برخی از قبل میگفتند که در ایام محرم گردشگری تعطیل است، من، اما همیشه مخالف این حرف بودم، چون خارجیها همیشه از تماشای مراسم محرم استقبال میکنند.
محمدحسین ایمانیخوشخو، رئیس پارک ملی علوم و فناوریهای نرم و صنایع فرهنگی جهاد دانشگاهی با بیان این مطلب در مراسمی که با عنوان گردشگری آیینی برگزار شد، عنوان کرد: گردشگری آیینی هم وابستگی زمانی و هم مکانی دارد، مثل اربعین که هر دو را دارد. آیینها در جاهای مختلف اجرا میشود از بازار گرفته تا مساجد، حسینیهها، تیمچهها و حتی در خانهها. برخی از قبل میگفتند که در ایام محرم گردشگری تعطیل است، من همیشه مخالف این حرف بودم، چون خارجیها همیشه از آن استقبال میکنند، پس به عنوان جاذبه محرم نباید گردشگری تعطیل شود، مثل مراسم تعزیه در شوش و مشعلگردانی و قالیشویی در کاشان که چنین تلفیقی را در هیچ کجا نمیتوان مشاهده کرد.
ایمانیخوشخو با اشاره به گفته هانری کربن که شیعه توانسته است ضمن حفظ مذهب گذشته با تکیه بر امامی که خواهد آمد، آینده را هم داشته باشد و این در هیچ دین و مذهبی نیست، گفت: یکی از عللی که باعث میشود چراغ امام حسین (ع) خاموش نشود، وجود امام عصر (عج) است که همین موضوع شیعه و نهضتش را زنده نگه میدارد.
در ادامه مراسم هوشنگ جاوید گفت: هفته آینده پس از ۲۱ سال صدای ۲۵ منقبتخوان از سوی حوزه هنری رونمایی میشود و بسیاری از این منقبتخوانها از دنیا رفتهاند.
وی افزود: مسئله فعلی ما موضوعات تعزیه اجتماعی در ایران است که اصلاً به آن توجهی نکردهایم و شاید ندانیم چیست. درحالیکه سوگواریهای اجتماعی، سوگواری مذهبی را تقویت کرده، اما خودش در طول زمان ضعیف شده است. ما حتی در کردستان شیونگاه داشتیم و الان هم وجود دارد، اما ضعیف شده است. زمانهای سوگواری خیلی مهم است که برخی سنتی هستند مثل درو کردن تعزیه عاشورا که دقیق زمانی برگزار میشود که بخواهند گندم درو کنند تا محصولشان زیاد شود. این پژوهشگر پیشکسوت آیینهای ایرانی افزود: درباره موسیقی اصالتها، ریتم، تلفیق و تیپ را داشتیم که اصلاً رعایت نکردیم و همه چیز الان رها شده است و از جوانها ایراد هم میگیریم که چرا درست رعایت نمیکنند، درحالیکه اصلاً راه درستش را یاد نگرفتهاند. حتی نوحهخوانی در کشور ما جایگاه خاصی از قدیم داشته که بدان بیتوجهی کردهایم.
جاوید با اشاره به اینکه تاریخ برای این است که همین چیزها را نشان دهیم که در قدیم داشتیم، توضیح داد: این تاریخ شیون ماست. در پاسخ کسانی که میگویند در ایران شیون و غم نبوده باید گفت اصلاً مگر چنین چیزی میشود. ما پیکرکهایی داریم که نشان میدهد برای شیون کردن بوده، حتی آیین کربزنی داریم برای ۲ هزار و ۷۰۰ سال پیش که در آیین اسلامی تلفیق شده است.
در ادامه سهیل محمودی، شاعر و سخنران نشست نیز طی صحبتهایی گفت: تهران از سالهای آغازین قرن نوزدهم دو وجهه عزاداری دارد؛ یکی در خانوادهای رجال قاجار است، مخصوصاً بانوان خاندانهای خاص و دوم تکیه دولتیها که متأسفانه اینها از بین رفتهاند که تنها یک کوچه الان به نامش مانده است. هرچند آن دوره ۶، ۷ هزار نفر را در خود جای میداد. وی در ادامه یادآور شد: نسل عزاداریها در هیئتها شکل میگیرد، هیئت در جمع کردن مردم مهمتر از مساجد بود. این هیئتها مبنای عزاداری در تهران میشوند، حتی چهارپایهخوانی در بازار و هیئتها داشتیم.
بخش پایانی این مراسم نیز به تجلیل از استاد «داود فتحعلیبیگی»، پیشکسوت عرصه تعزیه و نمایشهای آیینی و سنتی ایرانی اختصاص داشت که این بخش با حضور رحمت امینی، تابش، هوشنگ جاوید و ایمانیخوشخو برگزار شد.
سپس فتحعلیبیگی پشت تریبون قرار گرفت و گفت: تعزیه بزرگترین هنر ایرانی است که بزرگان نمایش جهان پس از دیدن آن حیرتزده میشوند، اما خود ما آنطور که باید به آن بها ندادهایم. به خود امام حسین (ع) قسم هر کار کردم برای خودش بود و توقعی هم از هیچکس برای کاری ندارم. تعزیه زیاد اجرا کردم، در یکی از این تعزیهها نقش حر را داشتم و آن را نگه داشتم برای خودم تا شاید شفیعم باشد.
