علینبوی، مدیرعامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع (ایدرو) و از رفقای وزیر صمت، ۳۰ مهر امسال در نشستی با عنوان آنچه «هماندیشی صاحبنظران دانشگاهی و فعالان صنعت خودرو با وزیر امور اقتصادی و دارایی در دانشگاه علامه طباطبایی» عنوان شد، گفته بود: «۴۰ درصد سهام سایپا در اختیار شرکتهای تابعه خودش است و سهامداران غیر نیز همه هستند. همچنین ۱۷ درصد سهام در اختیار دولت است. این وضعیت، یک دور باطلی را در شرکت سایپا ایجاد میکند، در حقیقت صاحبان حق رأی، مالکان سهام نیستند. شبیه همین وضعیت را تقریباً در ایران خودرو داریم، ۲۴درصد سهام این شرکت در اختیار شرکتهای تابعه ایرانخودرو قرار دارد و ۱۰درصد در اختیار شرکت گسترش سرمایه گذاری ایرانخودرو و بقیه با درصدهای کمتر قرار دارند که جمعاً ۲۴ درصد در اختیار مدیرعامل ایران خودرو است، این در حالی است که در ایرانخودرو سهامداران غیردولتی متعهد وجود دارند که اختیار سهامشان را دارند. اگر ما این معضل ۴۰ درصد داخل سایپا و ۲۴درصد ایرانخودرو را حل نکنیم، در زمینه حاکمیت شرکتی این دو شرکت اختلال ایجاد میشود.»
مشکل صنعت خودرو حکمرانی است
میثم فرجاللهی، استاد دانشگاه علم و صنعت نیز در همان نشست گفته بود: «در دنیا مدل رقابت انحصاری مرسوم است، اما هیچگاه در دنیا مدل صددرصد رقابتی یا صددرصد با هماهنگی و همسویی نداریم. در کشور ما با محدودیت صادرات، خیلی منطقی نیست که قطعهسازان جدا باشند، باید یکپارچه شوند. سهام چرخشی نیز باید واگذار و حتی شرکتهای وابسته به این دو خودروساز هم باید واگذار شوند. وقتی حکمرانی ضعیف است، دولت دوست دارد مالکیت داشته باشد، زیان خودروسازان در تضاد بین بهرهوری و قیمت رخ داده است، اما قبل از آن دولت مالکیت داشته و صنعت خودروسازی سود هم داشته است. مشکل صنعت خودرو مالکیت نیست، بلکه حکمرانی آن است. تضاد بین بهرهوری و قیمتگذاری همیشه وجود داشته است؛ به نظرم اصل ورود حاکمیت به قیمتگذاری درست است، اما شیوه ورود و دخالت دولت درست نیست. اگر ایرانخودرو و سایپا به بخش خصوصی واگذار شود، صرفه اقتصادی نخواهد داشت، چرا باید هزینه تحقیق و توسعه بدهد، صنعت خودرو از دست میرود، دولت حکمرانی برای واگذاری ندارد و واگذاری را صلاح نمیدانم.»
صرف خصوصیسازی حلال مشکلات نیست
سمانه عابدی، عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد هم در همان نشست گفته بود: «اکنون موضوع نحوه واگذاری به حاشیه رفته است، به نظر میرسد بحث واگذاری به شمشیر دولبه شبیه شده است. شکست بازار زمانی رخ میدهد که دولتها دخالت میکنند، به نظرم بحران در صنعت خودرو به دلیل دخالت دولت رخ داده است، صرفاً با خصوصیسازی نمیتوان مشکل صنعت خودرو را حل کرد. نمیتوان گفت به دلیل سهامدار بودن دولت، ما شکست خوردهایم؛ به هر حال حضور دولت میتواند از عوامل ناکارآمدی باشد، بنابراین نیازمند این هستیم که ببینیم کشورهای دیگر در این صنعت چه کردهاند و درخصوص واگذاری، آسیبشناسی داشته باشیم و مطالعات انجام دهیم. در مورد موضوع اهلیت، باید گفت شرایط احراز اهلیت در سازمان خصوصیسازی است، بنابراین به نظر میرسد یکسری نکات باید مدنظر قرار گیرد به ویژه درباره بعد اجتماعی این قضیه و بحث کارمندان شرکت و... باید نظارت مستمر باشد و اهلیت ثابت شود. دولت در واگذاری باید بر موضوعات رفاه اجتماعی و اشتغال کارمندان نظارت داشته باشد، همچنین ادغام شرکتهای خودروسازی داخلی هم یکی از راهکارهاست. چین برای این کار دوره مشخص کرده است. اگر قبل از تمام این موارد یک مطالعه جامع و عمیق و برنامه راهبردی درست داشته باشیم، بهتر است ابتدا آسیبشناسی کرده و سپس مواردی که عرض کردم را پیگیری کنیم.»
