اما در تهران توانستیم در کمتر از یک ماه، ۸۰۰ مدرسه را به پنل خورشیدی مجهز کنیم و پیشبینی میکنیم تا پایان ماه، این عدد به هزارو۲۰۰ مدرسه برسد.»
این آمار، به گفته معتمدیان، نشاندهنده تغییر نگاه به مدارس از مصرفکننده صرف انرژی به فضاهایی برای تولید برق پاک است، فضاهایی که علاوه بر کاهش هزینههای مصرف، میتوانند نقش آموزشی و فرهنگی مهمی نیز ایفا کنند. او مدارس را یکی از مناسبترین بسترها برای توسعه انرژی خورشیدی دانست، چراکه هم از نظر فضا و هم از نظر کارکرد اجتماعی، ظرفیت تبدیل شدن به الگوی محلی را دارند.
استاندار تهران در ادامه صحبتهای خود، ضمن اشاره به پروژههای بزرگتر انرژی در سطح استان و کشور تأکید کرد که توسعه انرژیهای تجدیدپذیر تنها محدود به طرحهای صنعتی و نیروگاهی نیست و مشارکت مردم و نهادهای عمومی، از جمله مدارس، میتواند نقش تعیینکنندهای در موفقیت این مسیر داشتهباشد، مسیری که به گفته او، منافع اقتصادی و زیستمحیطی آن در میانمدت و بلندمدت به جامعه بازخواهد گشت.
نقطه آغاز توسعه انرژی خورشیدی
پرواضح است که انتخاب مدارس برای توسعه انرژی خورشیدی هم کمهزینه است و هم اثرگذار. پشتبامهای بلااستفاده و مصرف برق نسبتاً ثابت، این فضاها را به گزینهای عملی برای نصب پنل تبدیل کردهاست. مهمتر آنکه مدرسه تنها یک ساختمان نیست، بلکه نهادی اجتماعی است که میتواند مفاهیم صرفهجویی و مسئولیتپذیری زیستمحیطی را به دانشآموزان، خانوادهها و محله منتقل کند؛ و در شرایطی که تهران با ناترازی انرژی و فشار بر شبکه برق روبهرو است، تبدیل مدارس به واحدهای کوچک تولید برق، هم هزینههای آموزشوپرورش را کاهش میدهد و هم بخشی از بار شبکه را سبک میکند.
حال اگر وعده تجهیز هزارو۲۰۰ مدرسه به پنل خورشیدی تا پایان ماه محقق شود، تهران نهتنها از گذشتهای که در کل کشور تنها ۵۷ مدرسه خورشیدی وجود داشت فاصله میگیرد، بلکه الگویی عملی برای سایر استانها ارائه میکند. تجربه نشان داده، گذار به انرژیهای تجدیدپذیر الزاماً از پروژههای بزرگ آغاز نمیشود و میتواند از پشتبام و حیاط مدارس شروع شود و کمکم توسعه یابد. به این ترتیب، مدارس میتوانند از مصرفکننده صرف انرژی، به بازیگر فعال مسیر انرژی پاک شهر تبدیل شوند، تأثیری که در آموزش، قبوض برق و کیفیت محیط شهری در سالهای آینده قابلمشاهده خواهد بود.
