نالدی پاندور، وزیر خارجه آفریقای جنوبی اواسط مرداد اعلام کرد سران ۲۳ کشور به صورت رسمی برای عضویت در بریکس ابراز تمایل کردهاند. این دیپلمات گفت ما ابراز تمایل رسمی سران ۲۳ کشور برای الحاق به بریکس را دریافت کردهایم و حتی درخواستهای غیررسمی برای عضویت احتمالی در بریکس داریم. الجزایر، آرژانتین، بنگلادش، بحرین، بلاروس، بولیوی، کوبا، مصر، اتیوپی، هندوراس، اندونزی، ایران، قزاقستان، کویت، مراکش، نیجریه، فلسطین، عربستان سعودی، سنگال، تایلند، امارات متحده عربی، ونزوئلا و ویتنام کشورهایی هستند که به صورت رسمی برای عضویت در بریکس ابراز تمایل کردهاند. پاندور تصریح کرده است تمایل زیاد برای عضویت در بریکس نشان میدهد این گروه سازمانی پیشرفته است که از منافع کشورهای جهان جنوب دفاع میکند. بریکس بزرگترین اقتصادهای نوظهور جهان یعنی برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی را گرد هم جمع کرده است.
تمایل فزاینده کشورها از مناطق و قارههای مختلف برای عضویت در بریکس نشانگر اشتیاق و خواست قوی آنها برای بازتعریف نظم بینالمللی و رهایی از نظم لیبرال تحت سلطه غرب است. «مهدی خورسند» کارشناس سیاسی با تأکید بر اینکه شاید مهمترین جنبه عملکرد بریکس ضربه به نظم لیبرالی حاکم بر دنیا باشد، میگوید: «بریکس که به گفته اقتصاددانان کمتر از ۱۰ سال آینده نصف اقتصاد دنیا را در اختیار خود دارد، اولین اقدامش کاهش سهم دلار از تجارت دوجانبه و چند جانبه اعضای این پیمان بوده است.» در عین حال قدرتهای غربی به ویژه گروه ۷ مرکب از هفت کشور پیشرفته صنعتی جهان با نگرانی این تحولات و قدرتیابی روز افزون بریکس را دنبال کرده و در عین حال خواهان نوعی اعمال نفوذ در این گروه هستند. امانوئل مکرون چندی قبل خواهان حضور در اجلاس سران بریکس در آفریقای جنوبی شد. این درخواست از همان ابتدا با مخالفت شدید روسیه مواجه شد. مسکو در این زمینه اعلام کرد با توجه به سیاست خصمانه پاریس در قبال روسیه، مشارکت مکرون در اجلاس بریکس نامناسب خواهد بود. در آخرین تحول در این زمینه نالدی پاندور، وزیر خارجه آفریقای جنوبی گفت امانوئل مکرون رئیسجمهور فرانسه به اجلاس سران بریکس در آفریقای جنوبی دعوت نشده است.
اهمیت روزافزون
قدرتها و اقتصادهای نوظهور جهان در سال ۲۰۰۹ اقدام به تأسیس اتحادیهای سیاسی و اقتصادی برای همکاری بدون حضور قدرتهای غربی کردند که بریکس نام گرفت. چین و روسیه با قرار گرفتن در رأس گروه بریکس به دنبال پایان بخشیدن به سلطه دلار و قدرت اقتصادی غرب در مراودات تجاری هستند. به مرور سایر کشورهای در حال توسعه نیز به عضویت در این نهاد اقتصادی علاقهمند شدند. بریکس نمادی از تمایل کشورهای پنج گانه عضو آن که چهار کشور آن یعنی چین، هند، برزیل و آفریقای جنوبی جزو اقتصادهای نوظهور محسوب میشوند برای مشارکت در مدیریت اقتصاد جهانی و رقابت در برابر گروه ۷ است که از اقتصادهای برتر صنعتی بلوک غرب تشکیل شده است. روسیه خواهان آن است تا اعضای گروه بریکس به طور فعال در اصلاح نظام مالی و اقتصاد جهانی گام بردارند تا شرایط برای توسعه و رشد اقتصادی کشورهای درحال توسعه در محیطی عادلانه فراهم گردد. بریکس از نظر جمعیتی بیش از ۴۰ درصد جمعیت جهان را شامل میشود و از ۱۴ سال پیش و با هدف تقویت روابط تجاری و اقتصادی کشورهای درحال توسعه و همچنین ایجاد نهادهای موازی بینالمللی همچون بانکهای توسعهای و نظام تجاری جدید شروع به کار کرده است. بریکس ظرفیتهای بسیار مهمی برای توسعه پرشتاب اقتصادی و تبدیل شدن به قطب اثرگذار و تعیینکننده در اقتصاد بینالملل دارد. همین مسئله باعث شده است روسیه همواره خواهان تقویت و گسترش دامنه فعالیت این گروه بوده و در این میان ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه نقش مهمی را در تقویت بریکس ایفا میکند.
نقش روسیه
پوتین تأکید کرده است کشورهای گروه بریکس باید به کمک هم به کاستیهای نظام مالی جهانی پایان دهند و لزوم استفاده از ارزهای خاص به ویژه دلار امریکا برای تجارت و ذخیره خارجی را از میان بردارند. او پیشنهاد داده است اعضای گروه بریکس به طور فعال در اصلاح نظام مالی و اقتصادی جهانی گام بردارند تا شرایط برای توسعه و رشد اقتصادی کشورهای درحال توسعه در محیطی عادلانه فراهم شود. رئیسجمهور روسیه بر این گمان است که با توجه به اوضاع بسیار پرتلاطم جهان، مشارکت بسیار نزدیک کشورهای عضو بریکس بسیار مهم است. روسیه و چین به عنوان اعضای مهم بریکس که در عین حال رقبای اقتصادی و نظامی امریکا محسوب میشوند معتقدند تحولات بینالمللی و واقعیات نظام جهانی مؤید گذار به سوی نظام چند قطبی است، در حالی که امریکا با پافشاری بر حفظ نظام تک قطبی و تلاش برای تحمیل خواستهها و ارزشهای خود بر دیگر کشورها و نیز صف آرایی در مقابل قدرتهای رقیبش به دنبال اهداف و خواستههای خود از طریق یکجانبهگرایی است. پوتین بارها بر لزوم توسعه و تحکیم نظام چندقطبی در جهان تأکید کرده است. او در این زمینه گفته که لازم است سیستم چندقطبی جهانی متشکل از مراکز مستقل رشد اقتصادی و نفوذ سیاسی که گروه بریکس جزو آن است، تقویت شود. مسکو خواهان این است که اعضای گروه بریکس به طور فعال در اصلاح نظام مالی و اقتصاد جهانی گام بردارند تا شرایط برای توسعه و رشد اقتصادی کشورهای درحال توسعه در محیطی عادلانه فراهم گردد. در این راستا پوتین چندی قبل با بیان ضرورت سودمندی متقابل همه اعضا از تجارت دوجانبه و چند جانبه، بر افزایش تجارت بین اعضای بریکس و بهرهمندی از مزایای آن و نیز ضرورت افزایش سهم کشورهای عضو بریکس در نظامهای حاکم بر صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی تأکید کرد.
حمایت از نظام چند قطبی
کشورهای عضو بریکس معتقدند تحولات بینالمللی و واقعیات نظام جهانی نشانگر گذار به سوی نظام چند قطبی است، در حالی که امریکا با پافشاری بر حفظ نظام تک قطبی و تلاش برای ایفای نقش پلیس جهانی به دنبال اهداف و خواستههای خود از طریق یکجانبهگرایی است. از دیدگاه سران کشورهای بریکس، هرچند نظام بینالملل کنونی ایدهآل نیست، اما تا زمانی که این نظام مبتنی بر قوانین بینالمللی به دنبال وضعیتی عادلانه و بر مبنای برد- برد است نباید آن را کنار گذاشت. یکجانبهگرایی امریکا که هنوز خود را قدرت برتر و در واقع تنها ابرقدرت جهان میپندارد و بر اساس این پندار موهوم به تعیین تکلیف مسائل جهانی میپردازد، از جمله مهمترین انتقاداتی است که برخی از اعضای بریکس به ویژه روسیه در سالهای اخیر بارها مطرح کردهاند. بنا بر دیدگاه مسکو، این رویکرد امریکا باعث اختلال در وظایف شورای امنیت و گسترش هرج و مرج در صحنه بینالمللی میشود. به گفته پوتین نظام تک قطبی جهانی به رهبری امریکا برای روسیه غیرقابل قبول است و این کشور هیچگاه چنین نظامی را نخواهد پذیرفت. آن دسته از اعضای گروه ۲۰ که جزو اقتصادهای نوظهور محسوب میشوند معتقدند با توجه به تحولات جهانی در عرصههای اقتصادی و سیاسی، گروههای بینالمللی جدید باید جایگزین گروههای قبلی شوند که اکنون تأثیرگذاری خود را با توجه به از میان رفتن فلسفه وجودیشان از دست دادهاند. بدین ترتیب افزایش نقش و تأثیرگذاری گروههایی مانند بریکس وگروه ۲۰ در دستور کار رؤسای گروه بریکس قرار دارد. در عین حال پیشبینیها حاکی از آن است که اقتصاد مشترک کشورهای بریکس تا سال ۲۰۳۵ میلادی از هفت کشور صنعتی جهان هم سبقت خواهد گرفت و این نشانه اهمیت روزافزون بریکس در عرصه اقتصاد، تجارت و سیاست بینالمللی است. در مقابل امریکا به شدت مخالف قدرتگیری بریکس که به معنای تقویت چندجانبهگرایی است بوده و تلاش میکند تا همچنان نقش هژمون خود را در عرصه بینالمللی از طریق اعمال زور و تحمیل خواستههای خود به دیگر کشورها حفظ کند. با این حال شواهد حاکی از انزوای روزافزون امریکا به دلیل اقدامات یکجانبهگرایانه و بر خلاف مصالح و منافع بسیاری از دیگر کشورهاست.
