جوان آنلاین: رشد مصرف گاز، افت سرمایه‌گذاری، فرسودگی زیرساخت‌ها و محدودیت ظرفیت ذخیره‌سازی، شکاف میان عرضه و تقاضا در این بخش را تشدید کرده و در این میان در آستانه فصل سرد سال، استان‌های شمالی و شرقی در شرایط حساس‌تری قرار گرفته‌اند. سیاستگذار حوزه انرژی با توجه به ناترازی حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون متر‌مکعبی و همچنین کسری ۱۳۰ میلیون متر‌مکعب ناشی از خسارت حمله دشمن امریکایی صهیونیستی به عسلویه در جنگ رمضان، اقدامات متعددی برای جبران این ناترازی در دستور کار قرار داده است. طبق گزارش‌ها و به‌رغم کاهش ۱۳ تا ۱۴ درصدی ورودی گاز به شبکه سراسری، میزان تحویل گاز به نیروگاه‌ها به لحاظ درصدی با سال گذشته برابری می‌کند. همچنین، سوخت مورد نیاز تمامی صنایع به‌طور کامل تأمین شد و حجم تحویل گاز در بخش صنایع کوچک و واحد‌های تولیدی پربازده با اشتغال‌زایی بالا، یک میلیارد متر‌مکعب افزایش یافت. با این حال عبور از زمستان امسال علاوه بر اقدامات متولی حوزه انرژی در زمینه مدیریت عرضه، نیازمند مدیریت مصرف به‌ویژه در استان تهران، البرز و سمنان است؛ جایی که بر اساس برآوردها کاهش یک‌درجه‌ای دمای محیط توسط مردم می‌تواند به اندازه یک فاز پارس جنوبی صرفه‌جویی رقم بزند.
ایران در شاخص شدت مصرف برق و گاز، طی ۲۰سال اخیر رتبه نخست را در میان ۱۷۰ کشور جهان داشته است؛ این آمار نشان می‌دهد حساسیت لازم نسبت به مصرف بهینه انرژی در کشور پایین است. استاندارد جهانی برای دمای محیط بین ۱۸ تا ۲۱ درجه سانتی‌گراد است که مبنای «پویش دمای رفاه» عنوان می‌شود. بر اساس آمار، ۷۰ تا ۸۰ درصد از گاز مصرفی بخش خانگی صرف گرمایش محیط می‌شود. استفاده از تجهیزات با راندمان بالا، نصب درزگیر، استفاده از پنجره‌های دوجداره، کشیدن پرده‌های ضخیم، و تنظیم دمای پکیج بین ۵۵ تا ۶۰ درجه سانتی‌گراد، تأثیر بسزایی در کاهش مصرف دارد. مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران روز گذشته در مراسم گرامیداشت روز ایمنی و آتش‌نشانی با اشاره به دشواری‌های پیش‌رو، امسال را «استثنایی و بسیار سخت» دانست و هشدار داد که بر اثر حوادث اخیر در حمله دشمن، ۲۳۰ میلیون متر‌مکعب از ظرفیت تولید از دست رفت که بازگرداندن ۱۰۰ میلیون متر‌مکعب از آن در شرایطی بسیار دشوار انجام شد. سعید توکلی با تأکید به اهمیت صرفه‌جویی در این شرایط افزود: استان‌های گلستان، مازندران و خراسان به دلیل قطع محور‌ها و تنش گازی در اولویت ویژه هستند و مدیریت مصرف به‌تنهایی برای عبور از این بحران در این سه استان کافی نیست. او با بیان اینکه کاهش مصرف در استان‌های تهران، البرز و سمنان (به‌ویژه در تهران)، تأثیر مستقیمی بر پایداری شبکه در سه استان بحرانی شمال و شرق دارد تأکید کرد: اقدام‌هایی نظیر شناسایی انشعاب‌های غیرمجاز، مقابله با سرقت گاز و محدودکردن مصرف‌کنندگان غیراولویت‌دار به‌شدت دنبال شود.
ناترازی گاز با صرفه‌جویی همگانی مهار می‌شود
بر اساس برآوردها، در اوج مصرف، کاهش «یک درجه سانتی‌گراد» دمای محیط توسط هر خانوار، معادل ۲۵ میلیون متر‌مکعب، یعنی به اندازه ظرفیت تولید یک فاز پالایشگاه عسلویه، به پایداری شبکه گاز کشور کمک می‌کند. در همین ارتباط، نصرت‌الله سیفی، مدیرعامل اسبق بهینه‌سازی مصرف سوخت در گفتوگو با «جوان» می‌گوید: با توجه به حملات دشمن به عسلویه در جنگ ۴۰ روزه، بخشی از پالایشگاه‌ها خسارت دید و امکان پالایش گاز در آن وجود ندارد، بنابراین کسری گاز در این شرایط پیش آمده است. او با بیان اینکه افت فشار باعث کمبود برق و محدودیت صنایع می‌شود افزود: مدیریت ناترازی گاز صرفاً به تأمین نیاز خانوار‌ها محدود نمی‌شود و فعالیت صنایع و حفظ تولید را نیز در برمی‌گیرد. این کارشناس حوزه انرژی با تأکید بر اهمیت صرفه‌جویی در مصرف از سوی شهروندان گفت: نه فقط صرفه‌جویی از طرف برخی استان‌ها، بلکه اگر تمامی استان‌ها بتوانند مصرف خود را ۲۰ درصد کاهش دهند ضمن اینکه این کاهش آسیبی به رفاه آنها نمی‌زند، اما می‌تواند به عنوان راهکاری برای مدیریت مصرف در کوتاه‌مدت اجرایی شود. سیفی با اشاره به اهمیت بخش خانگی در صرفه‌جویی گاز می‌گوید: بخش عمده گاز در زمستان در بخش خانگی مصرف می‌شود و بنابراین با راهکار‌هایی از جمله رعایت دمای آسایش (۱۸ تا ۲۰ درجه)، پوشش گرم، استفاده از کرسی و عایق‌بندی پنجره‌ها با نایلون می‌توان ناترازی گاز در زمستان امسال را مدیریت کرد. این کارشناس حوزه انرژی ارائه مشوق‌هایی از سوی دولت برای شهروندانی که در مصرف گاز صرفه‌جویی می‌کنند را مؤثر عنوان کرد و گفت: صرفه‌جویی در مصرف گاز ضمن اینکه خللی در زندگی روزمره ایجاد نمی‌کند اقدامی اخلاقی و انسانی است و به‌طور حتم هیچ شهروندی نمی‌تواند هموطن خود را در شرایط سخت ببیند. به گفته مدیرعامل اسبق بهینه‌سازی مصرف سوخت، اتخاذ راهکار‌هایی همانند تجهیزات کم‌مصرف و عایق‌بندی ساختمان‌ها نیز از راهکار‌های میان‌مدت و بلندمدت برای مدیریت مصرف گاز است که ضروری است در دستور کار قرار گیرد.
از ذخیره‌سازی سوخت دوم تا دوگانه‌سوز کردن صنوف حیاتی
کارشناسان حوزه انرژی نیز راهکار‌هایی برای تأمین گاز خانگی و صنایع در فصل سرد سال پیشنهاد می‌کنند. از مجموع اظهارنظر‌ها این‌گونه برآورد می‌شود که ضروری‌ترین گام پیشگیرانه در این مقطع، تجهیز سریع نانوایی‌ها، کارگاه‌های آجرپزی و واحد‌های تولیدی مهم به مشعل‌های دوگانه‌سوز است تا امنیت غذایی و معیشتی مردم دچار اختلال نشود. همچنین توزیع سوخت دوم (نفت سفید و گاز مایع) در میان روستاییان و فراهم‌سازی سازوکار ذخیره‌سازی مطمئن آن در مناطق سخت‌گذر، به گفته آنها مانع از غافلگیری در یخبندان خواهد شد. همچنین راهکار‌هایی برای مدیریت مصرف در بخش خانگی پیشنهاد شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد کاهش تنها ۲درجه‌ای دمای وسایل گرمایشی در منازل و بهینه‌سازی سامانه‌های حرارتی، بار بسیار سنگینی را از دوش خط انتقال برمی‌دارد. واقعیت محاسباتی حاکی از آن است که اگر مردم تنها حدود ۵ درصد در مصرف روزانه خود صرفه‌جویی کنند، شبکه به تعادل کامل می‌رسد و خطر قطعی گاز منتفی خواهد شد. یکی دیگر از برنامه‌های مطرح‌شده برای کاهش مصرف گاز، جایگزینی بخاری‌های کم‌بازده با تجهیزات گرمایشی پربازده است. برآورد‌های اعلام‌شده از وجود حدود ۲۰ تا ۲۱ میلیون بخاری کم‌بازده در کشور حکایت دارد؛ تجهیزاتی که اصلاح و جایگزینی آنها می‌تواند در کاهش مصرف گاز نقش داشته باشد. بر اساس برآورد‌های مطرح‌شده، هر بخاری پربازده می‌تواند سالانه حدود ۴۶۶ متر‌مکعب گاز کمتر مصرف کند. توسعه این طرح، در کنار بهینه‌سازی موتورخانه‌ها و اصلاح سیستم‌های گرمایشی، بخشی از برنامه بلندمدت مدیریت مصرف انرژی محسوب می‌شود.
پایش لحظه‌ای شبکه گاز
محمد کعب‌عمیر، نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس با اشاره به پیش‌بینی‌ها در خصوص ناترازی گاز در زمستان پیش‌رو، گفت: با توجه به پیش‌بینی‌های صورت‌گرفته در خصوص احتمال افت فشار گاز در برخی مناطق کشور، به‌ویژه استان‌های شمالی، عبور از این شرایط نیازمند برنامه‌ریزی پیش‌دستانه، تدوین سناریو‌های مختلف مدیریتی و اقدامات فوری و هماهنگ است. او با اشاره به تصمیمات اتخاذشده برای مدیریت مصارف در نقاط پرمصرف، تصریح کرد: طبق ارزیابی‌ها و تدابیر در نظر گرفته‌شده، اعمال محدودیت‌های هوشمند از جمله قطع گاز ویلا‌های خالی از سکنه و مدیریت مصرف صنایع بزرگ با مصرف غیرمتعارف، به‌ویژه در مناطق شمالی، از جمله ابزار‌هایی است که برای جلوگیری از افت فشار در بخش خانگی مدنظر قرار دارد. در عین حال، بر استمرار هماهنگی و تعامل مستمر با صنایع و نیروگاه‌ها تأکید داریم تا تدابیر لازم برای حفظ چرخه تولید همزمان با پایداری شبکه اجرایی شود.
