گفت و گوی «جوان» با هوشنگ جاوید پژوهشگر و مدرس موسیقی به بهانه درگذشت استاد حسن ناهید

مرحوم «حسن ناهید» از قلندران موسیقی ایرانی بود

پس از پیروزی انقلاب اسلامی برخی از فعالان موسیقی به بهانه‌های مختلف از فعالیت موسیقایی کنار کشیدند، اما مرحوم حسن ناهید از آن دست هنرمندانی بود که به میدان آمد و اتفاقاً کار‌های بسیار ارزشمندی را هم تولید کرد. اگر بخشی از اهالی موسیقی را مثل سربازان موسیقی کشور ببینیم قطعاً استاد ناهید از سرداران موسیقی ایرانی است.

استاد حسن ناهید، موسیقیدان و نوازنده پیشکسوت نی، که از مدتی قبل در بستر بیماری بود، پنج‌شنبه شب و در سن ۷۹ سالگی درگذشت. مرحوم ناهید از شاگردان برجسته زنده‌یاد استاد حسن کسایی بود که از ۱۰ سالگی موسیقی را شروع کرد و خدمات کم‌نظیری به حوزه موسیقی دستگاهی و سنتی کشورمان ارائه کرد. آن مرحوم در بیست و یکمین جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر مورد تقدیر قرار گرفت و در سال ۱۳۹۲ مدرک درجه یک هنری به ایشان اعطا شد.
استاد هوشنگ جاوید، پژوهشگر موسیقی نواحی و از چهره‌های شناخته‌شده عرصه موسیقی که با حسن ناهید رفاقت و مراودات دیرپایی داشته در مورد شخصیت حرفه‌ای و هنری این استاد فقید موسیقی به «جوان» می‌گوید: ابتدا به این نکته توجه کنیم که استاد حسن ناهید در چه دوره‌ای به دنبال آموزش و یادگیری موسیقی رفته و تحت آموزش چه بزرگانی قرار گرفته تا تبدیل به کسی شود که خدمات کم‌نظیری به موسیقی اصیل ایرانی ارائه کرده و حتماً این آثار و برکات استاد ناهید همچنان در دل جریان موسیقایی کشورمان ادامه خواهد داشت. نوآوری‌های ذاتی و عاشق موسیقی بودن استاد ناهید از جمله عوامل مؤثری بود که وقتی در ابتدای نوجوانی و سن ۱۰ سالگی به سمت آموزش و یادگیری موسیقی می‌رود، بعد از مدت کوتاهی آنقدر رشد می‌کند که به شاگردی بزرگانی مثل استاد حسین تهرانی و استاد حسن کسایی می‌رسد. در واقع ایشان یکی از قلندران درشت استخوان مکتب موسیقایی اصفهان هستند.
قلندر درشت استخوان مکتب اصفهان
جاوید در ادامه می‌گوید: اصفهان مکتب موسیقایی خاص خودش را دارد، اما خیلی‌ها سعی می‌کنند تا آن را انکار کنند یا به مخالفت با آن بپردازند، در حالی که این یک واقعیت است که اصفهان مکتب موسیقایی خاص خودش را دارد که با مکتب موسیقی سنتی ما پهلو به پهلو حرکت کرده‌است. استاد ناهید برآمده از این مکتب زیباست که در نوجوانی شروع به کار می‌کند و در جوانی می‌درخشد. در روزگار قبل‌تر خیلی از هنرمندان بزرگ کشورمان اعتقاد داشتند که یک هنرمند عرصه موسیقی تا زمانی که به سن ۴۰ سالگی نرسد، به آن پختگی لازم و آن جامع‌الاطراف بودن نمی‌رسد. استاد ناهید این فاصله را در سن ۲۵ تا ۳۰ سالگی‌اش طی کرد و به آن پختگی لازم رسید، یعنی یک دهه زودتر به درجه استادی رسیدند.
این پژوهشگر موسیقی نواحی کشورمان خاطرنشان می‌کند: درخشش ایشان در تک‌نوازی، دونوازی، گروه‌نوازی و آهنگسازی موضوع آشکاری است، اما این استاد فقید موسیقی سنتی و ایرانی به‌خاطر فروتنی که داشت هرگز اهل جاروجنجال نبود. در دوران کرونا من با ایشان تماس گرفتم و در حالی که از بی‌مهری و کم‌توجهی اهالی موسیقی و مسئولان گله می‌کرد، اما می‌گفت هرگز حاضر نیست زیر منت کسی باشد به همین علت تنهایی آن روزگار را تحمل می‌کرد، اما از کسانی که علی‌الظاهر به ایشان عرض ارادت می‌کردند، ولی احوالی از او نمی‌پرسیدند، ناراحت بود.
احترام عجیب استاد کسایی به ناهید
جاوید در مورد نحوه برخورد استاد کسایی (از چهر‌ه‌های درخشان موسیقی ایرانی و نی‌نوازی) با مرحوم ناهید اظهار می‌دارد: کسی مثل استاد کسایی با آن همه خدمات و فعالیت موسیقایی وقتی می‌خواست از مرحوم ناهید یاد کند یا او را خطاب قرار بدهد، همواره از لفظ «استاد ناهید» استفاده می‌کرد و این عنوان را فقط برای مرحوم ناهید به کار می‌برد که برای ما به عنوان فعالان موسیقی نشان‌دهنده جایگاه رفیع استاد ناهید بود. این در حالی است که استاد ناهید انسان بسیار فروتن و افتاده‌ای بودند که یکی از دلایل انعکاس ضعیف اخبار رسانه‌ها در مورد ایشان همین اخلاق استاد فقید موسیقی ایرانی بود. بعد از انقلاب اسلامی برخی از فعالان موسیقی به بهانه‌های مختلف کنار کشیدند، اما استاد ناهید از آن دست هنرمندانی بود که به میدان آمد و اتفاقاً کار‌های بسیار ارزشمندی را هم ارائه کرد؛ ما باید قدر این سرداران فرهنگی را بدانیم.
لزوم درجه بندی هنرمندان
این فعال موسیقی با گلایه از جامعه رسانه‌ای به خاطر عدم‌توجه آن‌ها به موسیقی ردیف و دستگاهی و نواحی ایرانی می‌افزاید: متأسفانه جامعه رسانه‌ای ما در مقابل بی‌مهری نسبت به موسیقی ایرانی، توجه و تمرکز بالایی را روی موسیقی غربی و پاپ دارد و خواننده‌هایی که مربوط به جریان مافیایی موسیقی هستند، به شدت مورد تبلیغ و توجه هستند! آیا این رسانه‌ها ایران را در آواز اروپایی می‌بینند؟! آیا ایران و فرهنگ ایرانی در ساز اروپایی باید دیده شود؟! حسن ناهید از نماد‌های موسیقی ایرانی است که متأسفانه دیده نشد. متأسفانه از طرف دیگر دستگاه‌های فرهنگی ما به ویژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هیچ فکری برای مناصب موسیقیدان‌های بزرگ کشور نکرده‌اند.
وی ادامه می‌دهد: درجه دادن به استاد‌های موسیقی نباید فقط در بعضی جشنواره‌ها و رویداد‌هایی مثل جشنواره فجر و امثالهم آن هم گاهی به گاهی اتفاق بیفتد، بلکه باید در قالب یک سازوکار درست و حساب شده و به صورت مداوم باشد تا شاهد این اوضاع به هم ریخته و بی‌حساب و کتاب امروز موسیقی و جولان دادن مافیای موسیقی نباشیم. تمام اهالی موسیقی و فرهنگ و هنر مثل سربازان و سردارانی هستند که به فرهنگ این کشور خدمت می‌کنند. اگر اهالی موسیقی را مثل سربازان موسیقی کشور ببینیم، قطعاً استاد ناهید از سرداران موسیقی ایرانی هستند. متأسفانه مسئولان و رسانه‌های ما این سرداران را نمی‌بینند! من از عزیزان شورای عالی انقلاب فرهنگی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خواهش می‌کنم در این مورد فکری بکنند. الان مدت زیادی است که سند موسیقی کشور منتظر ابلاغ و اجراست، اما متأسفانه این اتفاق به دلایلی که معلوم نیست، انجام نمی‌شود، چرا؟!
جاوید با اشاره به سرود سلام فرمانده می‌گوید: شما ببینید چهار نوجوان یک آهنگی برایشان تنظیم کردند، جهان را گرفت؛ یک کار ساده که از نظر موسیقی و گفتاری ممکن است ایرادات فراوانی هم داشته باشد، اما به هر حال دنیا ر ا گرفت. این‌ها سربازان فرهنگی هستند که باید تحت تربیت و آموزش سرداران فرهنگی مثل استاد ناهید قرار بگیرند تا دوباره شاهد اوج‌گیری و شکوفایی موسیقی ایرانی باشیم. اگر هر سردار فرهنگی را از دست بدهیم، چیزی حدود سه دهه طول می‌کشد تا فقدانش جبران شود و کسی مثل استاد ناهید را ما در کشور پیدا کنیم.