فعاليتهاي تحقيق و توسعه، نيروي محركه پيشرفتهاي فناوري هستند و ابزارهاي لازم را براي بهبود بهرهوري، كارايي و رقابت، در اختيار كسبوكارها قرار ميدهند. تأكيد بر تلاشهاي تحقيق و توسعه در بخش صنعتي يك كشور به صنايع داخلي كمك ميكند در خط مقدم نوآوري باقي بمانند و آنها را قادر ميسازد فناوريهاي پيشرفته را توسعه و تطبيق دهند.
بوميسازي فناوري و تجهيزات گلوگاهي براي ارتقاي يك بخش صنعتي متكي به خود ضروري است. اتكاي بيش از حد به واردات خارجي، يك كشور را در برابر اختلالات زنجيره تأمين، عدمتعادل تجاري و وابستگي تكنولوژيكي آسيبپذير ميكند. با سرمايهگذاري در تحقيق و توسعه و تغيير جهت به سمت توليد داخلي، كشورها ميتوانند از صنايع خود در برابر شوكهاي خارجي محافظت و در عين حال يك اكوسيستم صنعتي قوي و خودپايدار را تقويت كنند.
چالشهاي بوميسازي فناوريهاي صنعتي
بوميسازي فناوري و تجهيزات گلوگاهي اغلب نياز به سرمايهگذاري اوليه قابل توجهي دارد. صنايع با موانع مالي و عدمقطعيت روبهرو هستند، به ويژه هنگام سرمايهگذاري در فناوريهاي اثباتنشده يا ايجاد زنجيرههاي عرضه محلي. اين ريسكهاي مالي ميتوانند كسبوكارها را از پيگيري بوميسازي بازدارند و از گسترش قابليتهاي صنعتي داخلي جلوگيري كنند. توسعه و بوميسازي پيشرفتهترين فناوري و تجهيزات تخصصي مستلزم وجود مجموعه كافي از تخصص فني است. دسترسي و حفظ متخصصان بسيار ماهر كه دانش و تجربه لازم را دارند، به ويژه براي كشورهاي در حال توسعه يك چالش است. مهارت و تخصص ناكافي ميتواند مانع اجراي موفقيتآميز طرحهاي بوميسازي شود و سرعت رشد صنعتي را کم كند.
ريسك بوميسازي فناوري و رفع چالشهاي اين بخش
براي تشويق صنايع به تأمين مالي بوميسازي فناوري و تجهيزات گلوگاهي، دولتها در سراسر جهان اعتبار مالياتي تحقيق و توسعه را معرفي كردهاند. هدف اين مشوقها تحريك سرمايهگذاري در تحقيق و توسعه و ارائه تسهيلات مالي براي كسبوكارهايي است كه در توسعه و بوميسازي مؤلفههاي حياتي فعاليت ميكنند. برخي از مزاياي كليدي اعتبار مالياتي تحقيق و توسعه عبارتند از:
- اعتبار مالياتي تحقيق و توسعه با كاهش هزينه فعاليتهاي تحقيق و توسعه، بار مالي روي مشاغل را كاهش ميدهد. اين اعتبار نه تنها حمايت مالي براي تأمين بودجه تلاشهاي بوميسازي فناوري را فراهم ميكند، بلكه خطرات مرتبط با نتايج نامشخص يا تلاشهاي ناموفق را نيز كاهش ميدهد.
- اعتبار مالياتي تحقيق و توسعه، همكاري بين بازيگران صنعت و مؤسسات تحقيقاتي را تشويق و اشتراكگذاري دانش و انتقال فناوري را آسان ميكند. از طريق اين مشاركتها، صنايع به تخصص، يافتههاي تحقيقاتي پيشرفته و ايدههاي نوآورانه دسترسي پيدا و تلاشهاي بوميسازي خود را تقويت ميكنند.
- تحقيق و توسعه نقشي حياتي در هدايت تلاشهاي بوميسازي صنعتي ايفا ميكند و كشورها را قادر ميسازد وابستگي به واردات خارجي را كاهش دهند و يك بخش صنعتي متكي به خود را پرورش دهند.
بوميسازي تجهيزات راهبردي زنجيرههاي
ارزش صنعتي
علي خسرويان، كارشناس اقتصادي در رابطه با اهميت توسعه زنجيره ارزش به «جوان» ميگويد: «زنجيره ارزش نقش مهمي در رشد و رقابتپذيري صنايع دارد. در ايران، يكي از چالشهاي كليدي پيش روي بخش صنعت، وابستگي زياد به رانت ارزان خوراك و خامفروشي گسترده است كه مانع توسعه زنجيره ارزش كامل و ايجاد ارزش جديد در توليد صنعتي ميشود. با اين حال، با تصويب اخير قانون جهش توليد دانشبنيان، فرصت مهمي براي صنايع بزرگ به ويژه در بخش نفت و گاز ايجاد شده است تا زنجيره ارزش خود را از طريق بوميسازي و توسعه فناوري ارتقا دهند. اعتبار مالياتي تحقيق و توسعه (D&R) به عنوان يك ابزار ارزشمند در دستيابي به اين هدف عمل ميكند.»
وي ميافزايد: «توسعه يك زنجيره ارزش جامع براي رقابتپذيري و پايداري صنايع حياتي است. هنگامي كه صنايع تنها بر مراحل اوليه توليد، مانند استخراج يا فرآوري مواد خام تمركز ميكنند، فرصت افزودن ارزش از طريق فعاليتهاي پردازش، توليد و بازاريابي بيشتر را از دست ميدهند. اين محدوديت مانع تنوع صنايع، كاهش انعطافپذيري آنها در برابر نوسانات بازار و افزايش آسيبپذيري در برابر عوامل خارجي ميشود.»
اين كارشناس اقتصادي تصريح ميكند: «با توجه به مزيت نسبي كشور در منابع ارزان انرژي، توسعه زنجيره ارزش به ويژه براي صنايع بزرگ ايران بسيار حياتي است. با تقويت زنجيره ارزش و حركت به سمت تكميل فرايندهاي صنعتي، صنايع ميتوانند به طور مؤثرتري از منابع انرژي خود استفاده و محصولات با ارزش بالاتري ايجاد كنند. اين امر باعث افزايش منافع اقتصادي كلي حاصل از اين منابع و تقويت رقابتپذيري صنايع در بازارهاي داخلي و بينالمللي ميشود.»
خسرويان با اشاره به اهميت اعتبار مالياتي تحقيق و توسعه به عنوان مهمترين منبع تأمين مالي صنعتي توسعه فناوري ميگويد: «اعتبار مالياتي تحقيق و توسعه يك مشوق مالياتي هدفمند است كه براي تحريك صنايع به سمت توسعه فناوري، نوآوري و تحقيق و توسعه صنعتي طراحي شده است. اين اعتبار مالياتي به عنوان ابزاري قدرتمند در حمايت از گسترش و بهينهسازي زنجيره ارزش در صنايع بزرگ ايران است و اعتبار مالياتي تحقيق و توسعه در توسعه و بوميسازي فناوري و تجهيزات راهبردي زنجيرههاي ارزش نقشي راهبردي دارد.»
وي در پايان تأكيد ميكند: «يكي از مزاياي كليدي اعتبار مالياتي تحقيق و توسعه اين است كه صنايع را براي سرمايهگذاري در توسعه فناوري تشويق ميكند. با ارائه انگيزه مالي در قالب اعتبار مالياتي، انگيزه شركتها براي تخصيص منابع به فعاليتهاي تحقيق و توسعه بیشتر ميشود. اين تخصيص منابع، صنايع را قادر ميسازد قابليتهاي فناوري خود را افزايش و فرايندهاي نوآورانه را توسعه دهند و كيفيت محصول را بهبود بخشند. از طريق اين پيشرفتها، صنايع ميتوانند به محصولات خود ارزش بيفزايند، كارايي را افزايش دهند و مزيت رقابتي در بازار به دست آورند.»
جمعبندي
چالشهايي مانند سرمايهگذاري اوليه بالا، تخصص فناوري محدود و مسائل هماهنگي ميتواند مانع برنامههاي بوميسازي شود. اعتبار مالياتي تحقيق و توسعه به عنوان ابزارهاي كاربردي در ترغيب صنايع براي تأمين مالي بوميسازي فناوري و تجهيزات گلوگاهي، كاهش ريسكهاي مالي و تشويق نوآوري ظاهر شدهاند. دولتها بايد به ارائه حمايت قوي در قالب مشوقهاي مالياتي و تقويت اكوسيستمهاي مشاركتي ادامه دهند و از پايهاي قوي براي بوميسازي موفق و رشد صنعتي پايدار اطمينان حاصل كنند.
