بعد از اینکه بحث تغییر الگوی کشت و جلوگیری از تولید محصولات آببر در دستور کار سازمانها و نهادهای متولی قرار گرفت، تصمیماتی برای رسیدن به این هدف اتخاذ شد که حالا اجرای برخی از آنها مشکلساز شده است و ضرر کشاورزان را به همراه دارد. برای نمونه کارشناسان تعیین تعرفه صددرصدی برای صادرات صیفیجات را اشتباه میدانند، چون گروهی از کشاورزان در استانهای مختلف سالهاست کشت این محصولات را به صورت تخصصی انجام میدهند و تغییر کار آنها بدون حمایت و به دور از معرفی محصولات جدید باعث میشود نه تنها هزینههای کشت تأمین نشود، بلکه کشاورزان را خانهنشین کند. یکی از این مناطق، شبانکاره در شهرستان دشتستان است که کشاورزانش میگویند وقتی مسئولان میخواهند الگوی کشت را رعایت کنند نباید محدودیتها و ممنوعیتهایی ایجاد نمایند که باعث ضرر و زیان فعالان این عرصه شود.
تغییر الگوی کشت و آبیاری محصولات زراعی، راهکاری اساسی و مهم برای برون رفت از بحران کمآبی در حوزه کشاورزی است که در صورت اجرای درست و همراهی کشاورزان و پیگیری مسئولان نتایج قابل قبولی را به همراه خواهد داشت. در حال حاضر کشت صیفیجات در مناطق مختلف ایران رواج دارد که به گفته کارشناسان آب زیادی مصرف میکنند. اما ناهماهنگی در نحوه جلوگیری از ادامه کشت این محصولات و معرفی محصولات جدید برای جایگزینی آنها در کنار تصمیمات اشتباه موجب شده تا کشاورزان اعلام کنند متضرر شده و با ادامه این روند امکان کار برای آنها غیر ممکن است. در استان بوشهر، شهرستان دشتستان به عنوان یکی از قطبهای بزرگ کشاورزی به حساب میآید که بخش عمده محصولات کشاورزی استان در این منطقه تولید و بخشی از آن روانه بازارهای داخلی و باقیمانده هم صادر میشود. اما جالب اینکه در این شهرستان منطقهای به نام شبانکاره وجود دارد که یکی از حاصلخیزترین خاکها را دارد. حالا شبانکاره به عنوان قطب تولید محصولات جالیزی و صیفیجات مطرح بوده و کشاورزان این منطقه علاوه بر تولید گندم و جو، نقش مهمی در تأمین محصولات جالیزی دارند. اما تعیین نرخ صددرصدی تعرفه صادرات محصولات جالیزی، موجب نگرانی کشاورزان شبانکارهای شده است، زیرا آنها سطح گستردهای از زمینهای خود را زیر کشت صیفیجات دارند. آنها نسبت به تصمیمات مسئولان نگران هستند و معتقدند افزایش نرخ تعرفه صادرات محصولات جالیزی اقتصادشان را با چالش جدی مواجه میکند.
نظر کشاورزان پرسیده نمیشود
بیشک کشاورزی یکی از سختترین مشاغل به شمار میآید، به خصوص اینکه هنوز هم در اقصی نقاط ایران به صورت سنتی انجام میشود و کشاورزان مجبورند در سختترین شرایط آب و هوایی با هزینههای هنگفت، دست به تولید بزنند. با این اوصاف آنها انتظار دارند در زمان برداشت و فروش محصول با حمایت بیشتری روبهرو شوند، ولی برخی تصمیمات از جمله تعرفه صادرات باعث بروز مشکلات فراوانی در فروش محصول خواهد شد. آنطور که مسئول خانه کشاورز شبانکاره میگوید، وقتی مسئولان استان از کشاورزان این منطقه خواستند نسبت به رعایت الگوی کشت اقدام کنند، آنها نیز از این تصمیم پیروی کردند و حالا انتظار دارند مسئولان نیز حامی آنان باشند. یحیی اسماعیلی با بیان اینکه افزایش تعرفههای صادراتی برای صیفیجات باعث میشود هزینههای کشت هم تأمین نشود و کشاورزان خانهنشین شوند، میگوید: «مسئولان در تصمیمگیریهایشان اصلاً نظر کشاورزان را نمیپرسند و این اشتباه بزرگی است. بنابراین بیتوجهی متولیان امر به مشکلات کشاورزان شبانکاره حتماً مشکلات زیادی در پیخواهد داشت. عضو شورای اسلامی شهر شبانکاره با اشاره به اینکه بخشی از محدودیتهایی همچون افزایش تعرفه صادرات باید قبل از کشت به کشاورزان اعلام شود، میگوید: «کشاورزان با هزینههای بسیار زیادی اقدام به کشت کردهاند که نباید با برخی تصمیمات، باعث نابودی و از بین رفتن زحمات آنها شویم.» اسماعیلی با بیان اینکه اشتباه است از هندوانه و صیفیجات به عنوان پرآببرترین محصولات یاد شود، تأکید میکند: «بسیاری از محصولات کشاورزی از صیفیجات آب بیشتری مصرف میکنند. با توجه به اینکه تولید صیفیجات از فعالیتهای تخصصی کشاورزان شبانکارهای است، باید مورد حمایت قرار گیرد و اعلام میکنیم تعیین تعرفه صددرصدی برای صادرات این نوع محصولات اشتباه است.»
معیشت کشاورزان دیده شود
بر اساس تصمیمات اتخاذ شده، عوارض صادراتی محصولات جالیزی از جمله پیاز، سیبزمینی، گوجهفرنگی، هندوانه و ملون در سال ۱۴۰۲ در جهت کشت و تولید کالاهای اساسی متناسب با الگوی کشت با توجه به منابع آبی کشور ابلاغ شده است که پیاز صددرصد ارزش پایه صادراتی، سیبزمینی ۷۰ درصد ارزش پایه صادراتی، گوجه فرنگی ۷۰درصد ارزش پایه صادراتی، هندوانه صددرصد ارزش پایه صادراتی، خربزه، ملون و طالبی صددرصد ارزش پایه صادراتی خواهند داشت. ابراهیم رضایی، نماینده مردم دشتستان در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه کشاورزان شبانکارهای بهرغم تلاش زیادی که در زمینه تولید محصول دارند، هنگام برداشت و فروش با چالشهای فراوانی روبهرو میشوند، گفته است: «کشاورزان با سرمایه خود و با هزینهها و صرف وقت و انرژی فراوان به تولید میپردازند که باید حمایتهای لازم از آنها صورت گیرد. تصمیماتی همچون افزایش تعرفه صادراتی بر محصولات کشاورزی تأثیر فراوانی بر بازار دارد و باید این تصمیمات به گونهای لحاظ شود که معیشت کشاورزان در آن دیده شود.»
ارزآوری در شرایط تحریمی
شاید یکی از بزرگترین اشکالات در تصمیمگیریها این باشد که مسئولان پشت میزهایشان نشسته و بر اساس شنیدهها اقدام به انجام کاری میکنند. تصمیمگیری مدیران و متولیان امر باید بر اساس کار کارشناسی و حضور میدانی در هر منطقه باشد. کشاورزی، صنعتی نیست که به صورت سلیقهای پیش برود. ضمن اینکه صیفیجات در کشورهای همسایه مشتریان فراوانی دارد که با صادرات آنها در این شرایط تحریمی، ارزآوری بالایی برای کشور رقم میزند. حمایت از ایجاد کشت گلخانهای و تأمین اعتبارات برای استفاده کشاورزان از سیستمهای نوین و پیشرفته آبیاری از جمله راههایی است که هم تولید محصولات را محدود نمیکند و هم به صرفه جویی بسیار بالا در مصرف آب، میزان بیشتری از یک محصول را به همراه دارد. مسئول خانه کشاورز شبانکاره با بیان اینکه تجویز یک نسخه برای همه کشاورزان در استانهای مختلف کشور نمیتواند درست و پاسخگو باشد، میگوید: «باید مسائل هر استان با توجه به شرایط خودش دیده شود و کشاورزی سلیقهای نشود و تخصص و شرایط کشاورزان دیده شود. کسی که در تهران برای کشاورزان تصمیمگیری میکند باید بیاید و ببیند و زحمت و شرایط کشاورزان را لمس کند و سپس اقدام به تصمیمگیری نماید.» به گفته اسماعیلی ۱۰ روز برای برداشت و فروش محصول فرصت وجود دارد و اگر در این مدت کوتاه محصولات به فروش نرسند، آنقدر ضرر میکنند که از عرصه کشاورزی محو شوند.
