حتماً برایتان پیش آمده است که فرزندتان هنگام عبور از خیابان توجهش به متن یا عکس یک بیلبورد جلب یا خبری از رادیوی ماشین پخش شود و او کنجکاوانه گوش دهد. حتی ممکن است از ساعتها زمانی که صرف فضای مجازی میکند، زمانی را صرف دریافت اخبار گوناگون از سراسر جهان کند و شما روحتان خبردار نباشد. ممکن است نوجوان شما در معرض تبلیغات فرقهها و آیینهای مندرآوردی قرار بگیرد و دست به انتخاب یا تغییر بزند. ممکن است تحت تأثیر اخبار کذب و دست به رفتارهای ناهنجاری بزند یا حتی به خود و اطرافیانش آسیب وارد کند و این بدین معنی است که فرزند شما پیام درستی را از رسانه دریافت نکرده و دچار اشتباه شده است. سواد رسانه دقیقاً اینجا معنا پیدا میکند؛ یعنی فرزند شما بتواند منابع خبری را از هم تشخیص بدهد، قدرت تحلیل بالایی داشته باشد و بتواند اخبار جعلی یا واقعی را از لابهلای صدها خبر تشخیص دهد.
در دنیایی که فضای مجازی هر روز بیشتر بر زندگی اجتماعی و روابط افراد اثر میگذارد، بسیار مهم است که فرزندان تأثیر درستی از این پدیده ارتباطی دریافت کنند. آنها باید ادبیات و مهارت ورود به دنیای مجازی را یاد بگیرند تا بتوانند در این جهان پروسعت از خودشان مراقبت کنند. بتوانند میان هزاران فیلم و کلیپی که از منابع مختلف دریافت میکنند، کلکهای رسانه را پیدا کنند. ممکن است بخشی از یک عکس تقطیع یا با فتوشاپ دستکاری شده باشد. ممکن است بخش مهمی از یک گفتگو و سخنرانی حذف شده باشد که بتواند به راحتی معنا و مفهوم را تغییر دهد. سواد رسانه کمک میکند این کلکها و حقهها را یاد بگیرند و در هر رسانهای که باشند، درستترین را انتخاب کنند. فرض کنید در یک شرایط خاص، شبکههای مختلف ایرانی و خارجی دست به تحلیل اتفاقات میزنند. اصل موضوع یکی است، ولی هر کسی از زاویهای به آن میپردازد که در راستای تأمین منافعش باشد. این وسط مخاطب بیچاره سردرگم میشود و نمیداند چه کسی راست و چه کسی دروغ میگوید.
در دو سال اخیر که با حجم انبوه اخبار کرونایی مواجه شدیم، اهمیت سواد رسانه بیش از همیشه پدیدار شد. وقتی ضدواکسنها به هر نوشته و عکسی متوسل میشدند تا مردم را از طبیعیترین حقشان دور کنند یا وقتی وانمود میکردند واکسنها مرگآفرین است. وقتی عدهای میگفتند آمار فوتیها بیشتر از چیزی است که دولت اعلام میکند. حتی تنش کمبود موادغذایی و گرانی اجناس که ساخته و پرداخته اتاق فکر رسانهها بود، آنها هر طور که صلاح بدانند ذهن مخاطب را از اطلاعات مورد نیاز پر میکنند. کمسوادی رسانه باعث میشود ما حتی زیباییها و توانمندیهای کشورمان را نبینیم و فقط روی نقطه ضعفهایی که برخی رسانهها و شبکهها نشانمان میدهند، تمرکز کنیم.
در حال حاضر سواد رسانه به عنوان یک رشته آکادمیک در بسیاری کشورها جا افتاده و هر روز بر شمار طرفداران این علم در کشورهای مختلف افزوده میشود.
با گسترش این علم میتوان امیدوار بود که باورپذیری شایعات و اخبار جعلی آسیبرسان به حداقل برسد و مخاطب باهوش و نکتهسنج، از میان دهها خبری که دریافت میکند، درستترین را تشخیص دهد و بازیچه اتاق فکر برخی رسانهها نشود. میتوان امید داشت که مردم دل به اخبار دروغین ندهند و در پی آن، خود و حتی دیگران را به درد سر نیندازند.
