در روزهایی که هر سانس اکران سینماها با نزدیک به ۱۰ تماشاگر به انجام میرسد، سازمان سینمایی در حال برنامهریزی برای ساخت سالنهای جدید است، این به آن معنا است که سالنهای جدید هم برای صندلیهای خالی، فیلم را اکران خواهند کرد و سرمایهای که از پول بیتالمال برای ساخت این سالنها صرف شده، میزبان فیلمهایی خواهد شد که محتوا و کیفیت آن نسبتی با ذائقه مخاطب نخواهد داشت.
رئیس سازمان سینمایی در سفر به استان خراسان رضوی، موضوع ساخت سالنهای سینما و گسترش زیرساختهای سینمایی را به عنوان یکی از رویکردهای دولت نامید و آن را عاملی برای رونق گیشه و تقویت اقتصاد سینما دانست.
از سیاستهایی که دولت در عرصه سینما به آن توجه داشتهاست، ساخت سالنهای جدید سینمایی است. تا پایان سال جاری ۱۲۰ سالن سینمایی جدید افتتاح خواهد شد و همچنان ساخت سالنهای جدید در دستور کار دولت است. بخشی از طرحهای ساخت سالنهای جدید سینما در شهرهای فاقد سینما اجرایی میشود، اما در بخشهای دیگر یعنی ساخت سالنهای جدید در شهرهایی که دارای سالنهای سینما هستند، کمی عجیب است.
عرضه و تقاضای سینمایی
زمانی که از سینما با عنوان صنعت یاد میکنیم. باید قواعد فعالیتهای صنعتی نیز در آن رعایت شود. از اولین مباحث اقتصادی که باید در هرگونه فعالیت فرهنگی، اقتصادی یا حتی اجتماعی به آن توجه داشت، بحث «عرضه و تقاضا» است. یک فعالیت زمانی رشد میکند که همیشه میان عرضه و تقاضا رابطه مستقیم و مثبتی وجود داشته باشد. به عبارت دیگر زمانی که تقاضا بیش از عرضه است، بازار خود را به سمت جلو میکشد و برای به دست آوردن منابع جدید تلاش میکند. در سینما این کار به معنای آن است که آنقدر سینماهای کشور دارای مخاطب و مشتری است که سالنهای فعلی سینما جوابگوی حجم درخواستها نیست و لزوم ایجاد زیرساختهای جدید برای توسعه بازار به وجود میآید. در اینجا یا دولت یا بخش خصوصی پیشگام میشود تا برای تعدیل بازار، عرضه را افزایش دهد، اما در وضعیت فعلی، مسئله عرضه و تقاضا در سینمای ایران دارای چنین شاخصهای است؟
اکران برای سینماهای خالی
نا آرامیهای چند هفته اخیر به عنوان یک اثر نامطلوب کلی روی فعالیتهای فرهنگی و هنری باعث شد فروش سینما، موسیقی و تئاتر تحتتأثیر قرار گیرد و به عنوان نمونه یکی از شلوغترین فصول برگزاری کنسرتهای موسیقی به خاطر این ناآرامیها از دست برود، اما با نادیده گرفتن این چند هفته، یا در سینما پیش از این وضعیت خوبی حاکم بود، در گزارشی که مرداد ماه امسال و پیش از شروع ناآرامیها منتشر شدهاست، وضعیت اسفناک فروش سینماها اینچنین شرح داده شدهاست: «از ابتدای امسال گزارشهای آماری متعددی از سوی اصحاب رسانه و البته کارشناسان اقتصادی سینما مبتنی بر وضعیت گیشه سینماها منتشر و هشدارهایی درباره فروکش کردن آمار مخاطبانش داده شدهاست، اما آنچه واضح است، استمرار این وضعیت در گیشه سینماهاست، از آن ۳۳ فیلمی که در ابتدای این گزارش عنوان کردیم ۱۰ فیلم فروشی کمتر از یک میلیارد تومان را تجربه کردهاند، این موضوع در وضعیتی که به گواه سینماگران یک فیلم با هزینهای بالغ بر ۵ میلیارد تومان ساخته میشود، یعنی شکست کامل و مطلق در گیشه!» وضعیت فروش سینماها یعنی پایین بودن استقبال مردم از اکران فیلمها و صندلیهای خالی، «با عبور از اکران نوروزی، پنج فیلم در خردادماه سال جاری در میان بازندگان گیشه جانمایی کردند، «پسران دریا» به کارگردانی مشترک افشین هاشمی و حسین قاسمیجامی تنها با ۱۸ میلیون تومان فروش و چهار مخاطب در هر سانس، «سلفی با دموکراسی» ساخته علی عطشانی با ۱۱۳ میلیون تومان فروش و متوسط شش مخاطب در هر سانس، «والدین امانتی» به کارگردانی حسین قناعت با ۸۰۰ میلیون تومان و متوسط ۹ مخاطب در هر سانس، «نقره داغ» به کارگردانی محسن آقاخان با ۹۲۹ میلیون تومان عایدی و متوسط ۱۰ نفر مخاطب در هر سانس و «بی صدا حلزون» ساخته بهرنگ دزفولیزاده با ۶۹۵ میلیون فروش و متوسط ۱۰ مخاطب در هر سانس از جمله این آثار بودند.»
وضعیت اکرانها در ناآرامیها به شرایطی رسیدهاست که فیلمهای روی پرده (به غیر از فیلمهای تازه اکران) بین ۳ تا ۱۰ نفر مخاطب دارند. این رقم برای سینماهایی که معمولاً بالای ۳۰۰ تا ۷۰۰ صندلی دارند، یعنی اکران برای صندلیهای خالی!
سازمان سینمایی و وظایف بر زمین مانده
سازمان سینمایی میتواند بخشی از توانی را که این روزها برای توسعه زیرساختهای سینمایی در نظر گرفتهاست، به سمت تولید آثاری که مردم را به سمت سینما متمایل میکند، روانه سازد. تولید سالن سینما برای مردمی که تمایلی به سینما ندارند، توجیه ندارد و آنچه باعث میشود تا وضعیت اکران رو به بهبود برود، نمایش فیلمهایی است که مخاطب را ترغیب به خرید بلیت و آمدن به سینما کند. تجربه نشان دادهاست، در یک صنعت موفق بخش خصوصی برای سرمایهگذاری پیشقدم میشود. همانطور که در شهرهای بزرگ ساخت پردیسهایی به دلیل آوردههای اقتصادی هنوز هم رونق دارد، اگر سینما بازگشت سرمایه مناسبی داشته باشد، به جای آنکه سازمان سینمایی وقت و انرژی خود را صرف ساخت سالن سینما کند، سرمایهگذاران بخش خصوصی پیشگام و پیشقدم چنین کاری خواهند شد.
مسئله امروز سینمای ما دور شدن مردم از سینما به دلایل مختلفی از جمله کاهش چشمگیر کیفیت آثار سینمایی است. در دورهای این تصور ایجاد شدهبود که صرفاً آثار کمدی میتوانند مردم را به سینما بکشانند، اما موفقیت دو فیلم انیمیشن «پسر دلفینی» و «لوپیتو» نشان داد که تنوع دادن در آثار میتواند به جز دوستداران سینمای کمدی، خانوادهها و کودکان را به سینما بکشاند. وظیفه حاکمیتی سازمان سینمایی در حمایت از سینمای فاخر باید به یکی از اولویتهای جدی سازمان سینمایی تبدیل شود. جهتدهی و ریلگذاری درست برای روند تولیدات سینمایی و حمایت مادی و پشتیبانی از تولید آثار با کیفیت، نقش انکارناپذیری در بالارفتن حجم استقبال از سینماها دارد. داشتن یک سینمای پر از جمعیت بسیار مطلوبتر از وجود چندین سالن خالی سینماست.
