خواننده سرود ماندگار امریکا ننگ به نیرنگ تو در حالی چشم از جهان فرو بست که تا آخرین لحظه عمر به آن ترانه مشهور و مردمی افتخار میکرد و همیشه در مصاحبههایش اعتقادات ضدامریکایی خود را نهتنها پنهان نمیکرد، بلکه به آن افتخار هم میکرد.
هیچ اثری نمیتوانست او را به اندازه ترانه مرگ بر امریکا نزد افکار عمومی مشهور کند، اما این ترانه برای استاد اسفندیار قرهباغی خواننده اپرای ایرانی کافی بود تا تبدیل به چهرهای ماندگار در موسیقی ایران شود. قرهباغی روز پنجشنبه پس از یک دوره مبارزه با بیماری سرطان دار فانی را وداع گفت و با مرگش یکبار دیگر موسیقی مرگ بر امریکا را در یادهای ایرانیان زنده کرد.
پس از کودتای ۲۸ مرداد در ایران، امریکا منفورترین دولت نزد افکار عمومی ایرانیان بود. آنها از سال ۳۲ که کودتا انجام شد سلطه خود را بر ایران کامل کردند تا انقلاب اسلامی در سال ۵۷ که بغض ملت بالاخره ترکید و پس از شاه این امریکا بود که باید از ایران اخراج میشد، وگرنه انقلاب در همان ابتدای کار نیمهکاره میماند. وقتی لانه جاسوسی تسخیر شد یک ترانه هم از دل رخدادهای پس از آن حادثه بزرگ در موسیقی ایران رویید و به نماد یک نسل انقلابی تبدیل شد که انقلاب اسلامی را نه صرفاً پدیدهای ضدنظام سلطنت، بلکه انقلابی ضداستکباری میدانست که تازه اول یک راه پرفراز و نشیب است.
مبارزه با دروغپردازان امریکاپرست
برخی که خودشان جزو تسخیرکنندگان لانه جاسوسی بودند و حالا به نادمان و پشیمانان تبدیل شدهاند، ترجیح میدادند خواننده سرود معروف مرگ بر امریکا نیز مانند آنها به اصطلاح جا بزند و از پشیمانی سخن بگوید تا حدی که معصومه ابتکار چند سال پیش متوسل به یک دروغ بزرگ درباره قرهباغی و مدعی شد او در ایران زندگی نمیکند و به امریکا رفته است! این دروغ به سرعت با واکنش مرحوم قرهباغی روبهرو شد و در یک مصاحبه عنوان کرده بود که «الان در تبریز هستم و نهتنها به امریکا نرفتهام، بلکه هنوز همان تفکرات انقلابی گذشته را در خود حفظ کردهام و خوانندهای هستم که برای آرمانم کار میکنم، نه مثل کسانی که آخر عمری در کابارهها میخوانند.»
قرهباغی در ادامه چنین گفته بود: «چنین شایعهای جزو ابتکارات خانم معصومه ابتکار است که وقتی یک مجری در مقام پرسشگر از ایشان پرسید چرا شما که خودتان در تسخیر سفارت نقش داشتهاید، فرزندتان در امریکا زندگی میکند در پاسخ گفت که دیگر دوره این حرفها گذشته است و الان خواننده سرود «آمریکا ننگ به نیرنگ تو» خودش هم در امریکا زندگی میکند. من ایشان را از نزدیک نمیشناسم، اما معلوم نیست آیا ایشان هم من را میشناخت که چنین شایعهای را درست کرده و گفته است.»
قرهباغی ادامه میدهد: «اتفاقاً برای ماههای آینده برنامه یک اپرای بزرگ موسیقی در تهران را داریم که از مدتها پیش مشغول کار کردن روی آن هستیم. اپرای ما داستان هفت مرحلهای است که عطار نیشابوری مطرح کرده و ماجرای هفت سردار است مثل نفرت و عشق و در مقابل اینها یک اهریمن نقش بازی میکند که هدفش گول زدن این هفت سردار و کشیدن آنها به وادی خودش است. ما داستانهایی را روایت میکنیم که در منظومه جناب عطار وجود دارند.»
او یکبار هم در سال ۸۸ ناچار شد اعلام موضع کند و بگوید: «برخلاف آنها که نانشان و دستشان به دست امریکاست، من همیشه معتقدم که امریکا جهانخوار است؛ از آن سر دنیا آمده این سر دنیا و اینجا در عراق، افغانستان و پاکستان این همه فتنه به راه انداخته است.
قرهباغی یکبار هم در سال ١٣٩١ نسبت به شایعه «بیبیسی» که گفته بود او دیگر نمیخواهد این سرود پخش شود، واکنش نشان داد و آن را تکذیب کرد و در سال ۱۳۹۳ همین اتفاق باز رقم خورد و ناچار شد باز هم اعلام موضع کند و بگوید؛ «اینکه او گفته است همزمان با مذاکره ایران و امریکا، صلاح نیست سرود «مرگ به نیرنگ تو» پخش شود، صحت ندارد و او همچنان امریکا را غارتگر میداند.»
۴۰ سال زیست ضدامریکایی
حالا ۴۰ سال از روزی که سرود «آمریکا ننگ به نیرنگ تو» براساس شعری از مرحوم حمید سبزواری و با موسیقی استاد احمدعلی راغب ساخته و پخش شد، میگذرد. سرودی که هنوز هم تازگی خود را از دست نداده و جزو میراث معنوی این سرزمین محسوب میشود.
مرحوم راغب در بخشی از خاطرات خویش در باب چگونگی تولید سرود تاریخی «امریکا، امریکا، ننگ به نیرنگ تو» گفته است: «یک روز ساعت ۱۲ ظهر بود که خدمت مرحوم آقا سیداحمد خمینی رسیدیم و ایشان نامهای را به ما نشان دادند و گفتند این متن را امام نوشتهاند و قرار است در اخبار ساعت ۱۴ صداوسیما خوانده شود. مضمون پیام این بود: ایران رابطه با امریکا را میخواهد چه کند و این رابطه به چه درد ایران میخورد. در انتهای یادداشت هم نوشته بودند؛ امریکا هیچ غلطی نمیتواند بکند! البته امام قبلاً این را در بیاناتشان گفته بودند، ولی حالا مکتوب شده بود. احمدآقا این یادداشت را به ما نشان دادند و پرسیدند آیا امکان تبدیل این پیام به یک اثر موسیقایی وجود دارد که من گفتم چرا نشود. اگر یک شعر خوب در بحر عروضی خاصی که موسیقایی و آهنگین باشد، داشته باشیم، گذاشتن ریتم و ملودی روی آن کار دشواری نیست. مرحوم آقای حمید سبزواری همانجا گفت من فردا صبح شعر متناسب با این پیام را به دست آقای راغب میرسانم! همانجا با هم عهد کردیم که این اثر را به سرعت بسازیم. بعد هم آقای اسفندیار قرهباغی را برای اجرای اثر دعوت کردیم. در این سرود بود که جمهوری اسلامی به شکل علنی و رسمی به امریکا نه گفت. فکر میکنم ۱۹ یا ۲۰ خرداد ۱۳۵۹ بود که این سرود پخش شد.»
قرهباغی یک ضلع از مثلث طلایی بود که سرود ماندگار ننگ به نیرنگ تو را خلق کردند. دو ضلع آن سرود، یعنی حمید سبزواری به عنوان شاعر و احمدعلی راغب به عنوان آهنگساز پیش از این دعوت حق را لبیک گفته بودند و آخرین بازمانده آن سرود ضداهریمنی نیز سربلند ماند و تن به وسوسههای شیطان نداد و مردانه جان به جانآفرین تسلیم کرد.
خواننده سرود «مرگ به نیرنگ تو» تا آخرین روزهای زندگی در دو جبهه مبارزه میکرد، یکی همراهی با جبهه ضد استکباری و یکی نیز مبارزه با جبهه نفاق امریکاپرستان که هر از گاه دست به دامن شایعاتی درباره او میشدند. مبارزه در جبهه دوم قطعا برای او به مراتب سختتر و جانفرساتر بود
