«سبدفروشی شرکتهای پخش دارو» تخلفی است که این شرکتها برای فروش اقلامی که روی دستشان باد کرده به کار میگیرند و داروخانهها را تحت فشار میگذارند تنها در صورتی اقلام دارویی مهم و کمیاب را در اختیارشان قرار میدهند که مکملها و سایر اقلام غیرضروری و به درد نخور را هم از آنها بخرند. این ماجرا اگرچه منع قانونی دارد، اما به سادگی و با ترفندهایی برای پنهان کردن از دید کارشناسان به شکل روتین در حال رخ دادن است و هرگاه کمبودهای دارویی جدیتر میشود، سبدفروشی داروخانهها هم به شکلی جدیتر اتفاق میافتد.
هر از چند گاه وقتی یکی از کالاهای اساسی مثل روغن، شکر یا چای دچار کمبود میشود، فرصت خوبی است تا سوپرمارکتیها به محض دریافت این کالاها برای فروش آنها شرط و شروطی بگذارند و هر چه که مدتی است در انبارشان مانده و تاریخ انقضای آن در شرف اتمام است را به این بهانه به خلقالله قالب کنند. اغلب مواقع سوپرمارکتیها تنها در صورتی به شما قند، شکر و روغن میفروشند که در کنارش رب، ماکارونی، تن ماهی و اقلامی از این دست را بخرید. این مدل از فروش به فروش سبدی مشهور است. اگرچه اکنون کمتر با این مدل فروش در سوپرمارکتها مواجه هستیم، اما این مدل از فروش گویا در میان سایر اصناف هم باب شدهاست. شرکتهای پخش دارو یکی از صنوفی هستند که به خصوص در مواقع کمبود برخی اقلام دارویی مانند سرم یا آنتیبیوتیکها، فروش چنین اقلامی را به داروخانهها منوط به خرید داروهای دیگر و به خصوص مکملهایی که روی دستشان باد کرده میکنند! این در حالی است که زمستان سال گذشته سازمان غذا و دارو در اطلاعیهای اعلام کرد: «فروش سبدی، نقدی و توقف فروش داروها توسط شرکتهای پخش ممنوع است و هر گونه تخلف در خصوص این موارد، از طریق مراجع قضایی پیگیری میشود.»
با وجود این اطلاعیه و بهرغم منع قانونی، این رویکرد در میان شرکتهای پخش دارو همچنان ادامه دارد.
سبدفروشی در سایه کمبودهای دارویی
ماجرای سبدفروشی داروخانهها سال گذشته و با کمبود برخی از اقلام دارویی مانند سرم و آنتیبیوتیک جدیتر از همیشه مطرح شد.
این موضوع به حدی جدی شد که رئیس سازمان غذا و دارو در ابلاغیهای به تمامی شرکتهای پخش دارو تأکید کرد: «فروش دارو با استفاده از روشهای غیرمتعارف از قبیل ایجاد سبد دارویی (فروش داروهای سهمیهای و خاص در قبال خرید سایر داروها) و با روشهایی که منجر به ایجاد هر نوع تبعیض بین داروخانهها در زمینه دریافت داروهای مورد نیاز آنها شود، ممنوع است.»
در متن این ابلاغیه آمدهاست: با توجه به گزارشات دریافتی از معاونتهای غذا و دارو دانشگاههای علوم پزشکی سراسر کشور و برخی نهادهای نظارتی مبنی بر سبدفروشی، نقدفروشی و توقف فروش دارو توسط برخی شرکتهای پخش، به اطلاع میرساند مستند به ماده ۲۹ قانون تعزیرات حکومتی امور بهداشتی و درمانی و بند۴ ماده۸ آییننامه تأسیس و فعالیت شرکتهای پخش فرآوردههای سلامتمحور که اشعار میدارد «فروش دارو با استفاده از روشهای غیرمتعارف از قبیل ایجاد سبد دارویی (فروش داروهای سهمیهای و خاص در قبال خرید سایر داروها) یا روشهایی که منجر به ایجاد هر نوع تبعیض بین داروخانهها در زمینه دریافت داروهای مورد نیاز آنها شود، ممنوع است» و عطف به بند ۶ ماده ۹ آییننامه مذکور از آنجا که توقف فروش و عدمتوزیع موجودی داروها به عنوان کالای استراتژیک و مایحتاج عمومی بهرغم وجود مجوزهای لازم تخلف محسوبشده و موجب اختلال در زنجیره تأمین دارو میگردد، به اطلاع میرساند در صورت مشاهده یا دریافت گزارش مستند مبنی بر هرگونه تخلف در خصوص موارد فوق، مراتب از طریق مراجع قضایی پیگیری و اقدام قانونی لازم صورت خواهد گرفت. با وجود این، اما ماجرای تخلف سبد فروشی شرکتهای پخش همچنان ادامه دارد.
فاکتورسازی برای پنهانکاری
بهمن صبور، نایب رئیس انجمن داروسازان تهران درباره فروش سبدی داروها میگوید: «درباره داروهایی که در کشور دچار کمبود میشوند، برخی شرکتهای پخش گروکشی میکنند و وقتی میخواهند یک داروی کمیاب را به داروخانه بدهند، در کنارش برای داروخانهدار این شرط را میگذارند که یکسری داروهای کمفروش را هم خریداری کند! از سالهای اخیر این معضل وجود داشته و در دورههایی بسته به کمبود دارو، تشدید میشود.»
نایب رئیس انجمن داروسازان تهران در پاسخ به این سؤال که «آیا امکان گزارشدهی این تخلف از سوی داروخانهداران به سازمان غذا و دارو وجود ندارد؟» اینگونه توضیح میدهد: «افرادی که اقدام به سبدفروشی میکنند، فاکتور فروش داروهای خاص و سهمیهای را از فاکتور فروش مکملها و داروهای کممصرف جداگانه صادر میکنند که امکان اثبات سبدفروشی داروها به ناظران را سخت میکند.»
تبعات سبد فروشی برای صنعت داروسازی
محمدرضا دری، دبیر انجمن داروسازان تهران هم معتقد است نگاه صرفاً اقتصادی به صنعت دارویی، باعث این پدیده شده که شرکتهای توزیعکننده دارو، بعضاً محصولات دارویی خود را که عمدتاً توسط داروخانهها خریداری نمیشوند؛ در کنار داروهایی به فروش برسانند که مشکل تولید یا تأمین دارند و نیاز جامعه به آنها زیادتر است.
وی درباره پیامدهای منفی فروش سبدی داروها اینگونه توضیح میدهد: «وقتی دارویی بیش از اندازه تولید و به شرکتهای توزیعکننده دارو فروخته میشود؛ این شرکتها برای تبدیل کردن آن محصول به نقدینگی، آن را در کنار داروهای کمبود شده، به فروش میرسانند؛ این امر باعث میشود که دارویی که اضافه تولیدشده، وارد بازار و داروخانه شود در نتیجه به صورت کاذب به شرکتهای تولیدی این پیغام دادهمیشود که این دارو نیز مصرفکننده دارد و باعث تداوم تولید آن میشود و آمار کاذب و اشتباهی به سیستمهای تصمیمساز دادهمیشود. برای مثال به ازای هر صد بسته مکمل، پنج بسته از یک داروی کمیاب فروخته میشود؛ این امر باعث میشود سیاستگذاران حوزه دارو تصور کنند که مکملها به مقدار زیاد به فروش رسیده است، بنابراین تولید آن باید افزایش یابد و این مسئله باعث انتقال اشتباه پیام تولید دارو به مسئولان و سیستم تولید کشور و افزایش ارزبری را سبب میشود.»
