مجلس از جمله نهادهایی است که با مشارکت مستقیم مردم شکل میگیرد، بنابراین کارآمدی آن برای کارآمد بودن کلیت نظام سیاسی بسیار تأثیرگذار و کلیدی است.
سرنوشت هر جامعهای در دستان نخبگان، فعالان، بزرگان و در نهایت اهل آن جامعه است. ایران نیز به دلیل تمدن، جایگاه و اهمیت خود همواره از نیروهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی متمایزی برخوردار بوده است. بر همین اساس نظام جمهوری اسلامی ایران هم یک نظام ممتاز و متمایز است. این تمایز نظام در دو صفت بیش از دیگر صفات عیان شده است. علاوه بر مسئله جمهوریت که ممکن است برخی نظامهای سیاسی دیگر هم این ادعا را داشته باشند که ما هم دارای نظام سیاسی مردمپایه هستیم، ماهیت فکری و ایدئولوژیک اسلامی و شیعی نظام جمهوری اسلامی را تبدیل به یک نظام خاص کرده است. در این ساختار سیاسی نخبگان، فعالان و بزرگان و در مجموع آحاد ملت ایران از دو ظرفیت بزرگ برای تعیین سرنوشت و ترسیم آینده خود برخوردار هستند که یکی از این ظرفیتها حضور مردم در صحنه است که انقلاب اسلامی ماحصل چنین حضوری است. ظرفیت دوم هم ماهیت اعتقادی و فکری این نظام سیاسی است که مشارکت و مشورت با مردم را پذیرفته است و به آن افتخار میکند. مجلس شورای اسلامی هم نهادی با همین سازوکار است. حال که ما آرزوی شکلگیری مجلسی با مؤلفههای فسادستیزی، کارآمدی و انقلابی بودن داریم، این نوع مجلس چگونه شکل میگیرد؟ برای پاسخ به این پرسش هر اهل قلم و تحقیقی میتواند پاسخهای مختلفی ارائه کند از جمله اینکه باید افراد توانمند و کارآمد وارد مجلس شوند یا اینکه ساختار مجلس فعلی تغییر کند، حتی برخی نخبگان سیاسی از دو مجلسی در کشور سخن میگویند، برخی هم قانون انتخابات را در این زمینه مؤثر میدانند که اصلاحات اخیر بر قانون انتخابات با همین هدف صورت گرفت.
در انتخابات گذشته هم با توجه به تأکید رهبر معظم انقلاب بر جوانگرایی سعی شد مجلس یازدهم از جوانان تشکیل شود که در این زمینه هم تجربه خوبی کسب شد، اما همه این مؤلفهها و پاسخهای دیگری که میتوان برای پرسش طرحشده مطرح کرد، یک مقدمه اساسی دارد که بدون آن مقدمه همه این تلاشها به مثابه دویدن به دنبال آب در بیابان خشک خواهد بود. آن مقدمه مشارکت بالای مردم است.
نظامهای مردمسالاری همانند نظام جمهوری اسلامی برای کارآمدی و تحقق کارآمد بودن نیازمند پشتوانه مردمی و مشارکت مردم در شکل گرفتن آن نهادها هستند، همانطور که با وجود همه توطئهها نظام جمهوری اسلامی به دلیل همین پشتوانه مردمی خود از این فتنهها سربلند بیرون آمده است. اگر بخواهیم مجلس هم کارآمد باشد، باید مشارکت بالای مردم در انتخابات حاصل شود، وگرنه اگر بهترین افراد هم راهی مجلس شوند، اما پشتوانه رأی مردم را نداشته باشند، از کارآمدی خود تهی خواهند شد، بنابراین هم مردم و هم مسئولان باید نسبت به اهمیت مشارکت در انتخابات توجه لازم را داشته باشند و بدانند که مشارکت پایین باعث تشکیل مجلس ضعیف خواهد شد که کل جامعه از آن مجلس آسیب خواهد دید، بنابراین همه باید برای تحقق خواست رهبری مبنی بر افزایش مشارکت تلاش کنند.
* عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی
دانشگاه محقق اردبیلی
