افت فشار گاز همراه با برودت پیوسته هوا در برخی مناطق کشور در حالی دستمایه برخی نقدها شده است که عملکرد وزارت نفت و به طور مشخص شرکت ملی گاز نشان میدهد ظرفیت تولید و عرضه گاز در دولت کنونی تقویت شده است چراکه در زمان آغاز به کار دولت، وزارت نفت اعلام کرد کشور با کسری ۲۰۰ تا ۲۵۰میلیون مترمکعبی گاز روبهرو است، اما با اقدامات انجام گرفته در دولت کنونی هم تولید گاز افزایش یافته و هم سوخت مایع کافی برای نیروگاهها فراهم شد، به همین دلیل برخلاف سال ۹۹، در سال ۱۴۰۰ با خاموشیهای گسترده مواجه نشدیم و در سال جاری نیز صرفاً در هوای بسیار سرد افت فشار در برخی نقاط رؤیت شد که این مورد نیز به شیوههای مختلف برطرف شد.
همانطور که میدانیم بررسی عملکرد دولتها در حوزه انرژی باید جامع و کامل باشد، زیرا وقتی میگوییم انرژی طیف وسیعی از کالاها و حاملها را در بر میگیرد، از این رو با بزرگنمایی یک نقیصه کوچک در خدماترسانی آن هم در شرایط ویژهای، چون استمرار برودت هوا نمیتوان سنجه مناسبی برای مقایسه عملکردها دستوپا کرد، از این گذشته باید توجه داشت که هنگام آغاز به کار دولت جدید آیا ناترازی در حوزه انرژی وجود داشته یا خیر؟
در زمان آغاز به کار دولت، وزارت نفت اعلام کرد کشور با کسری ۲۰۰ تا ۲۵۰میلیون مترمکعبی گاز روبهرو است، اما با اقدامات انجام گرفته در دولت کنونی هم تولید گاز افزایش یافت و هم سوخت مایع کافی برای نیروگاهها فراهم شد، به همین دلیل برخلاف سال ۹۹، در سال ۱۴۰۰ با خاموشیهای گسترده مواجه نشدیم و در سال جاری نیز صرفاً در هوای بسیار سرد افت فشار در برخی از نقاط رؤیت شد که این مشکل نیز به شیوههای مختلف برطرف شد.
یکی از اقدامات قابل ملاحظه دولت فعلی حل مشکل میعانات گازی ذخیره شده روی آب بود. هم با مصرف داخلی و هم با صادرات میعانات، تولید گاز از پارسجنوبی که به دلیل انباشت میعانات، کاهش یافته بود، افزایش یافت و به حداکثر میزان ممکن رسید.
از سوی دیگر وقتی دولتی برای دولت بعد از خود در بعد مالی بدهی به ارث میگذارد، حتماً در بعد سرمایهگذاریها و ترازهای حوزه مالی، کالایی و انرژی نیز یحتمل ناترازیهایی را به ارث گذاشته است، منتهای مراتب دولت سیزدهم سیاست اخلاقگرایانهای را در پیش گرفت و در آغاز به کار نخواست در مورد نارساییها و ناترازیهایی به ارث برده سخنی بگوید تا خاطر مردم آزرده نشود، اما وقتی این روزها انصاف زیر پا گذاشته میشود، لازم است حقایق بازگو شود تا اشخاصی که شب و روز کار کردهاند، متهم به کمکاری نشوند. ناترازی انرژی تحمیلشده از دولت قبل به دولت کنونی در سال جاری هم چالشآفرین بود، اما با توجه به افزایش مصارف گاز، این کسری تراز گاز که از گذشته به ارث رسید، به رغم افزایش تولید باز هم در برخی نقاط خودنمایی کرد.
همانطور که میدانیم توسعه میادین گازی و افزایش قابل توجه تولید گاز هم به سرمایهگذاری و هم به زمان قابل توجهی نیاز دارد. متأسفانه در گذشته پروژههایی که باید برای تراز کردن حوزه تولید و مصارف گاز کلید میخورد، انجام نگرفت، از این رو شرایطی رقم نخورد تا با تکمیل و بهرهبرداری از پروژههای از گذشته کلید خورده، نقیصهای در حوزه خدماترسانی گازی رخ ندهد.
شواهد نشان میدهد وزارت نفت همه تلاش و توان خود را به کار گرفت تا هم مشکل به حداقل ممکن تقلیل یابد و هم به سرعت برطرف شود، به همین دلیل تعمیرات اساسی پالایشگاههای گازی از چند ماه زودتر آغاز شد و تولید گاز از همه میادین موجود به خصوص پارسجنوبی به حداکثر میزان ممکن رسید.
شبکه انتقال گاز و ایستگاههای تقویت فشار و کمپرسورها هم به طور کامل آماده شد تا با حداکثر ظرفیت بیشترین گاز ممکن از میادین گازی ما که در جنوب قرار دارند، به سمت شمال کشور منتقل شود.
در شرایط کنونی تولید گاز، پالایش آن و تزریق به شبکه در بیشترین حالت ممکن قرار دارد، یعنی هیچ ظرفیتی حتی در حد یک مترمکعب برای تأمین گاز زمستانی مردم نادیده گرفته نشد. علاوه بر این، به صنایع و نیروگاههایی که مشکل محدودیت گاز داشتند، سوخت مایع به قیمت تقریباً رایگان تحویل داده شد تا در تولید آنها اختلالی ایجاد نشود. وزارت نفت بر اساس پیشبینیهای هواشناسی این احتمال را میداد که به رغم همه این تدابیر و تلاشهای شبانهروزی، با ورود سرمای شدیدی با مصرف غیرمتعارف و در نتیجه افت فشار مواجه شود و به همین دلیل تدابیر لازم را از قبل اندیشید و برخلاف گذشته غافلگیر نشد.
یکی از مشکلاتی که در اغلب بخشهای حاملهای انرژی به چشم میخورد آن است که دولت گذشته به رغم رشد مصارف و عدمسرمایهگذاری مناسب برای افزایش توان تولید از ابزار تعرفهها برای کنترل مصرف و تأمین مالی برای سرمایهگذاری در حوزه زیرساختها بهره نبرد. تعرفههای گاز از سال ۹۴ اصلاح نشده است و به همین دلیل انگیزهای هم برای بهینه مصرف کردن وجود نداشت. از یک سو گاز ۴میلیون نفر از افراد تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی رایگان شد و برای کسانی که مصرف خود را کاهش دهند، مشوقهای خوبی در نظر گرفته شد (از جمله هر یکدرصد کاهش مصرف ۳درصد تخفیف در قبوض) و از سوی دیگر تعرفه گاز پرمصرفها در دو مرحله در سال گذشته و امسال افزایش یافت تا حق بقیه مردم که در الگو مصرف میکنند، ضایع نشود.
اگر قرار باشد بگوییم که چرا در حوزه گازرسانی کشور با نقیصههایی در برخی نقاط روبه رو شد، باید عنوان داشت که سرمای فراگیر و ماندگار که ۲۰ استان کشور دمای پایدار زیر صفر داشتند و ضعف شبکه خطوط شمال شرق کشور که امکان دریافت بیشتر گاز را ندارد و قطع سوآپ گاز ترکمنستان و همچنین مصرف بیسابقه گاز در بخش خانگی و تجاری به خصوص در کلانشهرها شرایطی رقم زد که کنترل آن کمی مشکل بود.
اما برای حل سریع خدماترسانی گازی به تمامی نقاط کشور در کنار تشکیل کمیتههای مشترک بین دستگاهی برای مدیریت شرایط، ذخیرهسازی سوخت مایع جایگزین و نفت سفید و الپیجی در مناطقی که احتمال بحران و افت فشار میرفت از چند هفته قبل انجام شد.
طبق شواهد موجود خوشبختانه ۹۹درصد شبکه گازرسانی در سراسر ایران مشکلی ندارد و در معدود نقاطی هم که در انتهای شبکه مانند شهر تربتجام مشکل وجود داشت و گاز حدود ۳۰درصد مشترکان در تربتجام دچار محدودیت شده بود، وزیر نفت به خراسان سفر کرد تا از نزدیک وضعیت را به صورت میدانی بازدید کند و تصمیمات لازم با اطلاعات دقیق و میدانی اخذ شود. در واقع از ۲۳میلیون مشترک کشور، گاز ۱۷ هزار مشترک دچار اختلال شد که آن هم طی چند روز حل شد.
در راستای حل مشکل شهروندان در تربتجام تعداد زیادی بخاری در اختیار فرمانداری و هلال احمر برای توزیع قرار گرفت تا با استفاده از شماره مشترکانی که گاز آنها دچار محدودیت شده بود به توزیع آن اقدام کنند. از سوی دیگر پول برق مشترکانی را که در دی ماه با محدودیت گاز مواجه شدند نیز شرکت ملی گاز پرداخت خواهد کرد. بررسی اظهار نظرهای موجود به ویژه از سوی فعالان بخش خصوصی و جامعه کارشناسی دلسوز نشان میدهد نگرانیهایی در رابطه با تأمین گاز تمامی بخشها در سال آتی وجود دارد، به ویژه آنکه عدهای از کارشناسان معتقدند تحریمها موجب شده است طی سالهای اخیر حتی به میزان استهلاک زیرساختها سرمایهگذاری صورت نگرفته باشد، از این رو سرمایهگذاری جهت برطرف کردن چالش گازی کشور را دهها میلیارد دلار ارزیابی میکنند.
بررسی اقدامات معطوف به آینده وزارت نفت نشان میدهد پروژه جدید ذخیرهسازی در شوریجه برای مدیریت پیک مصرف در زمستان بعد از هشت سال رکود پروژههای ذخیره سازی کلید خورد و از سوی دیگر تقویت شبکه انتقال گاز شمال شرق از جمله احداث یک خط لوله جدید در جنوب خراسان برای شهر تربتجام و خطوط لوله دیگر در این منطقه در دستور کار است.
همچنین تلاش و سرمایهگذاری برای تولید بیشتر گاز مورد توجه قرار گرفته است و تشکیل صندوق ملی بهینهسازی مصرف انرژی برای تأمین مالی پروژههای بهینهسازی و اقدامات متنوع دیگر نیز یکی از مواردی است که جزو راهکارهای حل مسئله ناترازی تولید و مصرف گاز کشور است.
