«پرتوی از اندیشه آیتالله طالقانی» در عداد واپسین آثار منتشره از سوی مرکز اسناد انقلاب اسلامی به شمار میرود که مریم صفری به تألیف آن پرداخته است. تارنمای ناشر در یادداشتی کوتاه، ضمن اشاره به اهمیت کارنامه فکری و سیاسی آیتالله سیدمحمود طالقانی در تاریخ معاصر به معرفی فصول و بخشهای گوناگون این پژوهش پرداخته است. در بخشی از این معرفینامه چنین میخوانیم:
«آیتالله سیدمحمود طالقانی با تفکری دینی، انقلابی و مشی پدرانه و هدایت همه نیروهای انقلابی، دینی و ملی با گروههای گوناگونی که در برابر استبداد قد علم کرده بودند، همراه شد تا سایه شوم استعمار و استبداد را از سر مردم بردارد. وی در طول چند دهه مبارزه، ملیگرایان وفادار به آرمانهای ملی را حمایت و بیانیه تأسیس نهضت آزادی را امضا میکند، فداییان اسلام را پناه میدهد و حتی مجاهدین خلق او را پدر خطاب میکنند. وی در عین حال و در همه شرایط، بر باورهای دینی و اسلام انقلابی تأکید و پیوسته به دفاع از نهضت اسلامی میپرداخت و از حامیان جدی و پیروان وفادار رهبری امامخمینی (ره) بود... کتاب پرتوی از اندیشه آیتالله طالقانی درصدد است تا نوع پیوندی را که آیتالله طالقانی میان شیوههای دموکراتیک سیاسی زمان خود و دین اسلام برقرار میکند، مورد بررسی قرار دهد و پرتوی از این اندیشه را آشکار سازد. این اثر مشتمل بر دو بخش و هر بخش شامل چهار فصل است. بخش اول، بنیانهای اندیشه آیتالله طالقانی را بررسی میکند. گام نخست این بخش، نگاهی است به زندگی علمی، اجتماعی و سیاسی آیتالله طالقانی. این فصل مخاطب را با شخصیت طالقانی آشنا کرده و خواننده را برای ورود به مبحث اصلی کتاب که همانا سیر در آرا و اندیشههای سیدمحمود طالقانی است، آماده میکند. فصل دوم این بخش، سیری در آثار و مکتوبات بر جای مانده از آیتالله طالقانی است که بخشی از اندیشه وی از این رهگذر، بر خواننده معلوم شود. فصل سوم جریانهای فکری تأثیرگذار بر اندیشه وی را بررسی میکند که جریان ملیگرایی، جریان مشروطهخواهی، جریان فکری انقلابی و... از آن جمله است. فصل چهارم نیز به تدقیق در مبانی فکری و نظری آیتالله طالقانی اختصاص دارد. در این بین مبانی معرفتشناسی، روششناسی، انسانشناسی، هستیشناسی و... مورد بررسی قرار میگیرد. بخش دوم، سیاست و حکومت را در آرای آیتالله طالقانی وارسی میکند. این بخش نیز چهار فصل دارد؛ فصل نخست به بررسی دین و سیاست در اندیشه این متفکر بزرگ اختصاص دارد. فصل دوم مفاهیم بنیادین حکومت مردمسالاری دینی را در اندیشه طالقانی بررسی میکند، مفاهیمی، چون آزادی، برابری، عدالت و... در این فصل مورد بررسی قرار میگیرد. سومین فصل، شورا و نظام شورایی را در اندیشه طالقانی واکاوی میکند و فصل چهارم، به حکومت مطلوب و ابعاد آن در نظرگاه وی اختصاص دارد. در بخشی از کتاب میخوانیم: آیتالله طالقانی به دنبال تحقق حکومت دینی بود که با ویژگیهای ملی و قومی و نژادی هر منطقه و مردمان خاص آنجا هماهنگی داشته باشد. او در مسیر برداشتهای سیاسی آیتالله نائینی، مدافع حکومتی است که علما در آن بر امورات نظارت میکنند و به عنوان راهنمایان دینی، تطابق برنامهها و سیاستگذاریها را با اسلام میسنجند تا مبادا رژیم در ورطه خطرآفرین سکولاریسم و لائیسم فروغلتند....»
